Geleneksel Vietnam opera maskelerine duyulan tutku.

Hoi An'da (Da Nang) küçük, eski bir evin köşesinde, 34 yaşındaki Nguyen Thi Huyen Trang, 20 yılı aşkın süredir geleneksel Vietnam opera maskeleri boyama tutkusunun peşinden koşuyor.

Trang'ın ellerinden çıkan binlerce maske, turistlerle birlikte yolculuk ederek Hoi An'ın kültürünü ve ruhunu anlatan hikayeler anlattı.

Nguyen Thi Huyen Trang için, kağıt hamurundan maske boyamak sadece geçimini sağlayan bir zanaat değil, aynı zamanda bir zamanlar Eski Şehir halkıyla yakından ilişkili olan geleneksel Vietnam operasının (hat boi) kültürel mirasını korumanın bir yoludur. Trang, yüzlere çok çeşitli duyguları ustaca yansıtarak, ziyaretçilere hayat hakkında anlamlı hikayeler ve mesajlar iletiyor.

Maskeler hikaye anlatır.

İki yüzü olan, özenle boyanmış bir maskeyi tutan Trang şunları söyledi: "Bu maskenin bir tarafı kadın, diğer tarafı erkek; yin ve yang'ın uyumunu, evlilikteki bağı ve birliği simgeliyor. Birçok çift, paylaşmayı ve anlayışı hatırlatması için yatak odalarına asmak üzere bu maskelerden satın alıyor."

Trang, ortada asılı duran ve kaşlarını çatmış, öfkeli bir yüz ifadesiyle belirgin kırışıklıkları olan maskeyi işaret etti.

"Bu, insanlara öfkenin zararlı etkilerini hatırlatıyor. Öfkeli olduğumuzda ruh bozulur ve görünüşümüz çirkinleşir. Öfkeyi kontrol etmeyi bilmek, kişinin kendisi için pozitif enerjiyi korumasının da bir yoludur," diye açıkladı Trang maskenin anlamı hakkında.

Dükkan sayısız farklı maskeyle dolu. Boyadığı maskelerin özelliği ise büyülü nitelikleri: ilk bakışta herkes belirli bir karakteri düşünebilir, ancak daha yakından baktıkça onları daha az tanırsınız.

Maskeler, geçmiş geleneksel Vietnam operasındaki karakterlerin imgelerini yeniden yaratan çizgilerle boyanmıştır ve kısmen de Trang'ın aktarmak istediği modern çağın mesajlarını, yani hikâyeleri iletmektedir.

Neşeli maskelerin yanı sıra, birçok turist kötü şansı ve kötü ruhları uzaklaştırdığına inanarak evlerine asmak için vahşi görünümlü maskeler satın almayı tercih ediyor.

Trang'a göre, maskelerin en büyük değeri hala her detayın ardında gizli olan kültürel mesaj ve yaşam felsefesinde yatıyor. Renkler ve çizgilerin yanı sıra, özellikle dikkat çekici bir özellik de buradaki tüm maskelerin göz çukurlarının oyulmamış olmasıdır.

Trang şöyle açıkladı: "Sadece gözleri çizdim, onları oyup çıkarmadım, böylece maske eğlence için takılacak bir eşya değil, bir tablo gibi saygıyla sergilenebilsin. Dahası, karakterin ruhunun derinliği en açık şekilde gözlerde ifade edilir; oyulmuş bir maske bunu neredeyse hiç aktaramaz."

Geleneksel Vietnam operasındaki her rol, kendi hayatlarımızdan birer hikaye gibidir. Acı, trajedi, sevinç ve hüzün vardır. Babamın izinden gitmeye karar verdim ve bir zamanlar görkemli olan geleneksel Vietnam operası sanatının eski yüzlerini, biçimini ve ruhunu korumak için küçük bir ev seçtim.

Nguyen Thi Huyen Trang

Çocukluk anılarından gelen tutkuları bir araya getirmek.

Trang'ın kağıt hamurundan maskelere olan tutkusu doğal olarak, çok erken yaşlardan kalma anılarından kaynaklanıyordu. Babası, Hoi An'da geleneksel halk operası maskesi zanaatını sürdüren ve üreten az sayıdaki zanaatkardan biriydi.

"Küçüklüğümden beri babamın yanında oturup, göksel köpeğin her bir maskesini, her bir başını boyamasını izlemeye alışkındım. Ne zaman olduğunu bilmiyorum ama o renklere ve fırça darbelerine kapılmıştım. Ailemde iki kız kardeş var ve ikimiz de babamızın izinden gittik. Küçük yaşlardan itibaren yaratmayı ve çizmeyi çok sevdik, bu yüzden bu mesleği seçmek bizim için çok doğal oldu," diye anlattı Trang.

Trang'a göre, maske boyamak için sanatçının sadece becerikli ellere değil, aynı zamanda geleneksel Vietnam operasına dair derin bir anlayışa da ihtiyacı var; bu halk tiyatrosu biçimi, onun ve Hoi An'daki birçok insanın çocukluğuyla yakından bağlantılıydı.

Ancak, geleneksel Vietnam operası sanatı 1986'dan sonra çok hızlı bir şekilde geriledi ve yok oldu; 2000 yılına gelindiğinde, Hoi An antik kenti gibi hareketli bir yerde bile tek bir opera topluluğu bile aktif kalmamıştı. Sanatçılar yavaş yavaş vefat etti, maskeler kayboldu ve boyalar, takma sakallar, sahne aksesuarları, bayraklar ve yelpazeler de yavaş yavaş kayboldu.

Hoi An'ın kültürünü korumak

Maskenin tamamı el yapımıdır. Bambu ve kağıt hamuru gibi basit, çevre dostu malzemeler kullanılarak, zanaatkar birçok aşamadan geçmelidir: kalıp oluşturma, yapıyı şekillendirme, kağıdı uygulama, kurutma, yüzey işleme ve ancak bundan sonra duyguları ve yaratıcılığı ifade etmek için boyama aşamasına geçme.

"Hiçbir maske birbirine benzemez, çünkü her boyama işleminde farklı bir duyguyu yansıtır. Mutlu, üzgün veya endişeli olsam da, bunların hepsi maske aracılığıyla iletilir. Önemlisi, maskenin anlamını önceden belirlemem gerekiyor," diye paylaştı Trang.

Karakterin yüzündeki her renk ve çizgi kendi anlamını taşır: sadakat veya aldatma, iyilik veya kötülük, doğruluk veya kötülük. Sanatçı, bunu geleneksel Vietnam opera maskelerinin temeliyle birleştirerek, yurtdışında bulunan diğer maske stillerinden farklı, benzersiz kişiliklere sahip maskeler yaratmak için kişisel yaratıcılığını ekliyor. 20 yılı aşkın süredir, Trang tarafından boyanmış sayısız maske, turistlerle birlikte birçok yere seyahat ederek Hoi An'ın kültürel mirası hakkında hikayeler anlatıyor.

Yüz maskesi yapımını deneyimleyin.

Her bir maske genellikle yaklaşık 350.000 VND'ye satılırken, daha büyük ve daha detaylı olanlar boyutuna bağlı olarak birkaç milyon VND'ye mal olabiliyor. Trang'a göre, daha küçük maskeler, özellikle yabancı turistler arasında daha popüler çünkü taşımaları daha kolay. Bazı gösteri ve sergilerde tek bir gecede yüzlerce maske satılıyor.

Trang, sadece ürün satmakla kalmayıp, uzun yıllardır turistlere maske yapımı deneyimi konusunda rehberlik etmeye de zaman ayırıyor. Burada ziyaretçiler maske yapımını öğrenip kendi maskelerini boyayabiliyorlar. Trang, "Turistler bu sayede her maskenin ardında Hoi An kültürünün bir hazinesinin saklı olduğunu anlıyorlar" dedi.

Kaynak: https://tuoitre.vn/niem-dam-me-mat-na-hat-boi-20260314085205015.htm