Kram gong'un yeniden canlanması

Ede halk inanışına göre, köylerdeki ayrıntılı ritüeller sırasında knah gonglarının yankılanan sesi dokuz göğe kadar ulaşır ve yedi kat toprağa nüfuz ederek geyiklerin otlamayı unutmasına, kuşların şarkı söylemeyi bırakmasına ve balıkların yüzmeyi bırakmasına neden olur.

Maymunlar bile kavgalarını bırakıp dinlemeye koyuldular. Knah gong, insan varoluşunu yöneten tanrılara aktarılan, tatmin edici ve enerjik bir yaşamın hayallerini anlatır.

Geleneksel kırmızı ve siyah knuk ky kıyafetleri içinde, uzun evdeki kpan sandalyesinde ağırbaşlı bir şekilde oturan, köyde gerçekleşen tüm olaylar için "Yeniden Birleşme Çağrısı" veya diğer hüzünlü ve neşeli gong melodilerini çalan yaşlıları izleyen çocuklar, bir gün kendilerinin de bir knah gong tutma onuruna erişecekleri, köydeki kızların hayran bakışları altında yaşlı ustalara gururla eşlik edecekleri günü özlemle bekliyorlardı.

Zanaatkâr, çocuklara kram gong çalmayı öğretiyor. Fotoğraf: Nguyen Gia

Manda çobanları, genellikle ormanlarda buldukları tahta parçalarını kullanarak, yaşlı ustaların festivallerde sıklıkla güzelce çaldığı knah gonglarının ritmini rastgele vurmak için otlaklarda veya açık ormanlarda toplanırlardı. Bir sabah, bir adam gruba uğradı ve onlara yedi eski kram (bambu) çubuğunu kesmeyi, oymayı ve knah gongları gibi ses çıkaracak şekilde vurmayı öğretti. Onlara bunları çalmayı pratik etmelerini söyledi. Böylece, gençlerin köy dışında pratik yapmaları için tasarlanmış kram gong seti doğdu (çünkü knah gonglarının sadece köyde veya ailede neşeli veya üzücü bir olay olduğunda uzun evin içinde çalınmasına izin veriliyordu).

Bambuların bambuya çarpmasının berrak ve net sesi sık sık otlaklarda yankılanarak, çocukların bir gün yaşlı zanaatkârlarla el ele tutuşup uzun evin kpanında gong çalacakları hayallerini gerçekleştiriyor. Özel olan şey ise, kram gong'un Ede halkının geleneksel müzik aletleri repertuarında benzersiz olmasıdır.

1975'ten sonra, bir dönem Orta Yayla festivalleri batıl inançları ortadan kaldırma hareketiyle eşdeğer tutuldu ve bu nedenle düzenlenmedi. Knah gongları sustu. Kram gongları ise çocukların artık bunları çalmaya hevesli olmaması nedeniyle yoktu. Daha sonra, 1980'de Dak Lak eyaleti Halk Komitesi Başkanı Y Ngong Nie Kdam, Kültür ve Enformasyon Dairesi'ne Dak Lak eyaletinin halk kültürünü toplamak için bir kampanya düzenleme görevi veren bir karar imzaladı (bu büyük ölçekli koleksiyondan elde edilen materyaller daha sonra "Dak Lak Coğrafya Sözlüğü"nün derlenmesi için kaynak materyal oldu). Tüm kültür yetkilileri bu saha çalışmasına katılmak üzere seferber edildi. Ve kram gongları "bulundu", restore edildi ve eyalet çapındaki halk kültürü festivalinde ortaya çıktı. 1982'de, Değerli Sanatçı Vu Lan, her bir gongun içine bir bambu boru ekleyerek bir rezonans kutusu oluşturma girişiminde bulundu ve böylece kram gonglarının sesini daha dolgun ve yankılı hale getirdi.

Kram gong performansı.

2005 yılında, Orta Yaylalar Gong Kültür Alanı'nın UNESCO tarafından İnsanlığın Sözlü ve Somut Olmayan Kültürel Mirasının Başyapıtı olarak tescil edilmesiyle, genel olarak Orta Yaylalar gonglarının ve özellikle Ede halkının knah ve kram gonglarının sesi gerçekten yeniden canlandı.

Geleneksel olarak gençlere eğitim verme işlevi gören kram gong dersleri, yaz boyunca köylerde düzenli olarak verilmektedir. Önyargılara meydan okuyarak, bu derslerden bazıları, daha yaşlı ustalara benzer bir beceriyle knah ve kram gong çalan tamamen kadınlardan oluşan gong toplulukları kurmuştur.

Kbu ve Tuôr köylerinin (Buôn Ma Thuột şehri) veya Krông Pắc bölgesinin tamamı kadınlardan oluşan gong toplulukları gibi, kram gong da düzenli olarak gong kültürü festivallerinde, kültürel etkinliklerde ve hatta halk sanatı yarışmalarında yer almaktadır.

Takdire şayan olan şey, kram gong'un artık sadece gençler için değil, tüm köylerde son derece popüler ve tanıdık bir müzik aleti haline gelmiş olmasıdır; yaşlı zanaatkarlar bile festivallerde veya turistik bölgelerde misafirlerini karşılarken bu enstrümanı çalmaya isteklidirler.

Geliştirilmiş ve iki katlı tasarıma sahip kram gong, sadece Orta Yaylaların yerli etnik topluluklarının yaşadığı Dak Lak, Phu Yen, Gia Lai ve Kon Tum'da değil, Ho Chi Minh Şehri ve Hanoi gibi büyük şehirlerdeki orkestralarda da profesyonel sanat topluluklarının halk orkestrası performanslarında yer alıyor. Kram gong, t'rưng, ​​​​ding pah ve hatta tranh, bầu ve nguyệt lavtaları gibi diğer enstrümanlarla birlikte bambunun ritmini ve sesini uyumlu hale getirerek gururla yerini alıyor… Bir Êđê müzik aletinin sadece yeniden canlandırılması değil, aynı zamanda köylerde popüler hale gelmesi de sevinç verici bir olay.

Söylenecek bir şey varsa o da kram gong seti yapmanın herkesin yapabileceği bir şey olmadığıdır. Mükemmel bir tona sahip gonglar yaratmak için müziğe karşı çok hassas bir kulağa ve becerikli ellere ihtiyaç vardır; hatta gong yapımına uygun olgun bambu bulmak bile giderek zorlaşıyor. Ayrıca, birçok geleneksel Êđê müzik aleti de yok oluyor...

Kaynak: https://baodaklak.vn/van-hoa-du-lich-van-hoc-nghe-thuat/202506/su-hoi-sinh-cua-chieng-kram-a4e0a8c/