รถสามล้อเครื่องมาจากไหน?

รถสามล้อถีบ (ไซโคล) เป็นยานพาหนะสามล้อที่ขับเคลื่อนด้วยแรงคน (โดยใช้แป้นเหยียบ) ซึ่งปิแอร์ กูโป (ชาวฝรั่งเศส) ประดิษฐ์ขึ้นในเชิงทดลองที่ปารีสในช่วงต้นทศวรรษ 1930 โดยใช้ชื่อเรียกเบื้องต้นว่า ไตรปอร์เตอร์ (tri-porteur ) ต่อมา กูโปได้นำยานพาหนะประเภทนี้ไปยังกัมพูชาในปี 1935 และเรียกมันว่า ไซโคลปูส (cyclo-pousse ) ในปี 1939 กูโปได้จัดทริปเดินทางจากพนมเปญไปยังไซ่ง่อนโดยใช้ รถไซโคลปูส ที่คนสองคนผลัดกันขับ ต่อมา ชาวเวียดนามจึงเรียกยานพาหนะประเภทนี้ว่า " ไซโคล " (cyclo)

อย่างไรก็ตาม ปิแอร์ คูเปาด์ ไม่ใช่ผู้ประดิษฐ์รถสามล้อถีบคันแรก ของโลก เพราะยานพาหนะประเภทนี้ถูกผลิตขึ้นในช่วงทศวรรษ 1880 โดยมีต้นกำเนิดมาจาก รถสามล้อถีบ ในประเทศญี่ปุ่น และภายในปี 1929 รถสามล้อถีบก็เป็นที่นิยมใช้กันอย่างแพร่หลายในสิงคโปร์ (David Edgerton (2011). The Shock of the Old: Technology and Global History Since 1900. Oxford University Press. p.46)

คำว่า cyclo ในภาษาฝรั่งเศสและภาษาอังกฤษ เป็นคำที่แปลงมาจากภาษาละตินของคำภาษากรีก kyklos ซึ่งหมายถึง "ล้อ วงแหวน วงกลม" ชื่อเรียกของรถจักรยานล้อเดียวแบบนี้จะแตกต่างกันไปตามแต่ละประเทศ ชาวฝรั่งเศสเรียกว่า vélo-taxi ( หรือ vélotaxi) ชาวโปรตุเกสเรียกว่า ciclorriquixá, ecotáxi, riquixá หรือ riquexó… ชาวสเปนเรียกว่า bicitaxi, tricitaxi และอื่นๆ และชาวรัสเซียเรียกว่า Veloríksha ( Велори́кша ) หรือ Velotaksi (Велотакси)…

ในภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน คำที่ใช้เรียกริกชอว์โดยทั่วไปคือ "cycle rickshaw" หรือที่รู้จักกันในชื่อ pedicab หรือ bike taxi (ขึ้นอยู่กับภูมิภาค) ในเม็กซิโก มักใช้คำว่า "bicitaxi" และ "taxi ecologico" เพื่อเรียกริกชอว์ประเภทหนึ่งที่คล้ายกับ Fahrradtaxi (หรือ Fahrradrikscha ) ของเยอรมัน ส่วน fietstaxi ในเนเธอร์แลนด์และเบลเยียมก็มีต้นกำเนิดมาจากเยอรมนีเช่นกัน

ในเอเชีย ชาวจีนเรียกยานพาหนะประเภทนี้ว่า " ซันลุนฉะ" (三轮车) แต่ชื่อนี้ยังใช้เรียกยานพาหนะไฟฟ้าและยานพาหนะสำหรับเด็ก รวมถึงรถเก็บขยะและรถสุขาด้วย ในขณะที่ชาวญี่ปุ่นโดยทั่วไปเรียกว่า จิเท็นฉะ ทาคุชิ (自転車タクシー) ซึ่งเป็นยานพาหนะสองหรือสามล้อที่ขับเคลื่อนด้วยแรงคน อย่างไรก็ตาม ยานพาหนะที่เทียบเท่ากับริกชอว์มากที่สุดคือ วะ ทาคุ (輪タク) ซึ่งเป็นยานพาหนะประเภทหนึ่งที่สร้างขึ้นในช่วงต้นยุคไทโช (ค.ศ. 1912-1926)

ในอินเดีย รถลากเรียกว่า rikisha (रिकिशा) ในภาษาฮินดี ซึ่งหมายถึงรถเข็นที่ใช้พลังงานจากเท้าเหยียบ ในอินโดนีเซียเรียกว่า becak ซึ่งมาจากคำในภาษาฮกเกี้ยนว่า 馬車 หรือ 马车 (bé-chhia) ที่แปลว่า "รถม้า" แต่จริงๆ แล้ว becak มีลักษณะคล้ายกับรถลากและรถเข็นในเวียดนามมาก

ในมาเลเซีย มีรถประเภทหนึ่งเรียกว่า เบกา (beca ) ซึ่งเขียนในภาษาชวาว่า বিচা เป็นรถสามล้อที่พัฒนามาจาก ลันกา (lanca) ซึ่งเป็นรถสองล้อที่ใช้มือลากและเป็นที่นิยมในประเทศจีนเมื่อหลายศตวรรษก่อน ส่วนในเมียนมาร์ รถลากแบบนี้เรียกว่า ไซเตการ์ (sitekarr) ซึ่งออกเสียงตามคำภาษาอังกฤษที่แปลว่า รถข้าง (sidecar )

โดยทั่วไป ในช่วงครึ่งหลังของศตวรรษที่ 20 รถสามล้อถีบมีดีไซน์หลากหลายและปรากฏให้เห็นในหลายพื้นที่ทั่วโลก รวมถึงยุโรปและอเมริกา (เพื่อเป็นแหล่งความบันเทิงสำหรับ นักท่องเที่ยว ) บางประเภทคนขับจะนั่งอยู่ด้านหน้าผู้โดยสารขณะถีบ (เช่นในอินเดีย บังกลาเทศ และจีน) บางประเภทคนขับจะนั่งอยู่ด้านหลังผู้โดยสาร เช่นในกัมพูชา อินโดนีเซีย มาเลเซีย และเวียดนาม (ในสามเหลี่ยมปากแม่น้ำโขง มีรถสามล้อถีบประเภทหนึ่งที่เรียกว่า "xe lôi" ซึ่งคนขับจะนั่งอยู่ด้านหน้าผู้โดยสาร) และในเมียนมาร์ ฟิลิปปินส์ และสิงคโปร์ ผู้โดยสารมักจะนั่งอยู่ด้านหลังของรถสามล้อถีบข้างคนขับ

มีเพียงเวียดนามและกัมพูชาเท่านั้นที่เรียก จักรยานประเภทนี้ ว่า ไซโคล (cyclo) โดยอิงจากคำภาษาฝรั่งเศสว่า "cyclo" ส่วนชาวกัมพูชาเรียกว่า ស៊ីក្លូ (xich-lo) นอกจากจักรยานถีบแล้ว ยังมีจักรยานยนต์ที่ใช้เครื่องยนต์ ซึ่งใช้ทั้งน้ำมันเบนซินหรือไฟฟ้า (แบตเตอรี่แบบชาร์จได้)

ที่มา: https://thanhnien.vn/xich-lo-tu-dau-toi-185241025223321493.htm