Vẽ vàng lên sứ

Công ty TNHH Sứ nghệ thuật HDC (Hải Phòng) đang theo đuổi dòng sứ vẽ vàng ròng bằng con đường nhiều thử thách.

Những nghệ nhân của Công ty TNHH Sứ nghệ thuật HDC tỷ mỉ vẽ vàng lên sản phẩm.

Hướng đi khó từ vàng và sứ

Gốm, sứ vẽ vàng tại Việt Nam hình thành khá muộn, với tuổi nghề chưa đầy nửa thế kỷ. Không có nền tảng từ làng nghề cổ, không có sẵn khuôn mẫu để kế thừa, Công ty TNHH Sứ nghệ thuật HDC lựa chọn bắt đầu tự nghiên cứu vật liệu và kỹ thuật. Doanh nghiệp tiếp cận các dòng sứ mỹ thuật cao cấp trên thế giới và quyết định đi theo hướng khó là sử dụng vàng lỏng nguyên chất nhập khẩu từ Đức để vẽ trực tiếp lên men sứ, thay cho các loại màu trang trí truyền thống.

Theo ông Bùi Xuân Hoàng Linh, Giám đốc Công ty TNHH Sứ nghệ thuật HDC, đây là lựa chọn không dễ ngay từ đầu. Vàng chỉ thực sự nổi, bám chắc và giữ được độ bền màu khi kết hợp đúng loại sứ và đúng quy trình nung. “Chúng tôi phải thử nghiệm rất lâu để tìm ra sự tương thích giữa đất, men và vàng”, ông Linh cho biết.

Công ty TNHH Sứ nghệ thuật HDC mất hơn 30 năm nghiên cứu vẽ vàng lên sứ.

Quá trình nghiên cứu vẽ vàng lên sứ của Công ty TNHH Sứ nghệ thuật HDC kéo dài hơn 30 năm. Công ty cũng trải qua nhiều lần điều chỉnh công thức, thử và sửa. Những ngày đầu thử nghiệm, không ít sản phẩm bị loại bỏ ngay từ khi ra lò vì nước men không đạt, tạo hình chưa chuẩn hoặc vàng không nổi. Nhưng chính sự kiên trì đó giúp doanh nghiệp từng bước hoàn thiện công nghệ vẽ vàng ròng trên sứ, tạo nền tảng cho dòng sản phẩm thủ công cao cấp mang dấu ấn riêng của doanh nghiệp với việc đề cao giá trị độc bản.

Khác với các sản phẩm dát lá vàng mỏng phổ biến trên thị trường, sứ vẽ vàng của Công ty TNHH Sứ nghệ thuật HDC sử dụng vàng lỏng và vẽ trực tiếp bằng tay. Điều này khiến mỗi sản phẩm không thể sao chép hoàn toàn. Cùng một mẫu, nhưng nét vẽ, độ đậm nhạt, nhịp điệu đường vàng khác nhau, phụ thuộc vào cảm xúc và sự điêu luyện đôi tay của từng nghệ nhân.

Kỳ công tạo tác

Những người thợ bắt đầu tạo hình cho sản phẩm.

Để hoàn thiện sản phẩm sứ vẽ vàng, người thợ phải bắt đầu từ khâu tạo hình. Đất được chuốt tay, chỉnh dáng, để se tự nhiên đến khi không còn dính mới tiếp tục chạm khắc hoa văn. Cốt sản phẩm phải đạt độ tinh xảo cao, bởi đó là nền tảng cho toàn bộ phần trang trí về sau.

Mỗi sản phẩm phải trải qua nhiều lần tạo hình và nung.

Sau tạo hình là tráng men và nung. Một sản phẩm phải trải qua ít nhất 3 lần đốt. Lần nung đầu tiên ở khoảng 800 độ C nhằm loại bỏ các sản phẩm nứt, lỗi ngay từ khi đất còn non. Những sản phẩm đạt yêu cầu được chỉnh sửa, tráng men và đưa vào lò nung lần hai ở nhiệt độ xấp xỉ 1.300 độ C, tạo ra sứ trắng bán thành phẩm.

Chỉ những sản phẩm gần như hoàn hảo về tạo hình và men mới được giữ lại để vẽ vàng. Theo các nghệ nhân, chỉ cần một lỗi rất nhỏ, sản phẩm cũng bị loại bỏ, bởi vàng không che được khuyết điểm mà còn làm lỗi lộ rõ hơn.

Nghệ nhân sử dụng những cây bút đặc biệt để vẽ vàng lên sứ.

Khác với việc dát vàng thông thường, sứ vẽ vàng được thực hiện hoàn toàn thủ công. Nghệ nhân sử dụng những cây bút đặc biệt, mỗi nét vẽ đều phải tính toán kỹ, theo dáng cong của sản phẩm. Vẽ vàng lên sứ không có chỗ cho sự vội vàng. Nghệ nhân Bùi Đức Thắng, người nhiều năm gắn bó với công đoạn vẽ vàng của công ty cho biết: “Vẽ vàng là công đoạn căng thẳng nhất, vẽ sai là bỏ. Có khi chúng tôi làm cả tuần, vào lò rồi vẫn phải chấp nhận loại, nhưng đó là đặc thù của hàng thủ công cao cấp”.

Sau khi vẽ, sản phẩm tiếp tục được đưa vào lò nung ở nhiệt độ trên 800 độ C để vàng liên kết chặt với bề mặt men sứ, không phai màu theo thời gian. Tỷ lệ rủi ro luôn cao. Theo ông Linh, có chuyến lò đưa vào 10 sản phẩm, chỉ giữ lại được 3 - 4 sản phẩm đạt chuẩn. Đây là cái giá phải chấp nhận để giữ chất lượng và uy tín của dòng sứ vẽ vàng.

Công ty TNHH Sứ nghệ thuật HDC lựa chọn hình ảnh gắn với thành phố Hải Phòng để vẽ vàng lên sản phẩm.

Điều đặc biệt ở sứ vẽ vàng của Công ty TNHH Sứ nghệ thuật HDC là các nghệ nhân luôn lựa chọn hình ảnh gắn với thành phố Hải Phòng. Đó là hoa phượng đỏ, biểu tượng quen thuộc của thành phố Cảng. Là hình ảnh cảng biển với tàu, thuyền, cần trục. Là Nhà hát thành phố mang dáng dấp kiến trúc cổ kính. Gần đây, nhiều sản phẩm còn đưa vào di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc, gợi chiều sâu lịch sử và văn hóa của vùng đất.

Theo ông Bùi Xuân Hoàng Linh, việc đưa các biểu trưng địa phương lên sứ là lựa chọn có chủ ý. “Chúng tôi muốn mỗi sản phẩm không chỉ đẹp mà còn kể được câu chuyện về nơi nó được sinh ra. Khi cầm trên tay một chiếc bình hay bộ ấm chén, người ta có thể nhận ra hơi thở của của thành phố Hải Phòng trong đó", ông Linh nói.

Những họa tiết mùa xuân được vẽ bằng vàng lên sứ làm quà tặng dịp Tết.

Không rực rỡ sắc màu như gốm trang trí truyền thống, sứ vẽ vàng mang vẻ đẹp trầm ấm. Ánh vàng trên nền men trắng tạo cảm giác sang trọng nhưng không phô trương, rất phù hợp với không khí sum vầy ngày Tết. Những bộ ấm chén, chiếc bình trưng bày vì thế thường được chọn làm quà biếu mỗi dịp Tết đến, xuân về. Ở đó, vàng không chỉ là vật liệu trang trí mà trở thành thước đo cho sự kiên nhẫn, tay nghề và giá trị của dòng sản phẩm thủ công cao cấp được làm ra từ Hải Phòng.

HẢI MINH

Nguồn: https://baohaiphong.vn/ve-vang-len-su-533973.html