Pa Dí halkının yuvarlak telli müzik aleti.

“Muong Khuong çok yeşil…/Ah, sınır bölgesi, bu melodiyi çok seviyorum/Yuvarlak bir melodi, halkım, pa di halkı/Dolunay gibi yuvarlak bir melodi/Parlak sabah güneşi gibi yuvarlak bir melodi…” Bunlar, şair Po Sao Min'in “Ülkem Yeşil, Yuvarlak Bir Melodi” adlı şiirinden dizelerdir.

Bu dizeler beni, sınır bölgesindeki yuvarlak telli müzik aleti hakkında bilgi edinmek için yüksek dağlara doğru yola çıkmaya teşvik etti. Şair Pờ Sảo Mìn'in şiirine yuvarlak telli müzik aleti imgesini dahil etmesi tesadüf değil; bu, Pa Dí halkının ruhu, Mường topraklarındaki gururudur.

Yuvarlak müzik aleti imgesi, Pa Dí halkının manevi yaşamında yer almaktadır.

Seksen beş yıl önce, Tung Chung Pho bölgesinden bazı Pa Dí aileleri, araziyi temizlemek ve geçim kaynaklarını kurmak için Lung Vai bölgesine (şimdi Ban Lau beldesinin bir parçası) taşındı. Ban Sinh adını verdikleri bu yeni topraklarda, Pa Dí halkı sayısız zorluğun üstesinden gelerek, bir zamanlar sazlıklarla kaplı olan bir araziyi, yemyeşil çay tepeleri, olgunlaşan pirinç tarlaları ve mis kokulu altın sarısı ananas tarlalarıyla dolu müreffeh bir köye dönüştürdü. Bugün Ban Sinh, modern çok katlı evleriyle bir dağ kasabasına benziyor ve Pa Dí halkının yaşamları giderek daha rahat ve müreffeh hale geliyor.

Ban Sinh köyünde, tahıllarla dolu pirinç tarlalarının yanında, Phu Thi Phuong ve köydeki diğer Pa Di kadınları, geleneksel kıyafetler içinde—siyah bluzlar, gümüş bilezikler ve ev çatısı şeklinde şapkalar—memleketlerinin güzelliğini öven halk şarkıları söylüyorlar.

Pa Dí halkının geleneksel müzik aleti olan yuvarlak saplı bir enstrümanı tutan Bayan Phương şunları söyledi: "Pa Dí halk şarkıları söylenirken, yuvarlak saplı enstrüman vazgeçilmezdir. Enstrümanın sesi ve şarkı söyleme bir araya gelerek Pa Dí halk şarkılarının güzelliğini tam olarak ifade eder. Pa Dí halkı, nereye giderlerse gitsinler, boş zamanlarında ve etnik bayramlarda çalmak ve şarkı söylemek için her zaman yuvarlak saplı enstrümanlarını yanlarında taşırlar."

Bu alet, ayın şekline benzer şekilde yuvarlak.

Bayan Phuong'un elinde tuttuğu enstrümanın, ay gibi yuvarlak bir ses tahtasına sahip olduğunu fark ettim. Dört teli vardı ve ses tahtası uçan bir ejderha resmiyle boyanmış ve oyulmuştu. Sapı yaklaşık 40 cm uzunluğunda ahşaptan yapılmıştı ve baş kısmı kalp şeklinde bir tahta parçasıyla süslenmişti.

Bayan Phuong, Pa Di halkının inançlarına göre ejderhanın güç, şans ve refahı simgelediğini açıkladı. Bu nedenle, eski zamanlardan beri, yuvarlak lavta yaparken yaşlılar üzerine ejderha resimleri oyar, sapı ejderha başına benzeyecek şekilde şekillendirirlerdi; lavtanın sesinin neşe, bolluk ve mutluluk getireceğini umarlardı. Bazı yuvarlak lavtalarda sadece bir ejderha oyulmuşken, diğerlerinde iki uçan ejderha ve enstrümanın yüzeyinde dairesel bir sınır oluşturan birçok desen bulunur.

Bản Sinh bölgesinden ayrılarak uzun yamaçları geçerek dağ kasabası Mường Khhong'a doğru ilerledim. Chúng Chải B köyünde, Mường Khhong komünü (eski adıyla Mường Khương kasabası), bölgenin en iyi müzisyenleri ve şarkıcıları olan Pa Dí halkından bahsederken herkes sanatçı Pờ Chin Dín'i tanır.

Bayan Dín, küçüklüğünden beri büyükannesi ve annesinin söylediği halk şarkılarını dinlediğini, bu nedenle halk müziğine olan sevgisinin kanına işlediğini söyledi. Özellikle 15 yaşına geldiğinde, zither çalmayı ve kendi etnik grubunun halk şarkılarını söylemeyi zaten biliyordu.

Zanaatkar Pờ Chin Dín'e göre, hangi halk şarkısı söylenirse söylensin, yuvarlak telli çalgı vazgeçilmezdir. Çalgı çalındıkça, halk şarkısının sözleri yükselir, tatlı ve dokunaklı bir hal alır.

Günümüzde Muong bölgesinde, yuvarlak telli bu enstrümanı çalmayı bilen yaşlı ustalardan sadece birkaçı kaldı.

Pa Dí halkının yuvarlak saplı çalgısı ve halk şarkıları hakkındaki hikâyede, zanaatkar Pờ Chin Dín, Pa Dí halk şarkılarının çok zengin olduğunu, ancak eski şarkıların sözlerini sıradan Vietnam diline çevirmenin çok zor olduğunu paylaştı. Ninnilerin, karşılıklı söylenen aşk şarkılarının ve düğün şarkılarının yanı sıra, vatanın ve ülkenin güzelliğini öven halk şarkıları ve günlük işleri anlatan şarkılar da vardır; örneğin: Ocak ayında mısır ekimi, Şubat ayında fasulye ekimi, Mart ayında Thanh Minh festivali ve Nisan ayında pirinç fidesi ekimi hakkında şarkılar...

Usta Pờ Chin Dín, yuvarlak saplı enstrümanının yanında.

Ayrıca, Pa Dí halkı "On İki Ay" şarkısında çeşitli çiçeklerden bahseder: "Ocak ayında şeftali çiçekleri açar; Şubat ayında güzel kokulu çiçekler açar; Mart ayında krizantemler açar...; Mayıs ayında üst tarlaları sürer, alt tarlaları tırmıklar; Haziran ayında pirinç bitkileri çiçek açar...; Eylül ayında altın pirinç başakları açar; Ekim ayında taş çiçekleri açar...; Aralık ayında misafirleri karşılar." Şarkıdaki bazı çiçeklere yaygın Vietnamca isimler verilmemiştir, bu nedenle isimleri tercüme edilemez.

Pa Dí etnik grubuna mensup şair Pờ Sảo Mìn, "İki Bin Yapraklı Ağaç" şiirinin yazarıdır.

Muong Khuong'a yaptığım bir ziyaret sırasında, ünlü "İki Bin Yapraklı Ağaç" şiirini yazan Pa Di etnik grubuna mensup şair Po Sao Min ile tanışma fırsatım oldu. İleri yaşına rağmen, şair Po Sao Min etnik kültürüne derinden bağlı kalarak şiir yazmaya özenle devam ediyor.

Şair Pờ Sảo Mìn, yuvarlak telli çalgının Pa Dí halkının "ruhu" olduğunu ve halk şarkılarının da Pa Dí halkının özü olduğunu söylemiştir. Ancak bugün Mường bölgesinde, yuvarlak telli çalgı çalmayı ve halk şarkıları söylemeyi bilen sadece birkaç yaşlı zanaatkar kalmıştır. Bayan Thào Phủng Din ve Bayan Thào Phủng Chấn'ın her ikisi de 70 yaşın üzerindedir ve sesleri eskisi kadar güçlü değildir. Bayan Pờ Chin Dín ve Bayan Tung Chá Sến de altmış yaşını geçmiştir. Mường bölgesinde artık yuvarlak telli çalgı yapmayı bilen çok az insan kalmıştır. Genç Pa Dí halkı halk şarkılarıyla ilgilenmemektedir. Bu nedenle, Pa Dí halk şarkılarını korumak çok zordur.

Şair Pờ Sảo Mìn, şiirlerine kültürel kimliğe ve yuvarlak saplı gitara duyduğu sevgiyi yansıtıyor.

Şair Pờ Sảo Mìn için, kültürel kimliğine olan sevgisi, yuvarlak telli çalgıya olan sevgisi ve halk şarkılarına olan sevgisi, besteci Trọng Đài tarafından bestelenen "Yuvarlak Telli Çalgıyla Yeşil Ülkem" şiiri de dahil olmak üzere şiirlerinde ifade bulmaktadır. Şiirde, yuvarlak telli çalgı imgesi, vatanının ve ülkesinin güzelliğini, huzurlu ve sürekli bir gurur kaynağını sembolize eder.

"Muong Khuong gökyüzü gibi çok mavi."

Yeşil sınır o kadar yeşil ki, adeta hayat veriyor.

Dolunay gibi, sıcak sabah güneşi gibi.

Vatanım yeşil, yuvarlak bir melodidir.

Doğuda kırmızı bir renk var.

"Ülkem yeşil, kusursuz bir melodi."

Batan güneşin son ışınları, kayalık dağların girintili çıkıntılı yarıklarından yelpaze gibi bir ışık saçarak yemyeşil vadiye dökülürken, Muong topraklarından ayrıldım. Kıvrımlı, eğimli yol boyunca, tarlalardan dönen Pa Di kadınları heyecanla şarkılar mırıldanarak sohbet ediyorlardı: "Haydi kız kardeşler, haydi birlikte gidelim / Yeşil bitkiler taşıyıp gübre yapalım / Mısır ve pirinci besleyecek gübre / Ancak o zaman müreffeh bir hayatımız olur..."

Kaynak: https://baolaocai.vn/cung-dan-tron-nguoi-pa-di-post648331.html