Tết Việt bền bỉ cùng lịch sử dân tộc

Lịch sử dân tộc Việt Nam được viết nên bằng công cuộc dựng nước và giữ nước, bằng mồ hôi lao động và máu xương hy sinh của bao thế hệ. Nhưng song hành cùng những biến động dữ dội ấy, có một dòng chảy âm thầm, bền bỉ và liên tục: Tết Nguyên đán.

Từ thời các Vua Hùng đến xã hội hiện đại hôm nay, Tết vẫn hiện diện như một sợi chỉ đỏ nối các thời đại, gìn giữ hồn cốt văn hóa và sức sống tinh thần của dân tộc Việt Nam.

Tết trong sử sách - dấu ấn khởi nguyên của bản sắc Việt

Trong ký ức lịch sử dân tộc, Tết xuất hiện rất sớm, gắn liền với huyền sử dựng nước. Truyền thuyết Lang Liêu dâng bánh chưng, bánh giầy không chỉ là câu chuyện về nguồn gốc ẩm thực ngày Tết, mà sâu xa hơn, là tuyên ngôn văn hóa đầu tiên của người Việt cổ: Lấy đất - trời, nông nghiệp - gia đình làm trung tâm của thế giới quan. Từ thời Hùng Vương, Tết đã mang ý nghĩa thiêng liêng của sự tri ân: Tri ân trời đất cho mùa màng, tri ân tổ tiên đã khai phá và bảo vệ giang sơn. Chính điều đó khiến Tết sớm vượt ra khỏi phạm vi sinh hoạt thường nhật để trở thành nghi lễ cộng đồng, nơi niềm tin, phong tục và đạo lý cùng hội tụ. Các bộ sử cổ, từ Đại Việt sử ký toàn thư đến các ghi chép về lễ tiết trong triều đình phong kiến, đều cho thấy Tết là thời điểm trọng đại của quốc gia. Nhà vua ban chiếu đại xá, mở hội xuân, tế trời đất, tổ tiên; dân gian sum họp gia đình, sửa soạn lễ nghi. Tết, vì thế, không chỉ là việc riêng của mỗi nhà, mà là nhịp chung của cả xã hội, nơi trên dưới đồng lòng, quá khứ và hiện tại giao hòa.

Các thành viên trong gia đình cùng nhau gói bánh chưng - một loại bánh truyền thống không thể thiếu trong dịp Tết đến Xuân về. Ảnh: Khánh Hòa

Phong tục Tết cổ - trật tự văn hóa của làng xã Việt

Trong cấu trúc xã hội truyền thống, làng xã là tế bào cơ bản của quốc gia. Và chính trong không gian làng xã ấy, Tết được bồi đắp thành một hệ thống phong tục chặt chẽ, phản ánh trật tự văn hóa - đạo đức của người Việt.

Tết là thời điểm con người hướng về nguồn cội: Dọn dẹp nhà cửa, sửa sang bàn thờ, tảo mộ tổ tiên. Những nghi thức ấy không mang tính hình thức, mà là cách người Việt tự đặt mình vào dòng chảy lịch sử gia đình và dòng chảy dân tộc. Mỗi nén hương là một lời nhắc nhở về trách nhiệm tiếp nối, mỗi lời chúc Tết là một cam kết sống tốt hơn trong năm mới. Phong tục Tết cổ còn thể hiện rõ tinh thần cộng đồng: Làng mở hội, người người thăm hỏi, xóa bỏ hiềm khích cũ. Trong những ngày đầu năm, cái xấu được khép lại, cái tốt được khởi đầu. Tết, vì thế, trở thành cơ chế tự điều chỉnh xã hội, giúp cộng đồng duy trì sự ổn định và gắn kết qua nhiều thế kỷ.

Lễ hội Gò Đống Đa. 

Tết thời chiến - ngọn lửa ấm giữa khói lửa chiến tranh

Lịch sử Việt Nam là lịch sử của những cuộc kháng chiến trường kỳ. Nhưng ngay cả trong những năm tháng gian khổ nhất, Tết vẫn không biến mất. Trái lại, Tết trong thời chiến càng bộc lộ rõ sức mạnh tinh thần đặc biệt. Những cái Tết trong hầm hào, trong rừng sâu, trên chiến hào tiền tuyến không có đủ bánh chưng vuông vức, không có đào mai rực rỡ. Nhưng vẫn có nồi bánh chung của đơn vị, có lá thư nhà, có lời chúc năm mới viết vội trước giờ ra trận. Chính trong hoàn cảnh thiếu thốn ấy, Tết trở thành điểm tựa tinh thần, nhắc nhở người lính rằng phía sau họ là gia đình, là quê hương, là dân tộc đang chờ ngày đoàn tụ. Tết thời chiến không chỉ là sự tiếp nối phong tục, mà còn là sự khẳng định bản lĩnh văn hóa. Giữa bom đạn, việc giữ Tết chính là giữ lấy niềm tin rằng dân tộc này không thể bị xóa bỏ, rằng sự sống và mùa xuân cuối cùng sẽ chiến thắng.

Tết thời bình - Tái thiết và hàn gắn

Khi đất nước bước ra khỏi chiến tranh, Tết mang thêm một ý nghĩa mới: Hàn gắn và tái thiết. Những cái Tết đầu tiên của hòa bình là những cái Tết của đoàn tụ, của nước mắt và nụ cười đan xen. Gia đình sum họp sau chia cắt, làng quê hồi sinh sau hoang tàn, xã hội từng bước ổn định lại nhịp sống.

Trong thời bình, Tết tiếp tục đóng vai trò là chất keo gắn kết xã hội. Những phong tục tưởng như nhỏ bé, như: Thăm hỏi, chúc Tết, mừng tuổi… lại góp phần nuôi dưỡng lòng nhân ái, sự bao dung và tinh thần sẻ chia. Tết không chỉ đánh dấu sự kết thúc của một năm lao động, mà còn là dịp để con người đánh giá lại mình, điều chỉnh cách sống, cách ứng xử.

 

Những phong tục tưởng như nhỏ bé, như: thăm hỏi, chúc Tết, mừng tuổi… lại góp phần nuôi dưỡng lòng nhân ái, sự bao dung và tinh thần sẻ chia. Ảnh: Thanh Hương 

Tết thời hội nhập - biến đổi nhưng không đứt gãy

Bước vào thời kỳ hội nhập và toàn cầu hóa, Tết Việt đứng trước nhiều thách thức. Nhịp sống công nghiệp, sự du nhập của các lễ hội ngoại lai, tác động của công nghệ số khiến Tết có phần rút ngắn, giản lược, thậm chí bị thương mại hóa. Nhưng lịch sử cho thấy, Tết chưa bao giờ là một thực thể bất biến. Qua mỗi thời đại, Tết đều tự điều chỉnh hình thức để phù hợp với hoàn cảnh, nhưng vẫn giữ được cốt lõi: Hướng về gia đình, tổ tiên và cộng đồng. Đó chính là khả năng thích ứng, một phẩm chất làm nên sức sống lâu bền của văn hóa Việt. Trong bối cảnh hội nhập, Tết càng trở thành dấu hiệu nhận diện bản sắc. Người Việt ở nước ngoài vẫn tìm cách gói bánh, bày mâm cỗ, tổ chức Tết cộng đồng. Bởi ở nơi xa xứ, Tết không chỉ là ngày lễ, mà là sợi dây níu giữ căn tính, giúp con người không bị tan chảy trong dòng chảy toàn cầu.

Các thế hệ trong gia đình cùng chuẩn bị đón Tết. Ảnh: Khánh Hòa 

Tết - sợi chỉ đỏ nối các thời đại

Nhìn lại suốt chiều dài lịch sử, có thể thấy Tết Việt chưa bao giờ đứng ngoài dòng chảy dân tộc. Từ huyền sử Hùng Vương, qua các triều đại phong kiến, những năm tháng chiến tranh và thời kỳ hội nhập hôm nay, Tết luôn hiện diện như một mạch ngầm văn hóa. Sợi chỉ đỏ ấy nối quá khứ với hiện tại, nối ký ức với hành động, nối truyền thống với đổi mới. Nhờ có Tết, người Việt không bị đứt đoạn khỏi lịch sử của chính mình, dù xã hội biến đổi nhanh đến đâu. Giữ Tết, suy cho cùng, không phải là níu kéo quá khứ, mà là giữ cho dòng chảy lịch sử được liền mạch, để mỗi thế hệ đều biết mình đang đứng ở đâu trong hành trình dài của dân tộc.

Tết và bản lĩnh lịch sử của dân tộc Việt

Một dân tộc có thể đánh mất nhiều thứ, nhưng nếu đánh mất ký ức và nghi lễ nền tảng, dân tộc ấy sẽ mất phương hướng. Việc Tết Việt vẫn tồn tại, vẫn được gìn giữ và làm mới qua hàng nghìn năm lịch sử, chính là minh chứng cho bản lĩnh lịch sử và chiều sâu văn hóa của dân tộc Việt Nam.

Tết không phô trương sức mạnh, không lên tiếng ồn ào. Nhưng chính sự lặng lẽ ấy lại giúp Tết đi xuyên qua mọi biến động, trở thành chứng nhân của lịch sử, đồng thời là người bạn đồng hành bền bỉ của mỗi con người Việt.

Người lớn tuổi trong gia đình chia sẻ về những phong tục của dân tộc dịp Tết cổ truyền. 

Từ hôm nay nhìn lại nghìn xưa

Từ hôm nay nhìn lại nghìn xưa, có thể thấy rõ một điều: Tết Việt không chỉ tồn tại trong lịch, trong phong tục hay trong ký ức, mà tồn tại trong cách người Việt đối diện với thời gian và lịch sử. Mỗi cái Tết đến, là một lần dân tộc tự nhắc mình về nguồn cội, về những giá trị đã làm nên sức sống Việt Nam.

Và chừng nào Tết vẫn còn được đón bằng sự trân trọng, bằng ý thức văn hóa và bằng tình cảm chân thành, thì chừng đó sợi chỉ đỏ lịch sử ấy vẫn còn nguyên vẹn, dẫn dắt dân tộc Việt đi tiếp qua những mùa xuân mới của thời đại.

Nguồn: https://www.qdnd.vn/van-hoa/doi-song/tet-viet-ben-bi-cung-lich-su-dan-toc-1024616