Với diện tích 14.109 km2, Sơn La là một tỉnh lớn, trước và sau sát nhập tỉnh, vẫn đứng đầu vùng Trung du và Miền núi phía Bắc, còn vị trí trong cả nước thay đổi từ thứ 3/63 thành thứ 6/34. Dân số lúc đầu chưa đến 4 vạn, nay đã tăng lên hơn 1,4 triệu người, tỷ lệ trong cả nước tăng từ 03% lên 1,4%, thứ hạng trong cả nước trước và sau sát nhập thay đổi từ 29/63 thành thứ 30/34. Thứ hạng trong vùng từ thứ 4/14 thành thứ 5/9. Cộng đồng các dân tộc ở Sơn La gồm 12 dân tộc gồm Thái, Kinh, Mông, Mường, Xinh Mun, Dao, Khơ Mú, La Ha, Kháng, Lào, Tày, Nùng, trong đó dân tộc Thái đông nhất, nhưng đã giảm từ 75% xuống 53%, các dân tộc khác tăng từ 25% lên 47%. Từ chỗ chỉ có người bản địa, quá trình phát triển đã thu hút dân cư của hầu hết các tỉnh miền Bắc tìm đến đây mưu sinh và lập nghiệp, chung tay xây dựng Sơn La, nay đã chiếm trên 17%, đông thứ nhì sau đồng bào dân tộc Thái.
Tỉnh Sơn La vốn phát triển chậm hơn cả nước một, hai phương thức sản xuất (hàng mấy trăm năm). Khi cả nước ở giai đoạn cuối của chế độ phong kiến và giai đoạn đầu của công nghiệp và thương mại tư bản thì Sơn La mới ở giai đoạn tiền phong kiến với nền nông nghiệp tự cung tự cấp, nửa sản xuất, nửa săn bắt, hái lượm. Sau 130 năm, nền kinh tế của tỉnh đã trở thành một nền sản xuất hàng hóa, theo hướng công nghiệp, nông nghiệp chỉ còn 23%, công nghiệp tăng lên gần 30%, dịch vụ trên 41%. Quy mô GRDP đã đạt 76,6 tỷ đồng (2024), đứng thứ 43 cả nước và thứ 4 vùng TDMNPB (Năm 2025 ước 82,7 tỷ đồng). Thu ngân sách 4,5 ngàn tỷ đồng, năm cao nhất 5,3 ngàn tỷ đồng, đứng thứ 45 cả nước và thứ 6 vùng. Vốn đầu tư xã hội gần 20 ngàn tỷ đồng, bằng 26% GRDP, thấp hơn cả nước (32%). Giá trị hàng hóa tham gia xuất khẩu cùng cả nước đạt trên 200 triệu USD. Rừng từ chỗ bị tàn phá nghiêm trọng, nay từng bước phục hồi, độ che phủ đã tăng lên gần 49%. Tỷ lệ hộ gia đình đói nghèo trên 70% khi bắt đầu đổi mới nay đã giảm xuống 8%. Thu nhập bình quân nhân khẩu toàn tỉnh gần 2,6 triệu đồng/tháng. Hơn 41% xã phường (83/200), đạt tiêu chuẩn nông thôn mới, có mức thu nhập bình quân đầu người trên 4 triệu đồng/tháng, nhiều hộ đã trở thành tỷ phú. Tuy nhiều mặt còn thấp so với mặt bằng chung, nhất là về cơ sở hạ tầng và mức sống, nhưng cũng có một số mặt thiết yếu Sơn La cơ bản đã tiến kịp, như về thị trường lương thực, thực phẩm, dược phẩm, hàng tiêu dùng, năng lượng, phương tiện giao thông cơ bản, thông tin, internet...
Sơn La vốn được biết đến là nơi “khỉ ho cò gáy", “ma thiêng nước độc", nay được biết bởi các công trình, sự kiện, con số ấn tượng. Đó là công trình thủy điện Sơn La với công suất 2.400 MW, lớn nhất cả nước và Đông Nam Á. Góp phần cùng cả nước xây dựng công trình vĩ đại này, tỉnh Sơn La đã di dân tái định cư quy mô lớn nhất trong lịch sử, gồm 12.584 hộ, 58.337 khẩu, chiếm gần 10% dân số lúc đó. Cao nguyên Mộc Châu được mệnh danh là Đà Lạt của miền Bắc, đã trở thành khu du lịch quốc gia có quy mô 205.150 ha, lớn nhất cả nước, được thế giới vinh danh nhiều lần là điểm đến thiên nhiên hàng đầu của châu Á. Khách du lịch đến Sơn La đã tăng lên 5,2 triệu lượt. Sơn La cũng đứng đầu cả nước về quy mô vùng cây ăn quả (85 ngàn ha), đứng đầu vùng cà phê, chè arabica, chiếm gần 50% cả nước, đứng thứ 6 vùng Chè shan tuyết (gần 6.000 ha), đứng thứ 03 cả nước về đàn bò sữa (25.000 con). Cả tỉnh có 18 sản phẩm được bảo hộ mang địa danh địa phương, trong đó có 03 chỉ dẫn địa lý thuộc tài sản quốc gia. Có 81 sản phẩm OCOP, trong đó 51 sản phẩm 03 sao, 31 sản phẩm 04 sao và 01 sản phẩm 05 sao cấp quốc gia. Có 05 sản phẩm mang thương hiệu quốc gia là chè, cà phê, nhãn, mật ong, sữa. Sữa tươi, sữa chua Mộc Châu được trao giải thưởng thương hiệu quốc gia nhiều lần. Công ty cổ phần bò sữa sữa Mộc Châu nhiều năm lọt vào tốp 1.000 doanh nghiêp cả nước đóng góp nhiều nhất cho ngân sách.
Trình độ dân trí, sức khỏe, tuổi thọ người dân nâng cao vượt bậc. Các trường mầm non, phổ thông đã đạt chuẩn quốc gia 71%. Trên địa bàn tỉnh có trường Đại học Tây Bắc là đại học vùng, 03 trường cao đẳng (Nông lâm, Y trế, Pháp luật, văn hóa nghệ thuật), đào tạo sinh viên trong tỉnh và các tỉnh trong vùng và nước bạn Lào. Từ chỗ trên 99% dân cư mù chữ, nay trình độ giáo dục từ tiểu học trở lên chiếm 76% (tiểu học 19%, THCS 30,5%, THPT 26,5%). Hàng năm, có hơn 01 vạn tốt nghiệp PTTH và khoảng gần 02 ngàn tốt nghiệp đại học và các trường nghề. Tỉnh vinh dự có thành phố Sơn La là một trong 05 thành phố cả nước được UNESSCO vinh danh là thành phố phố học tập toàn cầu. Tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ chuyên môn kỹ thuật đạt 30%, trong đó từ đại học trở lên gần 7%, tương ứng hơn 6 vạn. Toàn tỉnh (kể cả đơn vị trung ương trên địa bàn) đã có trên 200 tiến sĩ, 6 phó giáo sư, gần 2.100 thạc sĩ, 500 bác sĩ chuyên khoa I, chuyên khoa II. Toàn tỉnh đã đạt 9 bác sĩ và 30 giường bệnh/1 vạn dân, tỷ lệ phủ sóng bảo hiểm ty tế 97%. Tuổi thọ trung bình dân cư thời Pháp thuộc chỉ dưới 35 tuổi, nay đã tăng lên 73,38, đứng thứ 4 vùng TDMNPB, thứ 48 cả nước. Đặc biệt, chỉ số phát triển con người HDI của tỉnh đã vươn lên tốp cao, đạt 0,75, ngang bằng cả nước, đứng thứ nhì vùng, thứ 14 cả nước.
Sức thu hút của Tây Bắc, Sơn La là bản sắc văn hóa đa dạng của các dân tộc về lễ hội, phong tục, trang phục, ẩm thực... Dân tộc Thái, dân tộc Mông, Dân tộc Mường, dân tộc Dao nơi đây có chữ viết cổ. Điển hình là dân tộc Thái có các bộ sách cổ rất đồ sộ. Sơn La đó có 10 di sản văn hóa được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và 1 di sản thế giới là điệu xòe Thái Tây Bắc; 02 di tích vật thể cấp quốc gia đặc biệt là nhà tù Sơn La và Di tích Văn bia Quế lâm Ngự chế - Đền thờ Vua Lê Thái Tông; 16 di tích cấp quốc gia khác, trong đó có Di tích lịch sử Trung đoàn Tây Tiến và Di tích lịch sử Ngã ba Cò Nòi bất tử. Tỉnh Sơn La đứng đầu cả nước với gần 3.000 đội văn nghệ cơ sở, trong đó có nhiều đội đạt trình độ đi biểu diễn trên sân khấu cả nước. Tỉnh có 03 nghệ sĩ Nhân dân, 27 nghệ sĩ ưu tú, 02 nghệ nhân Nhân dân, 36 nghệ nhân ưu tú. Một điểm nhấn khác là Lễ hội văn hóa Mộc Châu đã phát triển thành lễ hội lớn tầm quốc gia, quốc tế, có thương hiệu, được tổ chức thường niên vào dịp quốc khánh 02/9. Lễ hội còn còn được gọi là chợ tình. Chợ tình thật nhân văn, ai chưa có đôi thì đi tìm, ai đã có chồng, có vợ rồi vẫn có thể đi tìm gặp người xưa để hỏi han, chia sẻ. Lễ hội thu hút hàng chục vạn khách trong tỉnh, trong nước và một số nước trong khu vực (Lào, Thái Lan, Trung Quốc) đến giao lưu, trải nghiệm. Cũng cần nói thêm, Sơn La, Tây Bắc còn có sức thu hút của huyền thoại các sơn nữ tắm tiên, làm cho báo chí, nhiếp ảnh gia và dân phượt săn lùng chụp và quay được nhiều cảnh ảnh đẹp, lãng mạn. Mảnh đất này cũng đã đi vào thơ ca, tạo nên những tác phẩm nổi tiếng, như Sống chụ xôn xao (tiễn dặn người yêu), Inh lả ơi, Tình ca Tây Bắc, Chiếc khăn Piêu, Vợ chồng A Phủ... Trong danh sách 100 bài thơ được vinh danh hay nhất thế kỷ 20 của Việt Nam, có 4 bài về non nước và con người Tây Bắc, Sơn La đó là các bài Tây tiến, Núi Mường Hung, dòng sông Mã, Nhớ vợ, Em Tắm.
Theo thống kê chưa đầy đủ, trong 10 năm gần đây, học sinh Sơn La đạt 02 HCV vàng, 25 HCB, 45 HCĐ thi học sinh giỏi quốc gia, và 02 HCV olimpic quốc tế. Có 01 học sinh dẫn đầu thi quý và thứ nhì chung kết năm đường lên đỉnh olimpia. Người Sơn La đã có 12 đơn đăng ký sáng chế, được cấp 02 bằng độc quyền sáng chế, 5 công trình được ghi danh vào sách vàng sáng tạo KHCN Việt Nam, 05 người được vinh danh là nhà khoa học của nhà nông, 03 người được trao giải thưởng nhà nước về văn học nghệ thuật. Đã được trao 21 HCV, 35 HCB tại các liên hoan văn nghệ quần chúng toàn quốc, 5 HCV, 8 HCB, 2 HCĐ và nhiều giải khác tại liên hoan ca múa nhạc toàn quốc; 01 HCV, 02 HCB liên hoan ca múa nhạc quốc tế (các nước Đông dương và khối Asean). Đã có 342 vận động viên đạt đẳng cấp kiện tướng và cấp 1, 04 vận động viên tham gia đội tuyển quốc gia, 05 vận động viên tham gia đội tuyển trẻ toàn quốc. Riêng từ năm 2020 trở lại đây, đã đạt 519 huy chương các loại, trong đó có 137 HCV, 141 HCB và 241 HCĐ. Tiêu biểu là 03 HCV SEA Games, 01 HCV, 01 HCB Vô địch thế giới; 01 HCV Vô địch châu Á; 01 VĐV phá Kỷ lục SEA Games; 01 vận động viên 04 lần HCV thế giới.
Trong quá trình phát triển, tỉnh Sơn La không những đóng góp nguồn hàng lớn phục vụ xuất khẩu cả nước, mà còn đóng góp hàng vạn lao động cho các khu công nghiệp ở đồng bằng, hàng ngàn sinh viên tốt nghiệp đại học, hàng trăm thạc sĩ, hàng chục tiến sĩ cho cả nước. Về cán bộ lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước, đã đóng góp 1 ủy viên Bộ Chính trị, 02 ủy viên Trung ương, 02 Phó Chủ tịch Quốc hội, 04 cán bộ cấp bộ và tương đương.
Ghi nhận những thành tích của đảng bộ, quân và dân Sơn La, đảng và nhà nước đã tặng thưởng nhiều danh hiệu cao quý: 33 đơn vị và 14 cá nhân được phong tặng anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân; 121 bà mẹ được phong tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam anh hùng; 04 tập thể, 11 cá nhân được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động; 26 tập thể, cá nhân được tặng thưởng Huân chương Độc lập các hạng; 938 tập thể, cá nhân được tặng thưởng Huân chương Lao động các hạng; 54.100 cá nhân được tặng thưởng Huân, Huy chương Kháng chiến; Đảng bộ tỉnh, chính quyền và Nhân dân các dân tộc được tặng thưởng Huân chương lao động Hạng Nhất, Huân chương độc lập Hạng Nhì, Cờ luân lưu quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Quân và dân Sơn La cũng được nhà nước Lào trao tặng Huân chương Itxala cao quý nhất và Huân chương lao động.
Đại hội XVI Đảng bộ tỉnh đã xác định mục tiêu phấn đấu trong nhiệm kỳ 2025-2030 là xây dựng tỉnh Sơn La thành tỉnh phát triển khá, trung tâm chế biến sản phẩm nông nghiệp của vùng Trung du và Miền núi phía Bắc, trọng điểm du lịch của vùng TD&MNPB và vùng biên giới Việt Lào. Đây là mục tiêu chiến lược về tầm vóc và thứ hạng trong giai đoạn mới. Muốn vậy, Sơn La phải tăng được tỷ lệ đầu tư vốn/GRDP, tăng mật độ doanh nghiệp, cải thiện mạnh về thứ hạng GRDP bình quân đầu người và tỷ lệ cân đối ngân sách hiện đang thấp so với mặt bằng chung, nhất là sau khi sát nhập tỉnh còn 34 tỉnh. Nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của tổ chức, bộ máy sau sát nhập, đẩy nhanh tốc độ triển khai, sớm hoàn thành cao tốc nối Hòa Bình với Sơn La, đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao năng lực cạnh tranh cấp tỉnh./
Phan Đức Ngữ
Nguồn: https://sonla.dcs.vn/tin-tuc-su-kien/noi-dung/tinh-son-la-tam-voc-130-nam-5658.html
Bình luận (0)