Tạo lập sinh kế mới từ những di sản bản địa

Khi các giá trị văn hóa bản địa trở thành mảng miếng phát triển du lịch đã mở ra cơ hội cải thiện thu nhập, đổi thay cuộc sống cho nhiều nông dân Đà Nẵng.

Du lịch trải nghiệm hút khách

Nằm bên dòng Đế Võng hiền hòa, làng rau Trà Quế (phường Hội An Tây, TP. Đà Nẵng) - vùng chuyên canh rau nổi tiếng hơn 400 năm tuổi đang từng ngày đổi thay khi người nông dân đưa văn hóa làng quê Việt Nam đến với bạn bè quốc tế.

Nhiều thế hệ người dân Trà Quế vẫn giữ phương thức canh tác hữu cơ truyền thống. Từ làm đất, gieo hạt, chăm sóc đến thu hoạch, mọi công đoạn đều thực hiện thủ công, không máy móc, không hóa chất. Đặc biệt, người dân tận dụng rong lấy từ sông, ao đầm quanh làng làm phân bón hữu cơ - bí quyết tạo nên hương thơm đậm và vị đặc trưng riêng có cho rau Trà Quế. Từ một nghề mưu sinh, cách làm nông ấy dần trở thành “tài sản văn hóa sống động”, tạo nên sức hút riêng với du khách quốc tế.

Du khách thích thú trải nghiệm trở thành nông dân tại làng rau Trà Quế. Ảnh: Lan Anh.

Lần đầu ghé thăm Trà Quế, ông Phil Handley (62 tuổi, quốc tịch xứ Wales) nhanh chóng bị chinh phục bởi không khí trong lành và hương thơm lan tỏa từ những luống rau xanh mướt. Dưới sự hướng dẫn của người dân địa phương, ông ngắt một ngọn rau nhỏ, đưa lên mũi và thốt lên: “Hương thơm thật tuyệt vời, mùi hương từ chiếc lá bé xíu này!”.

Không chỉ tham quan, du khách đến Trà Quế còn được trực tiếp hóa thân thành nông dân với những công việc như cuốc đất, gieo hạt, tưới rau bằng đôi gánh tre, bón phân hữu cơ, thu hoạch nông sản. Mỗi trải nghiệm đều giúp họ hiểu hơn về đời sống lao động và văn hóa canh tác của người nông dân bản địa.

Vườn rau Trà Quế thẳng tắp, xanh mướt với lối canh tác truyền thống là điểm đến thu hút đông đảo du khách quốc tế. Ảnh: Lan Anh.

Ông Bùi Văn Dũng, Chủ tịch UBND phường Hội An Tây cho biết, hiện làng rau Trà Quế có hơn 200 hộ dân theo nghề trên diện tích khoảng 18 ha. Ngoài sản xuất nông nghiệp sạch, người dân còn mở rộng sinh kế thông qua du lịch cộng đồng, trực tiếp giới thiệu văn hóa bản địa cho du khách.

"Dù vẫn giữ nét chân chất của người nông dân, bà con đã chủ động đổi mới cách làm, gắn nghề trồng rau với hoạt động trải nghiệm du lịch và ý thức bảo vệ môi trường. Nhờ đó, mỗi năm làng rau Trà Quế thu hút hàng chục nghìn lượt khách, phần lớn là du khách quốc tế, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho bà con", ông Dũng chia sẻ.

Tháng 12/2024, làng rau Trà Quế được tổ chức UN Tourism vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất thế giới”. Danh hiệu này không chỉ ghi nhận nỗ lực bảo tồn nghề truyền thống của cộng đồng địa phương mà còn tiếp thêm động lực để người dân giữ gìn những giá trị bản địa của làng rau trăm tuổi.

Đưa văn hóa làng ra thế giới 

Khi văn hóa bản địa trở thành tài sản du lịch, nhiều vùng quê, bản làng đã tìm thấy hướng đi mới để cải thiện sinh kế và đổi thay diện mạo như cách Bhơ Hôồng (xã Sông Kôn) đang từng ngày chuyển mình giữa đại ngàn.

Ông Bling Bloo’ (70 tuổi) nhớ lại, trước đây người dân trong làng chủ yếu sống nhờ nương rẫy, cuộc sống bấp bênh, phụ thuộc vào thiên nhiên và những mùa rừng. Những ngày đầu vận động bà con làm du lịch, hầu hết đều e dè vì không nghĩ văn hóa bản làng có thể trở thành kế sinh nhai.

Chỉ đến khi những đoàn khách đầu tiên tìm đến, ngồi bên bếp lửa nghe cồng chiêng, uống rượu tà vạt, hòa vào nhịp sống bản địa, người dân mới nhận ra điều mình xem là bình thường lại chính là thứ du khách tìm kiếm.

Du khách học cách bắn nỏ khi đến với Bhơ Hôồng. Ảnh: Lan Anh.

Từ đó, cả 50 hộ dân trong thôn cùng tham gia làm du lịch. Người già biểu diễn cồng chiêng, kể chuyện làng; phụ nữ dệt thổ cẩm, nấu món truyền thống; thanh niên dẫn khách trekking, tắm suối, bắn nỏ, khám phá rừng. Nhờ vậy, bà con có thêm nguồn thu nhập ổn định bên cạnh nương rẫy, từng bước cải thiện đời sống từ chính những giá trị văn hóa bản địa.

“Nhờ du lịch, đời sống người dân ổn định hơn, cộng đồng gắn kết hơn. Ai cũng có ý thức giữ gìn môi trường, giữ rừng vì hiểu làng mình giờ là điểm đến”, ông Bling Bloo’ nói.

Góp phần vào sự chuyển mình ấy là những người trẻ trở về quê hương, trong đó có chị Đinh Thị Thìn - người con dân tộc Cơ Tu. Từ một tình nguyện viên trong dự án phát triển du lịch cộng đồng, chị tự học cách tổ chức tour, phiên dịch, mở lớp tiếng Anh cho trẻ em và hướng dẫn kỹ năng giao tiếp cho người lớn để bà con tự tin đón khách quốc tế.

Năm 2023, chị mở Acu Homestay là homestay tư nhân đầu tiên tại Bhơ Hôồng. Đến năm 2025, chị tiếp tục thành lập Công ty TNHH Du lịch Hành trình Văn hóa Cơ Tu để tổ chức tour cho khách trong và ngoài nước.

Trung bình mỗi năm, làng Bhơ Hôồng đón gần 1.000 lượt khách, mang lại thu nhập 5-6 triệu đồng/người/tháng. Ảnh: Lan Anh.

Theo chị Thìn, điều giữ chân du khách ở Bhơ Hôồng là những trải nghiệm nguyên bản mà không nơi nào có thể sao chép. Đến đây, khách không chỉ tham quan mà thực sự sống cùng người Cơ Tu, học bắn nỏ, dệt thổ cẩm, nói tiếng Cơ Tu, múa tung tung, da dá, khám phá rừng và suối nguyên sơ.

Hiện Bhơ Hôồng đón khoảng 150 lượt khách mỗi tháng, gần 90% là khách quốc tế. Con số chưa lớn nhưng đủ tạo nên thay đổi rõ rệt cho đời sống người dân bản địa.

Mở đường cho du lịch bản địa cất cánh

Theo thống kê, Đà Nẵng hiện có hơn 150 tài nguyên du lịch nông nghiệp nông thôn, sinh thái, cộng đồng, là nền tảng quan trọng để hình thành các sản phẩm du lịch gắn với làng quê, thiên nhiên và đời sống bản địa. Nhiều mô hình sau thời gian đi vào hoạt động đã trở thành điểm đến thu hút đông đảo du khách, mang lại nguồn thu ổn định cho người dân địa phương như hợp tác xã Rau hữu cơ và du lịch Thanh Đông; tour trải nghiệm văn hóa đồng bào Cơ Tu tại cụm Tà Lang - Giàn Bí; vườn nho thung lũng Nam Yên; vườn rau sạch Túy Loan…

Ông Văn Bá Sơn, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP. Đà Nẵng cho biết, thành phố xác định phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái và du lịch nông nghiệp nông thôn là một trong những định hướng quan trọng nhằm khai thác hiệu quả tài nguyên bản địa, bảo tồn văn hóa truyền thống và nâng cao sinh kế bền vững cho người dân.

Đà Nẵng hiện có hơn 150 tài nguyên du lịch sinh thái, cộng đồng, nông nghiệp nông thôn là nền tảng quan trọng để hình thành các sản phẩm du lịch bản địa. Ảnh: Lan Anh.

Hiện đơn vị đang tham mưu UBND thành phố ban hành các đề án phát triển du lịch cộng đồng và du lịch sinh thái trên địa bàn. Trọng tâm là đề án phát triển du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, nông thôn giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035, với mục tiêu hình thành các sản phẩm đặc thù gắn với không gian làng quê, vùng sinh thái và đời sống văn hóa cộng đồng.

Song song đó, thành phố sẽ hỗ trợ các xã, phường có tiềm năng xây dựng mô hình du lịch phù hợp với điều kiện thực tế từng địa phương; đồng thời bố trí nguồn lực để thuê chuyên gia tư vấn, tập huấn và chuyển giao kỹ năng cho người dân, nhất là tại khu vực miền núi, đồng bào dân tộc thiểu số.

Thành phố cũng đề xuất thành lập quỹ hỗ trợ khởi nghiệp để tạo điều kiện cho tổ chức, cá nhân đầu tư phát triển các điểm du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và du lịch nông nghiệp nông thôn.

Năm 2025, hoạt động du lịch gắn với nông nghiệp, nông thôn tại Đà Nẵng đã thu hút hơn 4.000 hộ gia đình tham gia, tạo việc làm cho khoảng 4.500 lao động trực tiếp và hơn 10.000 lao động gián tiếp. Tổng doanh thu toàn lĩnh vực ước đạt hơn 300 tỉ đồng.

Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/tao-lap-sinh-ke-moi-tu-nhung-di-san-ban-dia-d809508.html