Tìm hướng hài hòa lợi ích

Chương trình sinh kế cho người dân lưu vực các hồ chứa thủy điện trên địa bàn thành phố được triển khai từ năm 2023 đến nay. Qua 3 năm thực hiện, bên cạnh mặt đạt được, vẫn còn nhiều bất cập, vướng mắc cần giải pháp hữu hiệu để chương trình thực sự hiệu quả, phát huy tính nhân văn và thiết thực như mục tiêu đề ra.

Một góc hồ Sông Thanh, nơi có nhiều dự án thủy điện triển khai, tiềm năng phát triển du lịch sinh thái. Ảnh: HÀN NGUYÊN

Chương trình nhân văn

Chương trình sinh kế cho người dân lưu vực các hồ chứa thủy điện triển khai ở Đà Nẵng (gồm cả Quảng Nam trước đây) là tiên phong so với các địa phương trong cả nước. Đây là hoạt động có ý nghĩa thiết thực, nhân văn với mong muốn tiếp sức, giúp người dân vùng lưu vực các hồ chứa thủy điện vượt qua khó khăn, từng bước thoát nghèo, vươn lên ổn định cuộc sống.

Hiện toàn thành phố có 44 dự án thủy điện nằm trên địa bàn 31 xã của thành phố. Qua 3 năm triển khai, có 12 xã đã thực hiện chương trình với nhiều mô hình thiết thực.

Theo đại diện xã Bến Hiên, các mô hình sinh kế triển khai trên địa bàn xã bước đầu phát huy hiệu quả. Một số mô hình, dự án có khả năng nhân rộng và phát triển thành sản phẩm hàng hóa như trồng ớt A Riêu, cây lòn bon bản địa, chăn nuôi bò sinh sản, heo đen địa phương...

Tại xã Trà Tập, việc hỗ trợ hạt giống sâm Ngọc Linh cho các hộ là mô hình phù hợp với tiềm năng, thế mạnh sẵn có tại địa phương, được nhân dân đồng thuận cao, mang lại giá trị lớn về mặt kinh tế, góp phần tăng số lượng, chất lượng nguồn giống tại địa bàn, đồng thời tạo ra vòng tuần hoàn vốn khi đặt hàng hạt giống tại các hộ dân trong cùng địa bàn xã.

Cùng với đó, các mô hình hỗ trợ các loại cây trồng phù hợp với từng vùng, hỗ trợ bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc đã mang lại hiệu quả tích cực, tạo chuyển biến rõ nét trong đời sống và tập quán trồng trọt của người dân vùng cao.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Trần Út đánh giá, các mô hình đã và đang chứng minh tính phù hợp, bền vững, khả năng nhân rộng cao, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng miền núi, nâng cao đời sống, tạo việc làm và giảm nghèo bền vững cho người dân vùng dự án thủy điện.

Giai đoạn 2023-2025, có 17 mô hình, dự án từ nguồn kinh phí sự nghiệp và nguồn chương trình mục tiêu quốc gia. Các mô hình sinh kế đều phù hợp điều kiện tự nhiên, thổ nhưỡng và tập quán canh tác, sản xuất của người dân miền núi, nhiều mô hình bước đầu cho hiệu quả kinh tế rõ rệt, giúp tăng thu nhập từ 15-20% so với trước khi tham gia.

Các đơn vị dự án thủy điện tham gia chương trình sinh kế không nên nhìn nhận là hoạt động từ thiện, ban phát mà phải xác định đó là trách nhiệm xã hội trong phát triển kinh tế bền vững, hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp và cộng đồng. Đó là sự tri ân người dân đã nhường đất, nhà cửa, nhường rừng, chịu tác động trực tiếp và gián tiếp từ các dự án thủy điện, nên việc hỗ trợ sinh kế là cần thiết, lâu dài” - Phó Chủ tịch UBND thành phố Trần Chí Cường cho biết.

Tìm giải pháp bền vững

Bên cạnh những kết quả đạt được, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trần Chí Cường thẳng thắn cho rằng, qua 3 năm triển khai, thực tế chương trình chưa đạt mục tiêu đề ra.

Nóc Xa Rơ - một bản làng đẹp, ấn tượng trên lòng hồ thủy điện Sông Tranh 2 - có tiềm năng phát triển du lịch sinh thái. Ảnh HỒ QUÂN

Chương trình đặt mục tiêu năm 2023 mỗi địa phương có hồ chứa thủy điện có ít nhất 1 mô hình sinh kế cho người dân. Năm 2024 hoàn thành tối thiểu 2 mô hình và đến năm 2025 tất cả địa phương có hồ chứa đều có các loại mô hình sinh kế bền vững cho người dân. Tuy nhiên, thực tế hết năm 2025 mới chỉ có 12 xã có mô hình triển khai. Chưa kể, thực tiễn triển khai còn nhiều hạn chế, khó khăn và vướng mắc cụ thể.

Theo đó, công tác triển khai chương trình sinh kế còn thiếu quyết liệt. Một số địa phương còn chưa tích cực, thậm chí chưa quan tâm nghiên cứu, chưa nắm rõ hết nội dung chương trình sinh kế. Một số địa phương chỉ tập trung đề xuất mô hình hỗ trợ giống vật nuôi, chưa tập trung đề xuất mô hình trồng rừng. Một số mô hình sinh kế đã triển khai nhưng chưa xác định được số lượng người dân hưởng lợi. Các mô hình sinh kế sau khi được triển khai còn thiếu sự quan tâm kiểm tra, theo dõi, giám sát, đánh giá, thậm chí không có hỗ trợ hướng dẫn kỹ thuật dẫn đến việc triển khai không đạt hiệu quả.

Để chương trình thực sự đạt hiệu quả, phát huy mặt tích cực và tính nhân văn, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trần Chí Cường yêu cầu, các địa phương thuộc chương trình cần xác định đây là nhiệm vụ chính trị của mình, là trách nhiệm lớn để có quyết tâm mang lại lợi ích kinh tế, giúp người dân vượt qua khó khăn, có cuộc sống ổn định.

Các sở, ngành liên quan phải rà soát, đánh giá hiệu quả thiết thực của từng mô hình, cùng với địa phương chủ động xây dựng chương trình, kế hoạch cụ thể cho từng năm, đồng thời tăng cường phối hợp đồng bộ các cơ quan chuyên môn để triển khai bảo đảm tiến độ, chất lượng và hiệu quả đề ra. Đối với đơn vị, chủ đầu tư thủy điện, phải tăng cường trách nhiệm trong việc đồng thuận, thống nhất chủ trương, hỗ trợ tối đa nguồn lực cho phát triển sinh kế của người dân.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Trần Chí Cường, để chương trình thực sự hiệu quả, người dân lưu vực lòng hồ thực sự hưởng lợi từ chương trình, vấn đề quan trọng không kém là đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nâng cao nhận thức của người dân, cộng đồng về việc bảo tồn các giá trị tài nguyên nhằm gìn giữ và phát huy tốt các giá trị sẵn có. Cùng với đó, tổ chức tập huấn, hướng dẫn để người dân biết cách lập kế hoạch sản xuất, thay đổi tập quán canh tác, áp dụng kỹ thuật mới vào sản xuất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi.

Nguồn: https://baodanang.vn/tim-huong-hai-hoa-loi-ich-3318001.html