Ve chai đổi phận

Nhờ tham gia dự án, những người phụ nữ làm nghề ve chai, buôn bán phế liệu lần đầu được lên sân khấu chia sẻ về công việc của mình. Ảnh: T.Y

Niềm vui từ những... lần đầu

Niềm vui hiện rõ trên gương mặt chị Hồ Thị Nhân, trú phường Thanh Khê trong ngày tổng kết dự án “Tăng cường năng lực và huy động sự tham gia của nhóm phụ nữ ve chai vào quản lý, phân loại, xử lý chất thải rắn/chất thải nhựa ở thành phố Đà Nẵng” do Hội LHPN thành phố, Quỹ Môi trường toàn cầu GEF, Chương trình tài trợ các dự án nhỏ (SGP), Chương trình phát triển Liên hợp quốc (UNDP) thực hiện tại Đà Nẵng từ cuối năm 2024 đến nay.

Người phụ nữ có dáng vẻ khắc khổ, gắn bó với nghề lượm ve chai hơn 20 năm hôm đó xuất hiện với dáng vẻ rất khác. Mái tóc được chải gọn. Quần tây, áo thun xanh. Đôi môi tô son đỏ thắm. Chị Nhân cười nhiều hơn ngày thường, dù trong ánh mắt vẫn thấp thoáng sự hồi hộp của người dần bước ra khỏi guồng quay công việc quen thuộc.

“Trước giờ tôi chỉ quen với chiếc xe chở đầy ve chai, nay được đứng lên nói về nghề của mình, thật sự rất hồi hộp”, chị nói nhỏ khi chỉnh lại tà áo. Đôi bàn tay chai sần vì kéo xe, bốc vác phế liệu, nay lóng ngóng giữ tờ giấy ghi vài dòng phát biểu. Chị đến hội thảo khá sớm, đứng ở góc hội trường, đọc đi đọc lại vì sợ quên, sợ nói vấp. Chị chia sẻ, việc phải đứng trước đông người đã là thử thách, nói chi đến chuyện cầm micro nói về nghề của mình.

Đây là lần thứ hai chị Nhân được phát biểu tại hội trường lớn. Lần đầu là dịp 8/3, trong buổi sinh hoạt dành riêng cho nhóm phụ nữ ve chai do Hội LHPN thành phố tổ chức.

Hôm ấy, chị cũng run đến mức cả đêm trước gần như không ngủ. Cứ nhắm mắt lại là thấy mình đứng trước mọi người, tay run, miệng cứng lại. Nhưng rồi, khi micro được trao, chị hít một hơi thật sâu, chậm rãi nói về những ngày mưu sinh trên từng con hẻm nhỏ, về những bao ve chai nặng trĩu chở sau lưng, về những lần bị xua tay, bị nhìn bằng ánh mắt ái ngại, thậm chí dè chừng.

Nội dung chia sẻ của chị không dài, giọng vẫn còn run, đôi lúc ngắt quãng. Nhưng khi câu chuyện kết thúc, cả hội trường vỗ tay. Sau nhiều năm làm nghề, chị Nhân cảm nhận rõ mình được lắng nghe và nhìn nhận như một người lao động có tiếng nói, có vai trò trong cộng đồng.

Niềm vui ấy không chỉ đến từ việc được đứng trên sân khấu, mặc quần áo tươm tất hay được tô son như bao người phụ nữ khác. Mà quan trọng hơn, dự án đã mở ra cánh cửa tự tin và hiểu biết sau những buổi tập huấn về phân loại, xử lý rác thải nhựa hay sinh hoạt nhóm, chia sẻ kinh nghiệm làm nghề.

“Trước đây cứ thấy rác là lượm, có gì bán nấy. Giờ thì biết phân loại, biết nhựa nào tái chế được, nhựa nào phải xử lý khác. Làm nghề mà thấy mình đang giúp thành phố sạch hơn, tự nhiên thấy quý cái nghề”, chị Nhân bộc bạch.

Nhiều phụ nữ ve chai tham gia dự án cũng có những “lần đầu” đáng nhớ. Ngày nhận tin mình có tên trong danh sách đoàn đi tham quan, học tập kinh nghiệm “Xây dựng mô hình Cộng đồng quản lý, thu gom, phân loại và xử lý rác thải nhựa vùng ven biển vịnh Hạ Long”, chị Lê Thị Thu, phường Thanh Khê vừa mừng vừa lo.

Mừng vì lần đầu tiên trong đời được đi xa, lo vì chưa bao giờ bước chân vào sân bay, không biết thủ tục ra sao, lên máy bay như thế nào. Ngày lên đường, chị dậy từ sớm. Chiếc túi xách chị sắm riêng cho chuyến đi được nâng niu như một kỷ niệm đặc biệt.

“Nhìn cái gì cũng lạ, cũng mới. Mình đi lượm ve chai quen rồi, đâu nghĩ có ngày được đi máy bay và đi xa như rứa”, chị Thu nhớ lại.

Chuyến đi giúp chị Thu nắm rõ quy trình phân loại rác tại nguồn cũng như cách tổ chức thu gom bài bản, khoa học ở vịnh Hạ Long. Chị chăm chú ghi chép, hỏi han từng chi tiết nhỏ.

Từ người phụ nữ quen với những con hẻm nhỏ, những bao ve chai nặng trĩu, chị bắt đầu tin rằng mình có thể học hỏi và đóng góp nhiều hơn cho cộng đồng. “Thấy người ta làm được, mình tin là nếu cố gắng, mình cũng làm được”, chị nói.

Những người phụ nữ làm nghề ve chai được hỗ trợ thẻ bảo hiểm y tế. Ảnh: T.Y

Khi cánh cửa hy vọng mở ra

Dự án “Tăng cường năng lực và huy động sự tham gia của nhóm phụ nữ ve chai vào quản lý, phân loại, xử lý chất thải rắn/chất thải nhựa ở thành phố Đà Nẵng” được triển khai thí điểm đã giúp hàng trăm phụ nữ được trang bị kiến thức, kỹ năng và trên hết là sự tự tin để bước ra khỏi những giới hạn của bản thân.

Sau hơn 1 năm, dự án đã thành lập CLB “Phụ nữ thu mua ve chai” quận Thanh Khê (cũ), đồng thời củng cố thành viên tham gia CLB “Phụ nữ thu mua ve chai” quận Ngũ Hành Sơn (cũ). Tổ chức 12 điểm truyền thông về phân loại rác, trao bảo hiểm y tế, phương tiện sinh kế cho chị em có hoàn cảnh khó khăn...

Đặc biệt, dự án tổ chức 2 đoàn tham quan, học tập kinh nghiệm tại tỉnh Bình Dương và vịnh Hạ Long (Quảng Ninh) cho thành viên các CLB và cộng đồng khu dân cư triển khai dự án.

Bà Hoàng Thị Thu Hương, Trưởng ban điều hành dự án cho biết việc lựa chọn phụ nữ ve chai làm đối tượng trung tâm ngoài xuất phát từ yếu tố sinh kế, còn bởi họ chính là lực lượng đang trực tiếp tham gia quá trình thu gom, phân loại rác thải.

“Chúng tôi không xem chị em là nhóm yếu thế cần hỗ trợ, mà là những đối tác cộng đồng. Khi được trang bị kiến thức, kỹ năng và được trao cơ hội, họ hoàn toàn có thể trở thành những hạt nhân tích cực trong quản lý rác thải nhựa tại đô thị”, bà Hương nhấn mạnh.

Thời gian qua, dự án tập trung vào ba mục tiêu chính, gồm tăng cường sự tham gia của nhóm phụ nữ ve chai và cộng đồng, góp phần tổ chức tốt hơn việc phân loại rác thải để tái chế và xử lý rác thải, ngăn chặn rác thải nhựa rò rỉ ra môi trường.

Qua đó, xây dựng mạng lưới nòng cốt, khuyến nghị chính sách thúc đẩy quyền, lợi ích và vai trò của nhóm phụ nữ ve chai trong quản lý rác thải, rác thải nhựa.

PGS.TS Trịnh Văn Tùng, Trưởng ban Chính sách công, Viện lãnh đạo và Hành chính công, Học viện Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh khẳng định, Đà Nẵng hoàn toàn có đủ điều kiện để phát triển quy mô dự án.

Theo ông, điều ghi nhận của dự án nằm ở cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm, trao quyền cho nhóm lao động vốn lâu nay đứng bên lề các chính sách đô thị.

“Phụ nữ ve chai là chủ thể tham gia quản lý rác thải. Khi họ được công nhận vai trò, hiệu quả mang lại cho môi trường và xã hội sẽ rất rõ ràng”, ông Tùng phân tích.

Từ thực tiễn triển khai tại Đà Nẵng, dự án cho thấy sự gắn kết chặt chẽ giữa mục tiêu môi trường và an sinh xã hội.

Việc hình thành các CLB, nhóm nòng cốt giúp phụ nữ ve chai có không gian sinh hoạt chung, hỗ trợ nhau trong công việc, đồng thời tạo đầu mối để chính quyền và các tổ chức dễ dàng kết nối, lắng nghe và đồng hành.

Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng các khuyến nghị chính sách phù hợp hơn với đặc thù của nhóm lao động này.

Nhiều chị em, từ chỗ ngại ngần khi tiếp xúc với cán bộ, nay đã mạnh dạn chia sẻ khó khăn, đề xuất giải pháp từ chính trải nghiệm làm nghề.

Những kiến nghị về điểm tập kết rác, an toàn lao động, phân loại rác tại nguồn… được hình thành từ thực tiễn góp phần làm cho các chính sách trở nên khả thi và gần dân hơn.

Ông Võ Thành, Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường, Sở Môi trường và Nông nghiệp thành phố khẳng định, sự thay đổi trong tư duy làm nghề của phụ nữ ve chai tạo nên những chuyển biến tích cực trong nhận thức người dân.

Thực tế cho thấy, tại nhiều khu dân cư nơi dự án được triển khai, ý thức phân loại rác của người dân đã có những chuyển biến rõ rệt. Không ít hộ gia đình bắt đầu chủ động hỏi lại chị em ve chai cách phân loại nhựa, giấy, kim loại, thậm chí giữ rác sạch hơn để thuận tiện cho việc thu gom.

Điều đọng lại sâu nhất ở dự án nhân văn này có lẽ chính là sự thay đổi nhận thức trong cách phụ nữ ve chai nhìn về bản thân và trong cách cộng đồng nhìn nhận họ. Từ những người lặng lẽ mưu sinh phía sau những bao rác, họ dần trở thành một mắt xích trong hệ sinh thái quản lý môi trường đô thị.

Giờ đây, trên những chiếc xe ve chai lăn bánh mỗi ngày qua phố phường Đà Nẵng, đã có thêm niềm tin rằng, khi được trao cơ hội và đồng hành đúng cách, những phận người tưởng như nhỏ bé vẫn có thể góp phần làm nên một thành phố xanh hơn.

Nguồn: https://baodanang.vn/ve-chai-doi-phan-3320573.html