Một phụ nữ vẫy quốc kỳ Iran ở thủ đô Tehran ngày 14-6 - Ảnh: AP
Thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran đang tiến gần đến lễ ký kết chính thức nhưng tương lai của nó vẫn mờ mịt. Từ số phận kho uranium của Tehran, chiến dịch quân sự của Israel ở Lebanon đến eo biển Hormuz vẫn chưa thể thông thương ngay - tất cả đang đặt dấu hỏi lớn lên bất kỳ cái bắt tay miễn cưỡng nào.
Lễ ký kết chính thức được lên lịch ngày 19-6 tại Geneva (Thụy Sĩ) nhưng vẫn còn đó một khoảng trống đầy bất trắc.
14 gạch đầu dòng "đặt cược"
Cốt lõi của thỏa thuận là kế hoạch mở lại eo biển Hormuz, ngay cả khi Hormuz được khai thông hoàn toàn thì cuộc khủng hoảng năng lượng thế giới cũng không thể giảm bớt ngay lập tức.
Các chuyên gia thị trường năng lượng cảnh báo cần phải giải tỏa lượng lớn tàu dầu đang ùn ứ, sau đó rà phá mìn rồi mới khôi phục được hoạt động vận tải và sản xuất dầu khí - toàn bộ quá trình đó có thể mất vài tuần, thậm chí vài tháng.
Toàn bộ văn bản - theo một số người tham gia đàm phán không nêu tên - chỉ vỏn vẹn 14 gạch đầu dòng trên hai trang giấy và vẫn chưa được công bố.
"Trong những thỏa thuận ngoại giao có tính chất đặt cược cao như vậy, thành công hay thất bại thường phụ thuộc vào chi tiết - Đài BBC bình luận - Và ở đây, các chi tiết rất ít ỏi".
Một trở ngại lớn khác đến từ Israel - quốc gia đã tham chiến cùng Mỹ từ ngày 28-2 nhưng không phải là một bên của thỏa thuận. Đúng vào ngày thỏa thuận được công bố, quân đội Israel vẫn tiếp tục không kích miền nam Lebanon, nơi họ đang giao tranh với lực lượng dân quân Hezbollah được Iran hậu thuẫn.
Ngày 15-6, Bộ trưởng Quốc phòng Israel khẳng định nước này sẽ không rút khỏi các vùng đang chiếm đóng ở Lebanon. Thủ tướng Benjamin Netanyahu tuyên bố thỏa thuận Mỹ - Iran là quyết định của ông Trump, còn Israel "có những lợi ích riêng" và sẽ ở lại khu vực mà ông gọi là "vùng đệm", "chừng nào còn cần thiết".
Ngoài ra, bản ghi nhớ còn gia hạn lệnh ngừng bắn và dỡ bỏ cuộc phong tỏa của hải quân Mỹ với các cảng Iran, trong khi những vấn đề gai góc nhất được trì hoãn sang các vòng đàm phán tương lai.
Hạt nhân: bài toán không lời giải
Thách thức nan giải nhất vẫn là kho uranium làm giàu cấp độ cao của Iran - điều mà cả Mỹ lẫn Israel lo ngại có thể được sử dụng để chế tạo vũ khí nguyên tử, dù Tehran nhiều năm qua khẳng định không có ý định đó. Theo thỏa thuận, Iran chỉ có 60 ngày để quyết định số phận kho uranium này.
Phó tổng thống Mỹ JD Vance khẳng định trong cuộc phỏng vấn tối 14-6 với kênh Fox News rằng yêu cầu Iran không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân đã được "tích hợp vào thỏa thuận này" và Mỹ có thể xác minh việc tuân thủ.
Nhưng lịch sử cho thấy điều ngược lại: phải mất hàng thập kỷ cộng đồng quốc tế mới đạt được thỏa thuận năm 2015 nhằm kiềm chế chương trình hạt nhân của Tehran. Rồi chính Tổng thống Trump, trong nhiệm kỳ đầu, đơn phương rút Mỹ khỏi thỏa thuận đó, tạo tiền đề cho chuỗi leo thang căng thẳng dẫn đến cuộc chiến hiện tại.
Như để nhấn mạnh sự mong manh đó, Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran ra tuyên bố ngày 14-6 rằng "các cuộc đàm phán cuối cùng sẽ được hoãn lại cho đến sau khi việc thực hiện các cam kết của bên kia theo bản ghi nhớ hoàn tất". Những cam kết đó là gì và Iran diễn giải chúng ra sao sẽ góp phần định đoạt liệu thỏa thuận có đứng vững hay không.
Tình hình bấp bênh đến mức ngay thời điểm này, khi còn vài ngày nữa là đến lễ ký kết chính thức, tâm lý chung vẫn là thỏa thuận có thể đổ vỡ bất cứ lúc nào. Đây cũng không phải lần đầu tiên các bên tuyên bố "sắp đạt được thỏa thuận", để rồi mọi thứ sụp đổ và giao tranh lại tiếp diễn.
Áp lực kinh tế đè nặng Nhà Trắng
Theo Hãng tin AP, các cuộc thăm dò dư luận gần đây cho thấy Tổng thống Trump và Đảng Cộng hòa đang đối mặt với dân chúng Mỹ ngày càng sốt ruột.
Khảo sát của YouGov cho thấy 63% người Mỹ không tán thành cách điều hành kinh tế của ông Trump, với 57% cảm thấy nền kinh tế đang trở nên tồi tệ hơn.
Trong bối cảnh đó, thỏa thuận với Iran được xem là cơ hội để xoa dịu một phần áp lực kinh tế từ cuộc xung đột. Nếu giá xăng bắt đầu giảm thực sự, đó sẽ là tín hiệu cụ thể nhất để người dân Mỹ cảm nhận rằng mọi thứ đang tốt lên.
Nguồn: https://tuoitre.vn/thoa-thuan-my-iran-nhieu-bat-trac-100260616234043306.htm
