TP.HCM 'chạy đua' phủ 200 km metro

Theo Nghị quyết 09-NQ/TW về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới, vừa được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành, đến năm 2030, TP.HCM phải có khoảng 200 km metro và đến năm 2045 hoàn thiện kết nối toàn mạng lưới đường sắt đô thị. Thực tế, nếu các dự án đã "xuất phát" về đích đúng tiến độ thì TP hoàn toàn có thể hoàn thành nhiệm vụ này.

Hàng loạt "át chủ bài" vào guồng hỏa tốc

Đến năm 2030 hoàn thành khoảng 200 km đường sắt đô thị (metro), đồng nghĩa TP.HCM còn gần 4 năm để nối thông hơn 180 km metro. Nếu nhìn vào hành trình gần 20 năm chật vật mới hoàn thành 19,7 km metro của tuyến số 1 thì mục tiêu này gần như là nhiệm vụ bất khả thi. Thế nhưng chỉ trong vòng 1 năm trở lại đây, tiến độ "thần tốc" của các tuyến đã và chuẩn bị khởi công đã thắp lên tính khả thi của "giấc mơ" metro cho người dân TP.

Điển hình phải kể tới tuyến metro Bến Thành - Cần Giờ do Công ty CP Đầu tư và phát triển đường sắt cao tốc Vinspeed làm chủ đầu tư. Là tuyến đường sắt đô thị đầu tiên trên cả nước do một doanh nghiệp (DN) tư nhân đầu tư và thực hiện toàn bộ, metro Bến Thành - Cần Giờ không những không vấp phải những khó khăn của người tiên phong mà còn được ghi nhận là tuyến "chạy" nhanh nhất lịch sử.

Từ khi lên ý tưởng cho tới khi đề xuất phương án đầu tư, được phê duyệt rồi khởi công ngày 19.12.2025, dự án chỉ mất vỏn vẹn chưa đầy 1 năm, bằng 1/6 thời gian chuẩn bị của tuyến metro số 1 TP.HCM, 1/16 tuyến metro số 2 TP.HCM và 1/3 tuyến metro Cát Linh - Hà Đông của Hà Nội. Ban đầu, tuyến metro này dự kiến dài khoảng 48,7 km, tuy nhiên sau khi UBND TP quyết định điều chỉnh hướng tuyến, metro Bến Thành - Cần Giờ tăng tổng chiều dài lên khoảng 53,8 km.

Phối cảnh nhà ga metro Bến Thành - Cần Giờ

ẢNH: VG

Hiện Công ty CP Đầu tư và phát triển đường sắt cao tốc Vinspeed đang tiến hành tổ chức lựa chọn phương án kiến trúc đối với các công trình nhà ga, cầu đường sắt, các hạng mục công trình liên quan của dự án (thuộc đối tượng phải thi tuyển kiến trúc theo quy định của luật Kiến trúc). UBND TP.HCM cũng đã chốt mốc thời gian bàn giao mặt bằng cho tuyến đường sắt này phải hoàn tất trước quý 4, đồng thời yêu cầu các sở chuyên môn dứt điểm việc di dời hạ tầng kỹ thuật để đảm bảo đưa dự án vào vận hành đúng năm 2028. Như vậy, chỉ trong vòng 2 năm tới, TP.HCM sẽ có thêm gần 54 km metro chạy tốc độ 350 km/giờ nối thẳng từ trung tâm TP.HCM đến biển Cần Giờ.

Là dự án metro thứ 2 của TP.HCM do DN tư nhân đầu tư, đồng thời được tiếp thêm áp lực từ yêu cầu cấp bách kết nối tới siêu cảng hàng không quốc tế Long Thành, tuyến metro số 2 đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm cũng được UBND TP bật chế độ khẩn cấp ngay từ khi bắt đầu khởi động. Nhiệm vụ cụ thể với "deadline" cho từng đầu việc liên tục được lãnh đạo UBND TP phân bổ cho từng đơn vị. Được xác định là dự án trọng điểm, có yêu cầu cấp bách nên các đơn vị được chủ động vận dụng tối đa các cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt theo thẩm quyền để đẩy nhanh tiến độ. Nhờ vậy, hơn 6 km metro Bến Thành - Thủ Thiêm đã chính thức hoàn thành mục tiêu khởi công vào sáng 29.4 vừa qua. Chủ đầu tư là Tập đoàn THACO cho biết tuyến metro đầu tiên ở VN đi ngầm qua sông này sẽ được áp dụng những công nghệ thi công hiện đại nhất, dự kiến hoàn thành vào năm 2030.

Nối tiếp từ Thủ Thiêm, tuyến metro Thủ Thiêm - Long Thành dài 47,7 km cũng đang được TP.HCM khẩn cấp triển khai, yêu cầu khởi công trước 2.7, hoàn thành cùng thời điểm 2030.

Trong khi đó, 11,3 km metro số 2 (đoạn Bến Thành - Tham Lương) khởi công hồi tháng 1 đang ghi nhận những chuyển động mạnh mẽ trên công trường. Trong ngày khởi công, Phó chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Xuân Cường đã khẳng định dự án hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi khi công tác giải phóng mặt bằng đã hoàn thành; nguồn vốn đã cân đối đủ; đồng thời được áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù đặc biệt, tháo gỡ các vướng mắc kéo dài trong thời gian qua về thủ tục đầu tư, nguồn vốn, tiêu chuẩn thiết kế, lựa chọn nhà thầu... Tất cả những yếu tố này tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ, đáp ứng yêu cầu về đích vào quý 4/2030.

Trong năm nay, TP.HCM còn dự kiến khởi công thêm tuyến metro số 6 (giai đoạn 1: Sân bay Tân Sơn Nhất - Phú Hữu) dài 22 km và kéo dài tuyến metro số 1 từ Suối Tiên tới TP mới Bình Dương dài hơn 31 km. Cả 2 tuyến đều dự kiến thi công trong khoảng 4 năm, đưa vào vận hành trong năm 2030.

Như vậy, chỉ cần các kế hoạch trên giữ vững được tiến độ thì trong 4 năm nữa, toàn TP.HCM sẽ nối được khoảng 190 km đường sắt đô thị, tạo đà để đến năm 2035 nâng tổng số lên 14 tuyến, dài khoảng 462 km. Giai đoạn 2035 - 2045, TP.HCM sẽ làm thêm 5 tuyến metro với khoảng 239 km, đạt tổng quy mô 19 tuyến metro dài khoảng 700 km.

Lời giải nguồn vốn và cuộc "cách mạng" TOD

Để hiện thực hóa giấc mơ đại công trường và đưa toàn bộ mạng lưới đường sắt khổng lồ này về đích đúng hẹn vào năm 2030, TP.HCM đang ráo riết triển khai một chiến lược huy động vốn và thi công mang tính "cách mạng". Trong danh mục dự án thu hút đầu tư giai đoạn 2026 - 2030 vừa ban hành, TP.HCM kêu gọi đầu tư 9 tuyến metro với tổng chiều dài hơn 374 km, tổng vốn sơ bộ hơn 981.000 tỉ đồng.

Có thể nói, chưa bao giờ TP.HCM đứng trước cơ hội hút vốn khủng vào metro như hiện nay. Từ sau khi "bộ tứ nghị quyết trụ cột" ra đời ủng hộ tuyệt đối sự tham gia của DN tư nhân vào những công trình trọng điểm quốc gia, cùng những cơ chế đặc thù về đường sắt "mở toang cánh cửa", hàng loạt đề xuất từ các tỉ phú USD đã đổ về TP.

Phối cảnh tuyến metro số 2 TP.HCM

ẢNH: MAUR

Song song với việc đa dạng hóa nguồn vốn, TP.HCM đang tận dụng triệt để các cơ chế chính sách đặc thù từ Nghị quyết của Quốc hội để áp dụng mô hình phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng (TOD) làm đòn bẩy tài chính cốt lõi. Theo lãnh đạo UBND TP, bằng cách quy hoạch, đấu giá quyền sử dụng đất xung quanh các nhà ga metro và các vùng phụ cận dọc tuyến, TP sẽ thu hồi lại phần giá trị thặng dư từ đất đai tăng lên nhờ hạ tầng giao thông mang lại, tạo ra nguồn thu khổng lồ tái đầu tư trực tiếp cho các tuyến metro tiếp theo mà không gây áp lực lên nợ công.

Các bước đi tiếp theo đang được định hình rõ ràng theo một lộ trình phân kỳ nghiêm ngặt: giải phóng mặt bằng sạch đi trước một bước bằng cách đẩy nhanh thu hồi đất tại các phường xã liên quan ngay trong năm nay; thống nhất quy chuẩn kỹ thuật toàn mạng lưới để đảm bảo tính kết nối liên thông giữa các đoàn tàu và đẩy mạnh việc tổ chức thi tuyển phương án kiến trúc cho các nhà ga, cầu metro nhằm đảm bảo tính thẩm mỹ hiện đại.

Với việc tự chủ về nguồn lực tài chính thông qua TOD, tối ưu hóa quy trình thủ tục đầu tư và thu hút dòng vốn tư nhân nội địa mạnh mẽ, TP.HCM đang bước những bước đầy tự tin hiện thực hóa việc biến mạng lưới metro từ quy hoạch thành động lực bứt phá kinh tế, định hình một siêu đô thị phát triển bền vững và thịnh vượng hàng đầu khu vực.

TP.HCM xác định phát triển mạng lưới metro là giải pháp then chốt để xây dựng hệ thống giao thông công cộng hiện đại, giảm ùn tắc và ô nhiễm môi trường.

TP đang thí điểm các cơ chế, chính sách đặc thù, đặt mục tiêu đến năm 2030 hệ thống metro đáp ứng 20-30% nhu cầu đi lại của người dân. Tỷ lệ này dự kiến tăng lên 35-50% vào năm 2035 và đạt 50-60% vào năm 2045.

Nguồn: https://thanhnien.vn/tphcm-chay-dua-phu-200-km-metro-185260527204812652.htm