Şiddetli fırtınadan önce Gia Dinh Kalesi

Le Van Khoi'nin Phan Yen'deki (sıklıkla Phien An olarak anılır) isyanı ve darbesinin öyküsü, araştırmacılar ve sonraki nesiller için her zaman büyük ilgi konusu olmuştur. Araştırmacı Tran Hoang Vu'nun birçok değerli kaynaktan derlediği son yayınlarla, Le Van Khoi'nin isyanının ayrıntılı bir "resmini" yeniden oluşturmak mümkün hale gelmiştir. Bu sayede, bu döneme ait birçok tarihi "gizem" de şaşırtıcı bir şekilde "çözümlenmiştir"...

Taberd'in 1838 tarihli An Nam Büyük Krallığı haritasında Gia Dinh kalesi ve Phan Yen kasabası.

1802'de Prens Nguyen Anh, kuzeye doğru ilerlemek için büyük bir orduyla Gianh Nehri'ni geçti. Tay Son hanedanlığı bir heyelan gibi çöktü. Prens Nguyen Anh (İmparator Gia Long), iki yüzyılı aşkın bir bölünmenin ardından yeni birleşmiş olan bölge için yeni bir yönetim sistemi kurma göreviyle karşı karşıya kaldı.

Thang Long'daki ilk yıllarında Kral Gia Long, eski bir Tay Son yetkilisi olan Nguyen Van Dung'un bilgisine güvenmek zorunda kaldı. Onun aracılığıyla Kral Gia Long, kuzeydeki Tay Son hanedanlığı tarafından kurulan vergi sistemine danıştı. Kral ayrıca Tay Son hanedanlığının bir yönetim örgütlenmesi olan Bac Thanh sistemini de benimsedi.

Kuzey Kalesi sisteminin öncüsü, 1788'de Nguyen Hue'nin Vu Van Nham'ı ortadan kaldırdıktan sonra Thang Long'da bıraktığı bir grup yetkiliydi. 1789 yılının başlarında, kuzeydeki durumu geçici olarak istikrara kavuşturduktan sonra İmparator Quang Trung, Phu Xuan'a geri döndü. Kuzey Kalesi adı, Tay Son hanedanı tarafından verildi. Gia Long'un saltanatının ilk yılının Eylül ayında (1802), Phu Xuan'a dönmeye hazırlanırken, İmparator Gia Long gizlice Tay Son'un yönetim sistemini yeniden kurdu. Şöyle dedi: "Kuzey toprakları henüz yeni sakinleştirildi, insanlar ve şeyler yeni ve Thang Long kalesi kuzeyde önemli bir yer, bu yüzden onu korumak için önemli yetkililere ihtiyaç var" (Nguyen Hanedanı Ulusal Tarih Enstitüsü, Dai Nam Thuc Luc , cilt 1).

Gia Long daha sonra Bac Thanh'ı yönetmek için Genel Vali makamını kurdu. Ancak kral, Bac Thanh'ı geçici bir idari yapı olarak görmedi. Aksine, onu güneye doğru genişletti.

GIA DINH THANH'IN DOĞUMU

Gia Long'un hükümdarlığının 7. yılında (1808), Gia Dinh Kalesi'ni kurmaya başladı. Trinh Hoai Duc şunları belirtti: "Gia Dinh, Phan Yen, Bien Hoa, Vinh Thanh, Dinh Tuong ve Ha Tien olmak üzere beş vilayetin askeri, sivil ve hizmet işlerinden sorumludur; ayrıca Binh Thuan vilayetinin de sorumluluğunu üstlenir. Binh Thuan'ın askeri işleri yönetmeliklere tabidir, sivil ve hizmet işleri ise ayrı olarak yönetilir."

Gia Dinh Kalesi'nin mührü, Genel Vali'nin mührü.

Gia Dinh Kalesi'nin başında Genel Vali (askeri yetkili) ve Genel Vali Yardımcısı (sivil yetkili) bulunuyordu; daha sonra bu makama Genel Vali Vekili pozisyonu da eklendi. Bunların altında ise destekleyici memurlardan oluşan bir sistem vardı. Bac Thanh'e (Kuzey Kalesi) kıyasla önemli ölçüde daha küçük ölçekli olmasına rağmen, 1808 yönetmelikleri, dört yıl önceki Gia Dinh idari sistemine göre bir genişlemeyi temsil ediyordu. O zamanlar Gia Dinh'deki her departmanın sadece 100 çalışanı ve dört ofisi vardı: Hanehalkı, Askeriye, Adalet ve Bayındırlık. Kral Gia Long'un saltanatının 12. yılının sonunda (1813), Kral Gia Long, Gia Dinh Kalesi'nde Hanehalkı, Askeriye, Adalet ve Bayındırlık olmak üzere dört ofisi kurmaya başladı. Gia Dinh Kalesi, konular hakkında rapor vermek üzere ayda iki kez başkente temsilci göndermek zorundaydı.

Gia Long'un hükümdarlığı döneminde, yönetim rolü iki pozisyon arasında eşit olarak bölünmüştü: askeri (Genel Vali) ve sivil (Genel Vali Yardımcısı), daha sonra bir Genel Vali Vekili eklenerek tamamlandı. Gia Dinh Kalesi'ndeki en üst pozisyonlar belirli bir süre sonra rotasyona tabi tutuluyordu. Bunun amacı muhtemelen Gia Dinh Kalesi'nin başı ile yerel çıkar grupları arasında aşırı yakın bağların kurulmasını önlemekti. Gia Long'un ölümünden sonra, bu uygulama halefi tarafından bozuldu. Kral Minh Mang, yönetim gücünü tamamen Genel Vali Le Van Duyet'e devretti ve kademeli olarak Genel Vali Vekili ve ardından Genel Vali Vekili pozisyonlarını kaldırdı. Bu, Gia Dinh Kalesi hükümeti ile Hue sarayı arasında çatışmanın tohumlarını ekti. (devam edecek)

( Ho Chi Minh Şehri Genel Yayınevi tarafından yayımlanan "Phan Yen Thanh İsyanı Kroniği - Le Van Khoi'nin Ayaklanmasına Genel Bakış" adlı kitaptan bir alıntı .)

Phan Yen Kalesi mi yoksa Phien An Kalesi mi?

Günümüzde 藩安 eyaleti genellikle Phiên An olarak çevrilmektedir. Ancak, 1837'de Bengal Asya Topluluğu Dergisi'nde şu ifade yer almaktadır: "İkincisi, aynı adı taşıyan müstahkem kasaba olan Phan Yên veya Sài Gòn'dur." Piskopos Taberd tarafından yayınlanan sözlükte (1838) de "kasaba" için bir madde bulunmakta ve ülke genelindeki kasabaların isimleri hem Çince hem de Vietnamca karakterlerle listelenmektedir. Bu sözlükte 藩安, Phan Yên olarak da çevrilmiştir.

1895'te basılan Đại Nam Quốc Âm Tự Vị'de (Vietnam Ulusal Dil Sözlüğü), "Yên" girişi altında Huình Tịnh Của şunları kaydetti: "Phan (Yên). Gia Định eyaletinin eski adı." Phan Yên adı 20. yüzyılın başlarına kadar yayınlarda kullanılmaya devam etti. 1910'da Diệp Văn Chong, Phan Yên Ngoại Sử (Phan Yên'in Resmi Olmayan Tarihi) romanını yayınladı. Bu tutarlılık, o dönemdeki ismin, günümüzde tarihi belgelerin tercümelerinde yaygın olarak kullanılan Phiên An değil, Phan Yên olduğunu tespit etmemizi sağlıyor.

Hukuki belgelerde veya günlük hayatta artık kullanılmadığı için Phan Yên adı yavaş yavaş unutuldu. 1920'lerin sonlarına doğru başka transkripsiyonlar ortaya çıktı. 1926'da Hanoi'de yayınlanan "Lê Tả quân tiểu sử và linh sám" adlı yayında yazar, Phan An eyaleti anlamına gelen Phan An telaffuzunu kullandı. Huế sarayı tarafından hazırlanan ve okullara dağıtılan Đại Nam liệt truyện tiền biên'in Quốc ngữ çevirisinde (1929) ise Phiên An telaffuzu yer aldı. Phan Yên, Phan An ve Phiên An transkripsiyonları diğer çevirmenler ve yazarlar tarafından hala kullanılmaktadır. Dikkat çekici bir şekilde, Gia Định thành thông chí'nin 1972 ve 1998 çevirilerinin her ikisinde de Phiên An kullanılmıştır. Bu eser, Güney Vietnam'ın tarihi, coğrafyası ve kültürü üzerine yapılan araştırmalar için önde gelen bir kaynak olduğundan, Phiên An telaffuzu zamanla baskın hale gelmiştir.

Kaynak: https://thanhnien.vn/gia-dinh-thanh-truoc-con-bao-du-185241227233449365.htm