Tài chính số tăng tốc, áp lực an ninh mạng gia tăng

Tại Diễn đàn Đổi mới Tài chính Thế giới 2026 do Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) phối hợp Tradepass tổ chức ngày 19/5, nhiều chuyên gia cho rằng Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để hình thành hệ sinh thái tài chính số hiện đại. Tuy nhiên, quá trình này cũng kéo theo áp lực ngày càng lớn về bảo mật dữ liệu, phòng chống gian lận và quản trị rủi ro.

Từ số hóa dịch vụ đến ngân hàng thông minh

Tại Diễn đàn, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam Đào Minh Tú cho biết, Việt Nam đang nổi lên là một trong những thị trường tài chính số phát triển nhanh nhất Đông Nam Á. Theo ông, chuyển đổi số hiện không còn dừng ở việc mở rộng ngân hàng số hay thanh toán điện tử, mà đang làm thay đổi căn bản mô hình vận hành và quản trị của các tổ chức tài chính.

Các xu hướng như ngân hàng mở, AI, điện toán đám mây hay quản trị dữ liệu thông minh đang trở thành ưu tiên chiến lược của nhiều ngân hàng. Ngành tài chính - ngân hàng từng bước chuyển từ “số hóa dịch vụ” sang mô hình ngân hàng thông minh, vận hành dựa trên dữ liệu và kết nối số toàn diện.

Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước, hiện trên 95% tổ chức tín dụng đã và đang triển khai chiến lược chuyển đổi số; gần 80% giao dịch tài chính tại Việt Nam được thực hiện qua kênh số. Đây được xem là nền tảng quan trọng để mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính, giảm chi phí vận hành và nâng cao sức cạnh tranh của hệ thống ngân hàng.

Toàn cảnh diễn đàn. Ảnh: VC

Không chỉ các ngân hàng thương mại, cơ quan quản lý cũng đang thúc đẩy mạnh việc xây dựng hạ tầng số quốc gia. Ông Lê Anh Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước, cho biết Việt Nam đã hình thành hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng, mạng lưới QR quốc gia cùng cơ sở dữ liệu dân cư và định danh điện tử quy mô lớn.

Theo ông Dũng, AI, blockchain hay tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) đều mở ra nhiều cơ hội cho ngành ngân hàng. AI có thể giúp tự động hóa quy trình tín dụng, nâng cao quản trị rủi ro và cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng. Trong khi đó, blockchain và tokenization được kỳ vọng sẽ thay đổi phương thức thanh toán xuyên biên giới, giảm chi phí và thời gian giao dịch.

Tăng bảo mật, nâng cao nhận thức người dùng

Bên cạnh cơ hội tăng trưởng, ngành tài chính - ngân hàng đang đối mặt với áp lực ngày càng lớn về an ninh mạng khi hệ sinh thái số mở rộng nhanh chóng.

Theo ông Đào Minh Tú, nguy cơ tấn công mạng hiện không chỉ dừng ở việc đánh cắp dữ liệu mà đang chuyển sang các hình thức tinh vi hơn như giả mạo danh tính bằng AI hay khai thác lỗ hổng dữ liệu từ bên thứ ba.

Báo cáo Rủi ro An ninh mạng khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Visa công bố tháng 4/2026 cho thấy các cuộc tấn công ứng dụng AI đang gia tăng nhanh cả về quy mô lẫn mức độ tinh vi. Trong khi đó, Báo cáo Triển vọng An ninh mạng Toàn cầu 2026 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới cho biết 65% tổ chức lớn coi lỗ hổng từ bên thứ ba và chuỗi cung ứng là thách thức hàng đầu đối với khả năng phục hồi an ninh mạng.

Theo các chuyên gia, AI hiện tạo ra “hai mặt” đối với ngành tài chính. Một mặt, công nghệ này giúp nâng cao hiệu quả vận hành; nhưng ở chiều ngược lại, AI cũng bị tội phạm mạng lợi dụng để tạo deepfake, giả mạo giấy tờ và thực hiện các giao dịch gian lận với mức độ ngày càng khó nhận biết.

Thách thức lớn nhất hiện nay là duy trì sự cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và kiểm soát rủi ro, ông Lê Anh Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán nói. Nếu quá thận trọng, Việt Nam có thể bỏ lỡ cơ hội bứt phá trong nền kinh tế số. Nhưng nếu chạy theo công nghệ mà thiếu cơ chế kiểm soát phù hợp, hệ thống tài chính có thể đối mặt với nhiều rủi ro khó lường. "Vì vậy, chiến lược đổi mới có trách nhiệm, lấy niềm tin và an toàn hệ thống làm trung tâm sẽ là nền tảng quan trọng để Việt Nam phát triển thanh toán số một cách bền vững trong giai đoạn tới”, ông Dũng nhấn mạnh.

Khẳng định chuyển đổi số là điều kiện tất yếu để ngành tài chính - ngân hàng duy trì năng lực cạnh tranh, nhiều ý kiến cho rằng, để phát triển bền vững, quá trình này cần đi kèm với đầu tư bài bản cho an ninh mạng, quản trị rủi ro và bảo vệ dữ liệu người dùng.

Ông Derek Lok, Giám đốc Yubico khuyến nghị ngành ngân hàng cần chuyển sang các mô hình bảo mật mạnh hơn, trong đó xác thực đa yếu tố đóng vai trò then chốt. Tiêu chuẩn FIDO dựa trên cơ chế mã hóa bất đối xứng được đánh giá là giải pháp tiềm năng nhằm thay thế mật khẩu truyền thống, qua đó giảm đáng kể nguy cơ đánh cắp thông tin. Không giống các phương thức xác thực thông thường, FIDO sử dụng khóa riêng được lưu trữ trên thiết bị người dùng và chỉ kích hoạt khi có thêm lớp xác thực như sinh trắc học hoặc mã PIN. Cơ chế này giúp hạn chế đáng kể nguy cơ bị đánh cắp thông tin, đặc biệt trong trường hợp thiết bị bị nhiễm mã độc.

Trong khi đó, ông Saket Kumar Jha, Giám đốc Doanh thu HyperVerge cho rằng, thay vì chỉ xác minh khách hàng tại thời điểm mở tài khoản hay vay vốn, các tổ chức tài chính cần giám sát xuyên suốt vòng đời giao dịch. Cách tiếp cận này giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, nhất là khi các công nghệ như deepfake hay GenAI ngày càng bị lợi dụng để giả mạo danh tính.

Đặc biệt, người dân ngày càng sử dụng nhiều dịch vụ số nhưng khả năng nhận diện rủi ro vẫn còn hạn chế, khiến các hình thức lừa đảo tài chính qua mạng tiếp tục gia tăng, đặc biệt trong bối cảnh AI giúp các hành vi giả mạo trở nên tinh vi hơn. Từ thực tế này, nhiều ý kiến cho rằng, trong môi trường tài chính số, đầu tư công nghệ thôi chưa đủ. Một trong những yếu tố quan trọng nhất hiện nay là nâng cao nhận thức người dùng về bảo mật dữ liệu và phòng, chống lừa đảo trực tuyến.

Nguồn: https://daibieunhandan.vn/tai-chinh-so-tang-toc-ap-luc-an-ninh-mang-gia-tang-10417519.html