Örneğin, eyalette cephede görev yapan en fazla sayıda sivil işçinin bulunduğu Bao Yen bölgesinde (34 kişi), bunların 27'si kadındır. İkinci sırada ise Dien Bien Phu Harekatı sırasında sivil işçi olarak görev yapan ve halen hayatta olan 32 kişinin bulunduğu Van Ban bölgesi yer almaktadır; bunların 28'i kadındır.
Lao Cai eyaleti Fransız sömürge yönetiminden tamamen kurtarıldıktan sonra (1 Kasım 1950), 1950-1954 yılları arasında, haydutlarla mücadele görevinin yanı sıra, Lao Cai'nin etnik grupları, Dien Bien Phu Zaferi ile sonuçlanan Kuzeybatı Seferi'ne (Ekim 1952) ve 1953-1954 Kış-Bahar Seferi'ne insan gücü ve kaynak katkısında bulunmak için yoğun çaba sarf etti. O yıllarda, "düşman evimize geldiğinde, kadınlar bile savaşacak" ruhuyla, Lao Cai'deki köylerden ve mezralardan on sekiz ila yirmi yaşlarındaki birçok genç kadın, pirinç taşımak, yiyecek ve silahları savaş alanına götürmek için gönüllü oldu. Geçmişteki bu kadın sivil işçilerin azim ve vatanseverlik öyküleri bizde büyük bir hayranlık uyandırdı.
Uzaktan bakıldığında, Duong Quy beldesi, yüksek dağların eteklerine kurulmuş Tay etnik azınlığının kazıklar üzerine inşa edilmiş evleriyle huzurlu bir güzellik sunarken, önünde yemyeşil, en güzel dönemindeki pirinç tarlaları uzanmaktadır. Duong Quy, sadece kültürel kimlik açısından zengin bir yer değil, aynı zamanda Fransızlara karşı uzun direniş savaşında askerlerimizin zaferleriyle bağlantılı devrimci gelenekler açısından da zengindir. O yerde, sayısız insan, Parti'nin çağrısına ve Başkan Ho Chi Minh'in direnişe katılma ve vatanlarını özgürleştirme çağrısına kulak vererek, devrimi gönülden takip etmiştir.
Şimdi 92 yaşında olan, sırtı kamburlaşmış ve görme yeteneği eskisi kadar keskin olmasa da, Na Co köyünden Tay etnik grubuna mensup Bayan Hoang Thi Thong hâlâ sağlıklı ve çocuklarına ve torunlarına evdeki küçük işlerde yardımcı olabiliyor. Dikkat çekici bir şekilde, ileri yaşına rağmen Bayan Thong, 70 yıldan fazla bir süre önce, irtibat subayı olarak görev yaptığı ve daha sonra Dien Bien Phu savaş alanında Fransız sömürgecilerine karşı savaşan askerleri beslemek için pirinç taşıyan sivil iş gücüne katıldığı gençlik yıllarının anılarını hâlâ canlı tutuyor.
Kazıklar üzerine inşa edilmiş evinin penceresinde oturmuş, sürekli bulutlarla örtülü görkemli Gia Lan sıradağlarına bakarken Bay Thong şunları hatırladı: “1950'den önce, Fransız sömürgeciler Duong Quy'u yönetiyor ve çok güçlü surlar inşa ediyorlardı. Sömürge ve feodal yönetimin boyunduruğu altında, insanların hayatı son derece zordu. Vatanıma acı çektiren zalim işgalcilerden nefret ederek, 16 veya 17 yaşlarımda, bölgedeki kadrolara ve askerlere gizlice belge ve mektup taşıyan bir irtibat görevlisi olarak orduya katıldım. Tespit edilmemek için belgeleri üzerimde dikkatlice saklıyor, ormanlardan geçmeyi, dağları aşmayı tercih ederek Nam Mien, Nam Khap, Long Vang, Dan Lam… bölgelerine gidiyordum. Bazen, askerlere belge teslim ettikten ve gece yarısı eve döndükten sonra, başka bir görev alıyordum. Bunu üç yıl boyunca aralıksız yaptım, tek bir mektup veya belge kaybetmedim veya yanlış yere koymadım.”
16 Kasım 1950'de birliklerimiz Duong Quy karakolunda zafer kazanarak Van Ban bölgesini tamamen özgürleştirdi ve köyler sevinçten coştu. Ancak Fransızlar hâlâ birçok yeri işgal ediyordu ve Fransızlara karşı direniş savaşı giderek daha şiddetli bir aşamaya girdi. Daha sonra, köyün en güzel kadın irtibat subayı Hoang Thi Thong, savaş alanında savaşan askerlere pirinç taşımak için gönüllü oldu.
“Ban Noong bölgesindeki, Khanh Yen Thuong beldesindeki gıda deposundan, her birimiz orman yolundan Than Uyen'e 20-30 kg pirinç taşıdık. İrtibat subayı olarak çalıştığım ve sık sık dağlardan ve ormanlardan geçtiğim için araziye aşinaydım, bu yüzden askerler beni pirinç taşımak ve tüm sivil işçi grubuna rehberlik etmek için seçtiler. Düşman uçakları tarafından tespit edilmemek için grup çoğunlukla gece yolculuk ediyordu. En zor kısım, sülük ve sivrisineklerle dolu ormanın bulunduğu tehlikeli Khau Co geçidini geçmekti. Bir keresinde, Than Uyen'e pirinç taşırken hastalandım ve bir hafta boyunca ateşlendim. Askerlerin ve köylülerin ilgisi sayesinde, iyileşir iyileşmez, Fransızlarla savaşan birliklerimize hizmet etmek için pirinç taşıyan gruba katılmaya devam ettim.” Bay Thong gülümsedi, gözlerinin kenarları kırıştı, siyah dişleri betel yaprağı lekeli dudaklarını ısırdı, gençliğini anımsarken gözleri gururla doldu.
Na Co köyünde, 70 yıldan fazla bir süre önce cephedeki askerleri beslemek için pirinç taşıyan sivil iş gücüne katılan Bayan La Thi Huong ile de tanıştık. Şimdi 93 yaşında, kamburlaşmış sırtıyla Bayan Huong'un, Chan deresi kadar berrak bir sesle konuşması içimizi ısıttı. Ona askerler için pirinç taşıma anılarını sorduğumuzda, Bayan Huong'un gözleri yaşlarla doldu: "O zamanlar kimse beni zorlamadı, ama düşmanla savaşan, dağlarda ve ormanlarda uyuyan, yiyecek ve içecekten yoksun askerlere acıdım, bu yüzden savaş alanına pirinç taşımaya gönüllü oldum. Evde olduğum zamanlarda bile, bazen yoldan geçen askerlerle karşılaşırdım ve yürürken onlara pirinç vermek için bir bambu tüpü taşırdım. Pirinç taşırken, kaybolmamak için beşer kişilik gruplara ayrılırdık. Çoğunlukla gece pirinç taşısak da, düşman uçaklarının bizi görmemesi için şapkalarımızı ve ceketlerimizi orman yapraklarıyla örterdik..."
Bao Yen ilçesi, Yen Son beldesi, Chom köyüne doğru yolculuğumuza devam ederken, Dien Bien Phu Seferi sırasında üç aydan fazla bir süre sivil iş gücünde yer alan 89 yaşındaki Tay etnik kökenli Bayan Luong Thi Nhot ile tanıştık. Bayan Nhot, Dien Bien Phu Seferi sırasında Lao Cai'den Sa Pa'ya, oradan da Binh Lu kavşağına (Tam Duong ilçesi), Than Uyen ilçesi, Lai Chau eyaletine askeri malzeme taşıdı ve oradaki depoya pirinç teslim etti. Bayan Nhot, pirinç taşımanın zahmetli ve zor olduğunu, ancak tüm köyün ve tüm kadınların bir araya gelmesiyle herkesin mutlu olduğunu anlattı.
Dien Bien Phu savaş alanında görev yapan sivil işçi birlikleri hakkında tarihi belgeler toplarken, Bao Yen ilçesindeki Nghia Do beldesini ziyaret ettik. 70 yıldan fazla bir süre önce, Nam Luong deresi boyunca uzanan beldeler—Nghia Do, Vinh Yen ve Tan Tien—şimdiki gibi ayrı ayrı değillerdi, topluca Nghia Do olarak adlandırılıyorlardı. Bu bölgenin özelliği, sivil iş gücünün çoğunlukla genç Tay etnik kökenli kadınlardan oluşmasıydı. Bugün, sivil iş gücüne katılanların çoğu artık hayatta değil; kalan az sayıdaki kişi ise 90 yaşın üzerinde.
O günlerde askerleri beslemek için pirinç taşıyan sivil işçilerin hikayelerinde, sadece çektikleri zorluklardan ve sıkıntılardan etkilenmekle kalmadık, aynı zamanda ulusal kurtuluş için gençliklerini feda etmeye hazır bir genç neslin azmine ve iyimser ruhuna da hayran kaldık. Ancak bombaların, yangınların ve sürekli mevcut tehlikelerin ortasında mutluluk yeşerdi ve aşk, tıpkı yabani bauhinia çiçekleri kadar güzel bir şekilde alevlendi.
Bizimle yaptığı görüşmede, Vinh Yen beldesi, Khuoi Phuong köyünde yaşayan 91 yaşındaki Bayan Hoang Thi Tien, yaşı nedeniyle pek çok anısını paylaşamayacak kadar güçsüzdü. Ancak 94 yaşındaki kocası Bay Hoang Van Ran, zihni berrak ve o yılların çoğunu net bir şekilde hatırlıyordu. Bay Ran, 1952'den sonra, askerleri beslemek için iki pirinç taşıma görevine katıldığını, her seferinde Bao Ha'dan 20 kg pirinç taşıyarak bir haftadan fazla süren yolculuklar yaptıklarını, ormanları ve dağları aşarak Muong Lo bölgesindeki (şimdiki Nghia Lo kasabası, Yen Bai ili) toplanma noktasına ulaştıklarını anlattı. Bayan Tien aynı köyde yaşamasına rağmen, birbirlerini sadece yüzlerinden tanıyorlardı. Ormanda gece yaptıkları pirinç taşıma yolculukları sayesinde yavaş yavaş yakınlaştılar. Köyün güçlü ve dinç genç adamı Hoang Van Ran, güzel sivil işçi Hoang Thi Tien'e derinden aşık oldu. 1953'teki bombalamaların ortasında, sade ama samimi bir düğün töreni düzenlediler.
Nghĩa Đô beldesine bağlı Bản Rịa'ya vardığımızda, 92 yaşındaki Bayan Nguyễn Thị Quỳnh'ın hikayesi bizi derinden etkiledi. Genç Nguyễn Thị Quỳnh, 18 yaşındayken Lục Yên bölgesindeki Thìu köyüne sivil işçi olarak pirinç taşımaya gönüllü olmuştu. Pirinci çoğunlukla geceleri taşıyordu; ay ışığı olmayan gecelerde lambalar kullanıyor ve uzaktan gelen düşman uçaklarının sesini duyduğunda, gizliliği korumak için hemen lambaları söndürmek zorunda kalıyordu. Bu zor zamanlarda, Nguyễn Thị Quỳnh ve Ma Văn Than adında bir Tày erkeği birbirlerine aşık oldular. Evlendikten sonra sadece birkaç ay ayrı kaldılar. Biri cephede sivil işine devam ederken, diğeri Fransızlarla savaşmak, haydutları bastırmak ve ardından işgalci Amerikan güçlerine karşı koymak için orduya gönüllü olarak katıldı. Kocasını sadakatle bekleyen Bay Than, sekiz yıl sonra geri döndü ve yeniden bir araya gelmelerine neşe ve mutluluk getirdi. Düşman bombaları ve kurşunları ne kadar güçlü olursa olsun, aşklarını ayıramadı.
Savaş zamanında yaşanan Hoang Thi Tien Hanım ve Hoang Van Ran Bey ile Nguyen Thi Quynh Hanım ve Ma Van Than Bey arasındaki aşk hikayeleri, bana Nguyen Minh Chau'nun "Ormandaki Son Hilal" romanındaki güzel genç gönüllü Nguyet ile kamyon şoförü Lam arasındaki, uçsuz bucaksız ormandaki ay ışığı gibi saf ve güzel aşkı hatırlatıyor. Bu gerçek hayattan aşk hikayeleri, sadece romanlar değil, gençliklerini ve kişisel mutluluklarını vatan için feda etmeye hazır bir genç neslin iradesine, azmine ve iyimserliğine olan hayranlığımızı daha da artırıyor.
70 yıldan uzun bir süre önce Dien Bien Phu Seferi'nde görev alan sivil iş gücünde yer alan genç kadınlarla buluşmak için çıktığımız yolculukta, onlardan birçok dokunaklı hikaye dinlemekle kalmadık, aynı zamanda geçmişteki devrimci köylerin gurur dolu tarihini ve değişimlerini daha derinlemesine anladık. O tarihi Mayıs günlerinin güneşli havasında, Nghia Do beldesinden Bayan Nguyen Thi Quynh gülümseyerek, son kadın sivil işçilerin de nihayet toprağa döndüğünü ve ülkenin barış içinde olmasından, vatanının modernleşmesinden ve herkesin refah içinde ve mutlu olmasından gurur ve sevinç duyduğunu söyledi.
Nghia Do beldesinin Ria köyünden, hayatını etnik grubunun kültürel değerlerini ve kimliğini araştırmak, toplamak ve korumakla geçiren ve aynı zamanda bu "geçit" bölgesinin tarihi hakkında da bilgili olan seçkin zanaatkar Ma Thanh Soi şunları paylaştı: "70 yıldan fazla bir süre önce, buradaki Tay, Mong ve Dao etnik gruplarından birçok genç, ülkeyi kurtarmak için savaşa gönüllü olarak katıldı; sivil iş gücü olarak askerleri beslemek için pirinç taşıdılar ve ordunun ilerlemesi için yollar açtılar. Arkadakiler, düşmanla savaşan orduya pirinç ve mısır sağlamak için üretimi artırdılar. Geçmişteki bu kadın sivil işçilerin yeni nesli ya orduya katıldı ya da kadro ve Parti üyesi oldu; hepsi iyi bir örnek teşkil ederek ve vatanlarını inşa etmek için birleşerek hareket ettiler."
Dien Bien Phu Zaferi'nin 70. yıldönümünü anma amacıyla ülke çapında düzenlenen kutlamalar sırasında bu bölgeyi ziyaret etme fırsatı bulduğumda, Nghia Do Komünü Halk Komitesi Başkanı Sayın Ly Van Noi'nin, Nam Luong Nehri boyunca yaşayan etnik azınlıkların devrimci mücadelede sadece cesur ve dirençli olmakla kalmayıp, aynı zamanda emek ve kırsal kalkınmada da dinamik ve yaratıcı olduklarını bana anlatmasından gurur duydum. 2023 yılında, Nghia Do komünü ev pansiyonu kümesi, Vietnam'da "ASEAN Ev Pansiyonu" ödülünü kazanan iki ev pansiyonu turizm destinasyonundan biri olma onuruna erişti. Nam Luong Nehri boyunca, Vinh Yen'deki Tan Tien komünü de orman ekonomisinde güçlü bir gelişme göstererek Bao Yen bölgesinin en büyük tarçın yetiştirme alanı haline geldi ve halkının giderek daha müreffeh bir yaşam sürmesine katkıda bulundu.
Sadece Bao Yen ilçesindeki Nam Luong Nehri kıyısındaki topraklarda değil, son yıllarda devrimci kırsal bölgelerdeki ve ilin tüm köy, mezra ve beldelerindeki çeşitli etnik gruplardan insanlar, devrimci mücadele geleneğini sürdürerek aktif bir şekilde yeni bir hayat kurmaya ve vatanlarını daha müreffeh ve güzel hale getirmeye devam ediyorlar.
3. Bölümü kaçırmayın: Khau Co Geçidi'nde Anlatılmamış Hikayeler
Kaynak
Yorum (0)