Tạo giá trị mới từ di sản kiến trúc cổ Hải Phòng

Sở hữu nhiều công trình kiến trúc cổ, thành phố Hải Phòng đang từng bước bảo tồn, chỉnh trang và khai thác hiệu quả quỹ di sản đô thị.

Nhà hát thành phố là công trình kiến trúc cổ được nhiều doanh nghiệp lữ hành khai thác phát triển thành sản phẩm du lịch độc đáo.

Kho di sản kiến trúc độc đáo

Ngay trước thềm Xuân mới Bính Ngọ 2026, khi quán hoa thuộc dải trung tâm thành phố được khôi phục, nhiều người dân đã tìm đến tham quan, chụp ảnh và ôn lại ký ức về một không gian đô thị quen thuộc của thành phố.

Ông Trần Văn Hòa, người dân phường Lê Chân cho biết, đã nhiều năm nay ông mới thấy khu vực này đông vui như vậy. “Quán hoa từng là điểm hẹn của người dân thành phố trong nhiều thập niên trước. Việc khôi phục công trình không chỉ tạo thêm không gian sinh hoạt cộng đồng mà còn gợi lại vẻ đẹp kiến trúc cổ của khu trung tâm thành phố”, ông Hòa chia sẻ.

Thực tế cho thấy, khi những giá trị kiến trúc cũ được phục dựng và khai thác hợp lý, không gian đô thị trở nên sống động hơn. Với hàng trăm công trình kiến trúc cổ, chủ yếu là kiến trúc Pháp còn tồn tại đến nay, Hải Phòng đang đứng trước cơ hội biến di sản đô thị thành nguồn lực quan trọng phục vụ phát triển kinh tế - văn hóa của thành phố.

Quán hoa thuộc dải trung tâm thành phố được khôi phục trước thềm xuân mới Bính Ngọ 2026.

Theo Sở Xây dựng, thành phố hiện còn hàng trăm công trình kiến trúc Pháp, trong đó có nhiều công trình tiêu biểu như Nhà hát thành phố, Bưu điện Hải Phòng, Bảo tàng Hải Phòng, Ga Hải Phòng, khu A Trường THPT Ngô Quyền… Các công trình này tập trung chủ yếu tại các phường trung tâm như Ngô Quyền, Hồng Bàng, cùng nhiều ngôi nhà cổ mang phong cách kiến trúc Pháp trên các tuyến phố Tam Giang, Bắc Kinh, Sơn Hòa, Phạm Hồng Thái… thuộc phường Hải Dương.

Các công trình được xây dựng theo nhiều phong cách kiến trúc khác nhau như cổ điển, tân cổ điển, Neo Gothic, Art Deco hay kiến trúc Đông Dương, tạo nên diện mạo đô thị đặc trưng cho thành phố Cảng.

Ông Nguyễn Thành Hưng, Giám đốc Sở Xây dựng cho biết điểm đặc biệt của kiến trúc đô thị Hải Phòng là sự kết hợp hài hòa giữa các công trình công cộng, khu ở, nhà máy công nghiệp và hệ thống cảng biển trong cùng một không gian đô thị. “Sự đan xen này đã tạo nên bản sắc riêng cho Hải Phòng, điều mà không nhiều đô thị ở Việt Nam có được”, ông Hưng nhấn mạnh.

Biến di sản thành nguồn lực

Nhận thức rõ giá trị của hệ thống kiến trúc cổ, thành phố đang từng bước xây dựng cơ chế quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị các công trình di sản.

Cuối tháng 1 vừa qua, Sở Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội đồng tư vấn tuyển chọn nhiệm vụ khoa học cấp thành phố “Nghiên cứu bảo tồn và phát huy giá trị di sản kiến trúc đô thị đã được xếp loại trên địa bàn thành phố Hải Phòng”, do Trường Đại học Xây dựng Hà Nội chủ trì thực hiện. Đề tài tập trung đánh giá tổng thể quỹ di sản kiến trúc đô thị đã được xếp loại; xây dựng bộ tiêu chí đánh giá, bản đồ phân vùng di sản và đề xuất các giải pháp bảo tồn, khai thác gắn với phát triển đô thị bền vững.

Theo bà Phạm Thị Sen Quỳnh, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ, kết quả nghiên cứu sẽ giúp thành phố đánh giá đầy đủ giá trị của hệ thống công trình kiến trúc đã được xếp loại, qua đó làm cơ sở xây dựng chính sách bảo tồn gắn với phát triển kinh tế - xã hội và du lịch, đồng thời tạo ra những giá trị mới cho các công trình kiến trúc cổ.

Công trình kiến trúc cổ Ga Hải Phòng trở thành điểm du lịch của thành phố.

Trước đó, thành phố cũng đã phê duyệt Đề án quản lý và danh mục nhà ở, công trình kiến trúc có giá trị cần giữ gìn, tôn tạo và bảo vệ, trong đó nhiều công trình được đưa vào diện bảo tồn. Quan điểm của thành phố là không bảo tồn theo kiểu “bảo tàng hóa”, tách các công trình khỏi đời sống đô thị, mà cần khai thác, sử dụng hợp lý để các công trình tiếp tục “sống” trong không gian đô thị hiện đại.

Việc bảo tồn và khai thác các công trình kiến trúc cổ đang tạo ra nhiều giá trị mới cho đô thị Hải Phòng. Trước hết là giá trị kinh tế và du lịch. Khi được chỉnh trang, các công trình như Nhà hát thành phố, quán hoa, các biệt thự cổ hay khu phố trung tâm trở thành điểm tham quan, chụp ảnh và trải nghiệm văn hóa của du khách.

Một số biệt thự Pháp sau khi cải tạo được khai thác làm quán cà phê, nhà hàng, không gian sáng tạo, góp phần nâng cao giá trị sử dụng của công trình và tạo nguồn thu cho khu vực trung tâm. Từ đó hình thành các tuyến du lịch đô thị, dịch vụ ẩm thực, cà phê, lưu trú, góp phần tạo thêm nguồn thu và việc làm cho người dân.

Hệ thống kiến trúc cổ cũng góp phần định hình thương hiệu và bản sắc đô thị Hải Phòng. Những công trình có tuổi đời hàng trăm năm tạo nên dấu ấn riêng cho thành phố Cảng, giúp đô thị vừa hiện đại vừa giữ được chiều sâu lịch sử. Đây cũng là yếu tố quan trọng để nâng cao sức hút đầu tư và phát triển du lịch.

Nhiều công trình sau khi được trùng tu còn trở thành không gian sinh hoạt cộng đồng và tổ chức các sự kiện văn hóa. Việc khôi phục quán hoa là ví dụ điển hình, không chỉ phục dựng một công trình kiến trúc mà còn tạo thêm không gian công cộng cho người dân và du khách.

Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Hải Phòng Võ Quốc Thái cho rằng, những công trình kiến trúc cổ, nhất là ở dải trung tâm thành phố, hội tụ đầy đủ giá trị về kiến trúc, cảnh quan và văn hóa. “Thành phố cần tiếp tục tôn tạo và tái sử dụng các công trình kiến trúc cổ, đồng thời kết hợp phát triển các giá trị văn hóa phi vật thể như ẩm thực, nghệ thuật đường phố để tạo nên sản phẩm du lịch đặc trưng”, ông Thái đề xuất.

Trong bối cảnh đô thị phát triển nhanh, việc gìn giữ và khai thác hợp lý các công trình kiến trúc cổ đang mở ra hướng đi mới cho thành phố. Từ những công trình hàng trăm năm tuổi, Hải Phòng không chỉ gìn giữ ký ức đô thị mà còn từng bước biến di sản thành nguồn lực phát triển kinh tế, du lịch và xây dựng bản sắc riêng của thành phố Cảng.

LAN ANH

Nguồn: https://baohaiphong.vn/tao-gia-tri-moi-tu-di-san-kien-truc-co-hai-phong-537612.html