Tìm hướng phát triển bền vững cho cây lúa

Vụ lúa đông xuân 2025 - 2026 tại Đắk Lắk được đánh giá là thắng lợi khi năng suất, sản lượng đều tăng nhưng nông dân đối mặt bài toán “được mùa, mất giá”.

Giá lúa giảm mạnh

Theo số liệu của Sở Nông nghiệp và Môi trường, vụ đông xuân năm nay toàn tỉnh gieo sạ 76.752 ha lúa nước, đạt 102,34% kế hoạch; năng suất ước đạt 8 tấn/ha (tăng 0,3 tấn/ha so với năm ngoái); kéo theo sản lượng ước đạt 614.020 tấn, tăng hơn 29.500 tấn. Tuy nhiên, giá lúa giảm mạnh khiến nông dân lo lắng.

Cánh đồng lúa đang thu hoạch tại xã Ea Kly. Ảnh: Minh Minh

Vụ đông xuân 2025 - 2026 gia đình bà Dương Thị Liên (thôn 1 Bình Hòa, xã Krông Ana) gieo sạ 2 ha lúa nước, sản lượng khoảng 10 tấn/ha. Tuy nhiên, tổng doanh thu dự kiến của toàn bộ diện tích chỉ đạt khoảng 120 triệu đồng do giá lúa xuống quá thấp. “So với những năm giá lúa ổn định, cùng trên diện tích 2 ha này, gia đình tôi thu về gần 200 triệu đồng, lãi khoảng 100 triệu đồng. Tuy nhiên, năm nay giá lúa giảm mạnh, kể cả giống lúa ST24, ST25, thương lái thu mua tại ruộng chỉ hơn 6.000 đồng/kg, trong khi giống lúa này năm ngoái nông dân bán được 10.000 - 11.000 đồng/kg”, bà Liên buồn bã nói.

Ông Hồ Thanh Hùng, Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Quảng Tân cho hay, vụ đông xuân này, HTX gieo sạ 665 ha, chủ yếu là giống lúa ST25. Hiện tại bà con xã viên đã thu hoạch cơ bản xong, năng suất đạt cao, chất lượng rất được thị trường ưa chuộng. Tuy nhiên giá lúa hiện quá thấp, lúa ST25 thương lái mua chỉ 6.800 đồng/kg (lúa tươi), thấp hơn 3.000 đồng/kg so với các năm trước; trong khi đó, giá vật tư đầu vào, giá thuê nhân công, máy gặt đều tăng cao khoảng 10% so với năm ngoái. Với giá lúa này, người nông dân không có lợi nhuận.

Dù được mùa nhưng do giá xuống thấp, nông dân thất thu vụ lúa đông xuân 2025 - 2026. Ảnh: Minh Minh

Tình cảnh này cũng đang diễn ra tương tự tại xã Đắk Liêng - một trong những vùng trọng điểm lúa nước của tỉnh với gần 5.000 ha giống chất lượng cao ST24, ST25. Bà Vũ Thị Thu (thôn Mê Linh 1, buôn Triết, xã Đắk Liêng) than thở: Gia đình gieo trồng 2 ha lúa ST24, năng suất đạt khoảng 10 tấn/ha. Do vật giá leo thang nên chi phí sản xuất đội lên đến 40 triệu đồng/ha chưa kể tiền công, tăng khoảng 10 triệu đồng/ha. Thế nhưng giá lúa lại thấp nhất trong khoảng 10 năm trở lại đây, dao động ở mức 6.000 - 7.000 đồng/kg, tính ra mỗi héc-ta lúa bà con bị thất thu khoảng 40 triệu đồng.

Thúc đẩy tư duy sản xuất xanh

Với đặc thù khí hậu và thổ nhưỡng, các loại lúa trồng ở khu vực phía Tây Đắk Lắk luôn mang lại năng suất cao (đứng đầu khu vực Tây Nguyên) và chất lượng tốt hơn so với nhiều vùng trồng ở đồng bằng. Điều này đã tạo cho sản phẩm lúa gạo Đắk Lắk lợi thế cạnh tranh mà ít vùng nào có được. Tuy nhiên, do chưa có nhà máy chế biến xuất khẩu, lúa phần lớn được các thương lái vùng đồng bằng Sông Cửu Long thu mua nên giá bị phụ thuộc vào thương lái.

Theo ông Hồ Thanh Hùng, Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Quảng Tân, việc phụ thuộc vào kênh tiêu thụ này khiến nông dân phải đối mặt với tình trạng chèn ép giá, cạnh tranh không lành mạnh và thiếu tính bền vững. Định hướng tới đây của HTX là nỗ lực tìm kiếm giải pháp ký kết, thiết lập chuỗi liên kết tiêu thụ trực tiếp để bà con yên tâm từ khâu gieo sạ cho đến lúc thu hoạch.

Nông dân đang đối mặt với bài toán "được mùa, mất giá", khi giá lúa xuống mức thấp nhất trong vòng 10 năm qua. Ảnh: Minh Minh

Trên địa bàn Đắk Lắk có khá nhiều HTX đang hoạt động trong lĩnh vực sản xuất lúa gạo nhưng phần lớn chuỗi giá trị liên kết vẫn chưa đạt quy mô lớn như kỳ vọng. Các nhà máy xay xát tại chỗ đa phần chỉ dừng lại ở năng lực chế biến các dòng lúa thường, phục vụ thị trường trong tỉnh hoặc các vùng lân cận. Đối với phân khúc lúa chất lượng cao như ST24, ST25 - vốn là nông sản hướng tới thị trường cao cấp - đòi hỏi quy trình khắt khe thì địa phương lại chưa có nhà máy đủ năng lực để chế biến sâu. Người nông dân tại chỗ mới chỉ tham gia vào công đoạn sản xuất thô, nên việc hình thành chuỗi liên kết giá trị khép kín, bền vững gặp rất nhiều khó khăn.

Hiện các vùng lúa trọng điểm của tỉnh cũng thúc đẩy liên kết “4 nhà” nhằm giải bài toán “được mùa mất giá”. Doanh nghiệp tham gia từ cung ứng đầu vào đến bao tiêu sản phẩm, giúp nông dân yên tâm sản xuất. Về lâu dài, tỉnh khuyến khích và tạo điều kiện tối đa để các HTX, doanh nghiệp thí điểm các mô hình lúa sạch, lúa hữu cơ quy mô tập trung, thúc đẩy tư duy sản xuất xanh để nâng cao vị thế bền vững cho hạt gạo địa phương.

Minh Thuận - Vạn Tiếp - Minh Thông

Nguồn: https://baodaklak.vn/kinh-te/202605/tim-huong-phat-trien-ben-vung-cho-cay-lua-6ca73f5/