Về Tổng Phục xưa nghe câu hát đúm

Từ những xóm ven biển vùng Tổng Phục xưa, tiếng hát đúm lại rộn ràng trở về trong những ngày đầu xuân ở Hải Phòng.

Các hội viên Câu lạc bộ Hát Đúm cổ truyền Lập Lễ tập luyện cho Giao lưu hát đúm chào Xuân Bính Ngọ 2026.

Chương trình giao lưu hát đúm chào Xuân Bính Ngọ 2026 do phường Nam Triệu (Hải Phòng) tổ chức là dịp để cộng đồng cùng nhau gìn giữ và tiếp nối mạch nguồn di sản dân ca đặc sắc của vùng đất Thủy Nguyên.

Rộn ràng câu hát giao duyên

Chiều xuống trên vùng cửa sông Nam Triệu. Tại khu sinh hoạt của Câu lạc bộ Hát Đúm cổ truyền Lập Lễ, từng đôi nam - nữ đứng thành hàng, giọng xướng cất lên trầm bổng. Nghệ nhân Ưu tú Đinh Như Hăng, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Hát Đúm cổ truyền Lập Lễ chậm rãi nói: “Tổng Phục xưa, cứ Tết đến mà không nghe tiếng đúm là chưa phải Tết. Đó là biểu tượng của quê mình…”.

Từ những ngày đầu tháng giêng, các câu lạc bộ trong vùng đã bắt đầu mở cuộc hát thi tài, thu hút đông đảo người dân, từ các cụ cao niên đến lớp trẻ yêu dân ca.

Năm nay, Câu lạc bộ Hát Đúm cổ truyền Lập Lễ bốc thăm vào lối hát chào mừng và hát trầu thuốc. Sáu đôi hát được phân công rõ ràng: ba đôi đảm nhiệm hát huê tình, hát mừng, hát chào; ba đôi hát trầu cau, thuốc. Nghệ nhân Vũ Thị Thảo - người có hơn ba mươi năm gắn bó với Hát Đúm - xúc động nói: “Gia đình tôi nhiều đời theo đúm. Từ bố mẹ, anh em đều hát. Nay được Nhà nước công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, chúng tôi càng tự hào, càng phải giữ”.

Sau rút thăm trúng lối hát trầu thuốc, các thành viên được chia bài, luyện lời, tập cách xướng - họa. Những ngày diễn ra giao lưu hát đúm chào Xuân Bính Ngọ 2026, các hội viên Câu lạc bộ Hát Đúm cổ truyền Lập Lễ đã thuộc nằm lòng bài đối đáp duyên dáng họ đã chuẩn bị qua nhiều tháng trước Tết Nguyên đán.

Tương tự, Câu lạc bộ Hát Đúm phường Hòa Bình cũng chuẩn bị kỹ càng cho chương trình giao lưu. “Chúng tôi rất vinh dự vì quê hương có di sản được Nhà nước quan tâm. Các cụ chín mươi tuổi vẫn dạy bảo lớp sau. Tháng nào câu lạc bộ cũng sinh hoạt hai lần, luyện giọng, ôn lối hát để đi giao lưu. Năm nay, phường Nam Triệu tổ chức chương trình giao lưu hát Đúm chào Xuân Bính Ngọ 2026 để chúng tôi được tham gia giao lưu, học hỏi. Chúng tôi rất phấn khởi và hăng hái tập luyện nhiều ngày qua…”, ông Nguyễn Văn Minh, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Hát Đúm phường Hòa Bình chia sẻ.

Mạch nguồn di sản

Các cặp đôi hát đối đáp duyên dáng trong hát Đúm ở Câu lạc bộ Hát Đúm cổ truyền Lập Lễ.

Hát đúm tập trung chủ yếu ở vùng Tổng Phục cũ, nay thuộc phường Nam Triệu và khu vực lân cận. Theo các nghệ nhân, các cô gái nơi đây da trắng, đẹp mặn mà nhưng thường đội khăn mỏ quạ che kín mặt. Trong cuộc đối đáp với bên nam, nếu cô gái nào đem lòng cảm mến chàng trai, cô sẽ tự tay mở khăn che mặt.

Ban đầu, hát đúm chỉ có hát chào, hát mừng, hát hỏi, hát đố, hát họa, hát huê tình và hát ra về; sau bổ sung hát lính, hát thư. Theo các nhà nghiên cứu, có ba hình thức: hát đúm lẻ (tự do, tự phát), hát đúm hàng (trình diễn vòng ngoài hội) và hát đúm hội (thi thố tài năng trong đình, chùa làng, có công chúng tham gia). Mỗi hội hát gồm nhiều bước: chào hỏi - giao hẹn, giao duyên, đố - giảng, họa, mời, lính, thư, cưới và ra về. Bên nào không đối được phải “để lại vật làm tin”, tạo nên không khí vừa thi tài, vừa duyên dáng.

Trải qua nhiều biến thiên lịch sử, hát đúm vẫn được người dân nâng niu gìn giữ. Năm 2018, hát đúm được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị đặc sắc của loại hình dân ca này.

Tuy nhiên, việc bảo tồn vẫn đối mặt nhiều thách thức, nhất là trong truyền dạy cho lớp trẻ và duy trì không gian diễn xướng truyền thống.

Các cặp đôi hát đối đáp duyên dáng trong hát Đúm ở Câu lạc bộ Hát Đúm cổ truyền Lập Lễ.

Giao lưu hát đúm chào Xuân Bính Ngọ 2026 khai mạc vào ngày 21/2/2026 (mùng 5 tháng giêng). Đây là lần đầu tiên phường Nam Triệu, đơn vị hành chính mới hình thành từ Lập Lễ, Nam Triệu Giang và Tam Hưng, tổ chức giao lưu quy mô như vậy sau hợp nhất. Ông Nguyễn Đức Dũng, Phó Chủ tịch UBND phường Nam Triệu, Trưởng Ban Tổ chức lễ hội, khẳng định: “Hát đúm là nét văn hóa đặc biệt riêng có của vùng Tổng Phục xưa. Phường tổ chức giao lưu nhằm giữ gìn và phát huy giá trị di sản văn hóa đặc sắc này. Về lâu dài, phường dự kiến quy hoạch quỹ đất xây dựng khu bảo tồn hát Đúm, gồm nhà truyền thống, không gian lưu giữ tư liệu và nơi sinh hoạt cộng đồng cho những người yêu dân ca. Chúng tôi mong muốn hát đúm không chỉ là ký ức của Tổng Phục xưa, mà tiếp tục sống trong đời sống hôm nay…”.

NHẬT LAM

Nguồn: https://baohaiphong.vn/ve-tong-phuc-xua-nghe-cau-hat-dum-536490.html