Tạo chuyển biến trong tư duy xây dựng pháp luật

Với mục tiêu tăng trưởng hai con số, thể chế được xác định là khâu then chốt mang tính quyết định của Việt Nam. Việc hoàn thiện thể chế đồng bộ sẽ tạo hành lang thông thoáng cho "cỗ xe kinh tế" nước ta tăng tốc, bứt phá.

Ngày 27/5, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu chủ trì cuộc họp về kết quả xây dựng, ban hành văn bản quy định chi tiết luật, nghị quyết của Quốc hội và tiến độ chuẩn bị các dự án luật, nghị quyết dự kiến trình Quốc hội trong năm 2026, yêu cầu khẩn trương hoàn thiện thí điểm chấm KPI trong công tác xây dựng pháp luật.

Để tạo đà cho tăng trưởng, một cuộc tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đang được triển khai toàn diện, cùng với đó là những thay đổi thực chất, siết chặt kỷ cương trong việc soạn thảo, ban hành văn bản, chính sách mới.

Tháo gỡ ngay các điểm nghẽn

Cuộc tổng rà soát với quy mô lớn, toàn diện và yêu cầu cao nhất từ trước đến nay có mục tiêu cốt lõi không chỉ bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp hay sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, mà quan trọng hơn là nhận diện và tháo gỡ các điểm nghẽn đang cản trở sự phát triển.

Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh cho biết: “Hệ thống pháp luật sau rà soát phải thật sự khả thi, đồng bộ và trở thành nền tảng để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược của Đảng, đặc biệt là tinh thần của Nghị quyết Đại hội XIV và các chủ trương về đổi mới tổ chức bộ máy, phát triển kinh tế-xã hội”.

Việc rà soát phải gắn chặt với yêu cầu phân cấp, phân quyền. Tinh thần xuyên suốt là lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, từ đó đánh giá đúng những quy định còn thiếu khả thi, gây cản trở trong thực tiễn.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu yêu cầu thủ trưởng các bộ, các cơ quan ngang bộ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh chịu trách nhiệm về tiến độ và kết quả rà soát.

Người đứng đầu cần trực tiếp nghe báo cáo và có ý kiến về những vấn đề còn nhiều điểm nghẽn, nhiều mâu thuẫn, kiến nghị, cách thức giải quyết. Kết quả rà soát phải là tiêu chí thể hiện năng lực lãnh đạo, năng lực tổ chức thực thi pháp luật và năng lực tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, bất cập của người đứng đầu.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đề nghị kết quả rà soát phải bảo đảm 6 rõ: rõ văn bản, điều khoản; rõ nội dung vướng mắc; rõ căn cứ pháp lý và căn cứ thực tiễn; rõ phương án xử lý; rõ cơ quan chịu trách nhiệm; rõ thời hạn hoàn thành.

Những báo cáo chung chung, không có phân tích từ thực tiễn thi hành, không có ý kiến của đối tượng chịu tác động, không chỉ ra điều khoản cụ thể, thì không đạt yêu cầu. Cần có cơ chế trả lại, làm lại đối với các báo cáo “hình thức”, chất lượng thấp.

Siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong xây dựng, ban hành văn bản

Không chỉ rà soát toàn bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp đang lấy ý kiến chuẩn bị cho việc sửa đổi, bổ sung Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, dự kiến trình Quốc hội xem xét thông qua tại kỳ họp thứ 2 của Quốc hội vào tháng 10 tới.

Bộ Tư pháp cho biết, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện còn cồng kềnh, nhiều tầng nấc, một số quy định chưa rõ ràng, thiếu thống nhất... Trong tổ chức thi hành Luật, chất lượng xây dựng chính sách và soạn thảo văn bản ở một số cơ quan chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới, nhiều chính sách còn thiếu tính khả thi.

Điểm danh những hạn chế trong ban hành văn bản, ông Đồng Ngọc Ba, Ủy viên chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cho biết: Quy trình xây dựng chính sách chưa thực chất; một số cơ quan “đi tắt” sang khâu soạn thảo để đẩy nhanh tiến độ, khiến nhiều vấn đề lớn chưa được đánh giá đầy đủ về tác động kinh tế-xã hội.

Hoạt động tham vấn chính sách còn hình thức, thiếu cơ chế phản biện chuyên sâu, thiếu minh bạch trong tiếp thu ý kiến. Chia sẻ thực trạng xin ý kiến góp ý của các bộ, ngành, địa phương với các dự thảo văn bản quy phạm pháp luật, đại diện Vụ Pháp chế Bộ Tài chính cho biết, bên cạnh nhiều ý kiến góp ý rất tốt, trên thực tế, có những đơn vị khi góp ý thì nhất trí nhưng khi triển khai lại kêu vướng.

Ngày 7/5 vừa qua, Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam đã ký văn bản gửi Chính phủ và Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đề nghị xem xét tạm đình chỉ một số điều của Nghị định số 109/2026/NĐ-CP liên quan thẩm quyền tước chứng chỉ hành nghề của luật sư.

Tuy nhiên theo báo cáo của Bộ Tư pháp gửi Chính phủ thì mặc dù đại diện Liên đoàn Luật sư Việt Nam đã được mời tham dự hội thảo lấy ý kiến, hoặc được gửi văn bản dự thảo xin ý kiến song Liên đoàn không có bất cứ phản hồi hay quan điểm phản đối nào bằng văn bản đối với toàn bộ dự thảo.

Vì thế, nhiều chuyên gia pháp chế cho rằng, cần xem xét vấn đề trách nhiệm, nghĩa vụ của đơn vị lấy ý kiến để hoạt động này bảo đảm tính thực chất.

Một bất cập trong công tác xây dựng pháp luật thời gian qua, đó là tình trạng Luật “ngóng” Nghị định hướng dẫn, Nghị định lại... chờ Thông tư.

Theo Báo cáo của Ủy ban Dân nguyện và Giám sát tổng hợp kết quả giám sát văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 của Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội, trong năm 2025, vẫn còn 173 văn bản ban hành chậm hơn thời điểm có hiệu lực thi hành theo quy định của luật, pháp lệnh, nghị quyết; trong đó, có một số văn bản chậm từ 6 tháng đến 2 năm.

Việc “nợ đọng” văn bản hướng dẫn tạo ra những “khoảng trống pháp luật”, áp dụng thi hành thì thiếu thống nhất, tùy nghi; còn các cơ quan thực thi lúng túng. Đặc biệt, điều này dẫn đến tình trạng “luật treo”, không thể đi vào cuộc sống.

Trước yêu cầu về tăng trưởng hai con số, việc xây dựng và hoàn thiện thể chế là yêu cầu rất quan trọng, Chính phủ yêu cầu Bộ Tư pháp có trách nhiệm khẳng định rõ hồ sơ trình có đủ điều kiện trình hay chưa; kiên quyết không trình Chính phủ các hồ sơ chưa đủ điều kiện, không có các dự thảo văn bản quy định chi tiết kèm theo.

Để hoạt động lập pháp thật sự trở thành động lực cho sự phát triển nhanh và bền vững, theo ông Vũ Tiến Dũng, Phó Vụ trưởng Pháp chế, Bộ Nội vụ, cần chuyển đổi mạnh mẽ tư duy pháp luật theo 4 trụ cột: Từ “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”; từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, hạn chế tối đa cơ chế xin-cho, giấy phép con; từ “ổn định tĩnh” sang “thích ứng linh hoạt”; từ luật đợi luật sang chuẩn bị đầy đủ, sử dụng được ngay.

Ở góc độ địa phương, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Trần Văn Bảy cho rằng, cần thay đổi tư duy quản trị và chuyên nghiệp hóa đội ngũ pháp chế, phải coi đây là “bộ lọc” pháp lý ban đầu.

Thành phố Hồ Chí Minh đề xuất, cùng với việc đẩy mạnh “quản trị quy trình” cần tập trung nhiều hơn cho “quản trị kết quả” trong việc ban hành văn bản.

HƯƠNG NGUYÊN

Nguồn: https://nhandan.vn/tao-chuyen-bien-trong-tu-duy-xay-dung-phap-luat-post965978.html