Hmong kültürünün "sergisi"

Tram Tau bölgesindeki Hmong halkının eskiden kendi takvim sistemleri vardı. Yeni yıl kutlamaları, Ay takvimine göre belirlenen Yeni Yıldan yaklaşık bir ay önceydi. Ancak son on yıldır, etkili propaganda ve seferberlik çalışmaları sayesinde, Tram Tau bölgesindeki Hmong aileleri ortak bir takvime göre ortak bir Yeni Yıl kutluyorlar. Buna rağmen, kültürlerinin ayrılmaz bir parçası olarak kabul edilen geleneksel adetler hala özenle korunmaktadır.

Ay takvimine göre Kasım ayının başından itibaren Tet (Ay Yeni Yılı) hazırlıkları başlar. Erkekler domuz ve tavukları beslemek, odun toplamak ve tarlaları bir sonraki ekim mevsimine hazırlamakla meşgulken, kadınlar aile üyeleri için en güzel kıyafetleri dikmek ve Tet sırasında takacakları en güzel takıları seçmek için acele ederler.

Ay takviminin 12. ayının 25. gününden itibaren atmosfer daha ciddi bir hal alır. Hmonglar, tüm yıl boyunca emek veren hayvanların da insanlar gibi dinlenmeyi ve Yeni Yıl kutlamasını hak ettiğine inanırlar. Bu nedenle, Tet'ten (Ay Yeni Yılı) önce aileler hayvanları için bol miktarda yiyecek hazırlarlar. Tüm yıl boyunca çok çalışan "arkadaşları" olan pulluk, tırmık, çapa ve bıçak gibi tarım aletleri temizlenir ve düzenli bir şekilde saklanır. Bu tarım aletlerini, zenginlik ve refah yaratan yardımcı tanrılar olarak kutsal kabul ederler.

Komün liderinin aracılığıyla, Hanh Phuc komününe bağlı Trong Khua köyünde Bay Mua A Pao'nun ailesiyle Tet (Ay Yeni Yılı) kutlamasına davet edilme şansına sahip olduk. Yılın son öğleden sonrasında, Bay Pao ve aile üyeleri, mutfaktan başlayarak yaşam alanlarını temizlediler. Temizlik yaparken Bay Pao şöyle dua etti: "Eski yıl geçmek üzere, yeni yıl gelmek üzere. Ruhlar ve atalar, geçen yıldaki atalarımızın sıkı çalışmasına ve gayretine şahitlik etsinler ve yeni yılda bize sağlık ve bol hasat nasip etsinler." Ev temizlendi, su olukları ve giderler temizlendi; Hmong halkı, yaşam alanını temizlemenin kötü şansı uzaklaştıracağına ve yeni yılda iyi şansı karşılayacağına inanır.

Temizlik işlemlerinin ardından, kurban sunma ritüeli büyük bir ciddiyetle gerçekleştirilir. Ailenin erkeği, atalara ve tanrılara sunmak üzere, atalar salonunun tam ortasında en büyük horozu keser. Bunu yaparken dua eder, şükranlarını sunar ve sürekli nimetler diler. Horozun kanı sunağa konulur ve et hazırlanıp sunu tepsisine yerleştirilir – üretken yaşam ile manevi inanç arasında kutsal bir bağlantı noktası.

Ardından, tarım aletlerini onurlandıran bir ritüel olan Khờ Chan geldi. Bay Páo tüm aletleri çıkardı, yıkadı ve temizledi, ardından her bir alete önceden kesilmiş kırmızı kağıt şeritler yapıştırdı. Bunu yaparken Bay Páo şöyle dua etti: “Eski yıl geçmek üzere, yeni yıl gelmek üzere. Tanrılara, atalara ve çapa ile pulluğa aileme pirinç ve mısır verdikleri için teşekkür ederim. Tanrılar, atalar ve çapa ile pulluk, ailemi yeni yılda bol bir hasat ve daha da fazla pirinç ve mısırla kutsasın.” Sonra, sunağın önünde oturarak atalarına yılın başarılarını bildirdi: “Çapa, pulluk ve mısır harmanlama makinesi sayesinde ailem zamanında ekim yaptı ve 70 çuval pirinç hasat etti. Bu Tet bayramı bereketli geçsin.”

Hmong halkı, evde çok sayıda keskin tarım aleti bulunmasının çalışkan ve güçlü bir erkeğin işareti olduğuna inanır. Bu nedenle, evlilik çağına gelmiş kızlar erkek arkadaşlarının evini ziyaret ettiklerinde, eş seçimi için bir kriter olarak evdeki tarım aletlerini incelerler.

Bay Páo'nun eşi Giàng Thị Mỷ şunları anlattı: "Kocamın ailesinin birçok keskin tarım aleti var, herkes çok çalışkan, arazinin büyük bir kısmı ıslah edilmiş ve ev pirinç tarlalarıyla dolu. Kızıma, bir erkek arkadaşının evini ziyaret ettiğinde, onun çalışkanlığını kullandıkları tarım aletlerinden anlaması gerektiğini öğrettim."

Eğimli arazi nedeniyle, çapa, kürek, pala ve pulluk gibi aletler vazgeçilmezdir. Hmong halkı, eski zamanlardan beri teraslı pirinç yetiştiriciliğine uygun küçük, keskin tarım aletleri üretmiştir. Günümüzde birçok aile, mısır kabuğu soyma makineleri ve pirinç harmanlama makineleri gibi modern makinelere yatırım yapmıştır. Ancak ne kadar modern makineye sahip olurlarsa olsunlar, Khờ Chan gelenekleri hala korunmaktadır.

Hazırlıklar sırasında bir şey fark ettim: ne kadar küçük olursa olsun her eylem ritüel niteliğindeydi. Tarım aletlerini yıkamak, kırmızı kağıt yapıştırmak, temizlik yapmak... hepsi şükran duygusuyla, bereketli bir hasat, sağlık ve huzur için dualarla yapılıyordu. Dualar, basit olmalarına rağmen, tanrıların ve ataların nimetlerine olan inançla doluydu. Dua ve dikkatli hazırlığın huzurlu bir yeni yıl ve bereketli bir hasat getireceğine inanıyorlardı.

Ay takvimine göre Yeni Yılın 30. gününün öğleden sonrasında, Hmong köyleri, pirinç kekleri için pirinç döven havanların sesiyle cıvıl cıvıldı. Bay Pao'nun ailesi de hazırlıklarla meşguldü. Büyük bir ağaç gövdesinden yapılmış büyük bir havan, orta odaya taşındı ve içine iki tencere buharı tüten yapışkan pirinç döküldü. Güçlü erkekler, ritmi bozmadan ellerini hızlı ve ustaca değiştirerek pirinci dövmek için seçildi. Hmonglar için yuvarlak yapışkan pirinç keki, insanlığın ve her şeyin kaynağı olan ay ve güneşi sembolize eder. Yapışkan pirinç pürüzsüz olana kadar dövüldüğünde, evin reisi iki büyük, hala sıcak keki alıp atalarına sunmak üzere iki muz yaprağının üzerine koyardı. Çalışkan eller, istikrarlı dövme, yapışkan pirincin tütsü dumanıyla karışan aroması... hepsi Yeni Yıl için kutsal ve sıcak bir atmosfer yarattı.

Bu nedenle Hmong Yeni Yılı, kültürel değerlerin, doğaya ve aletlere duyulan şükranın, atalara saygının ve yıl boyunca özenle saklanan evlerin, kıyafetlerin ve eşyaların korunması bilincinin bir "sergisi"dir. Aynı zamanda, işlemeli giysiler, gümüş takılar ve titizlikle düzenlenmiş adaklar aracılığıyla etnik estetiğin sergilendiği bir vesiledir. Dışarıda erik ve kayısı çiçeklerinin ormanı kapladığı bir ortamda, ailelerin bir araya gelip kahkahalarının yankılandığını görünce, buradaki Yeni Yılın hem dini inançlara derinden bağlı hem de insan sevgisiyle dolu olmasının nedenini anlıyorum.

Trong Khua'dan ayrılırken, bu görüntüler zihnime derinlemesine kazınmıştı. Ev sahibinin elinin iki büyük, hâlâ sıcak keki alması; temizlenmiş, kırmızı kağıtla örtülmüş ve sanki dinlenmeyi bekliyormuş gibi düzenli bir şekilde dizilmiş tarım aletleri; güzel pamuklu şapkasıyla süpürme gününü bekleyen süpürge; Hmong kızlarının eteklerindeki canlı desenler; elden ele geçen pao topları, kahkahalar, karşılıklı flört şarkıları...

Sunan: Thanh Ba

Kaynak: https://baolaocai.vn/trien-lam-van-hoa-mong-post894341.html