Về với chùa cổ Báo Ân

Chùa Báo Ân tọa lạc tại thôn Xóm Bình, xã Biện Thượng. Ngoài tên gọi chùa Báo Ân, người dân địa phương còn gọi di tích này là chùa - phủ Báo Ân vì đây là nơi kết hợp giữa tín ngưỡng thờ Phật và thờ Mẫu. Được sự quan tâm của Nhà nước và người dân trong, ngoài xã, chùa được tu bổ, tôn tạo, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tâm linh của Nhân dân.

Chùa Báo Ân, xã Biện Thượng - điểm du lịch tâm linh của du khách thập phương.

Theo chân cán bộ xã Biện Thượng, chúng tôi đến chùa Báo Ân - ngôi cổ tự tọa lạc tại một vị trí đắc địa: Chùa tựa lưng vào núi Báo vững chãi, hướng mặt ra dòng sông Mã hiền hòa khi vào mùa nước cạn nhưng cũng đầy mãnh liệt lúc lũ về. Theo tài liệu còn lưu giữ tại phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Biện Thượng, hiện nay, chưa xác định được năm xây dựng chùa Báo Ân nhưng theo tín ngưỡng dân gian, chùa được hình thành từ thời Lý - Trần - thời kỳ hưng thịnh của Phật giáo Việt Nam.

Dựa trên nội dung văn bia “Viên Quang tháp nội bia kí” tại chùa Báo Ân, do Tri huyện Minh Chính là Cao Lạc Hiển (tức Lỗ Vương) soạn dưới triều vua Tự Đức, Bảo tháp Viên Quang được tạo dựng vào năm Nhâm Tý (1852), dưới sự chủ trì của bậc tôn túc thiền sư Thích Thủ (hiệu Diệu Trì). Người được thờ phụng trong tháp là vị thiền sư họ Bùi, tên húy Tại Tâm, hiệu Diệu Chấn. Ông vốn quê ở huyện Thanh Miện (nay thuộc tỉnh Hải Dương), từ thuở nhỏ đã có duyên lành được một gia đình tại đất Bồng Thượng nhận nuôi dưỡng suốt 15 năm. Vốn là người có tư chất thông minh và khát vọng cầu đạo, ông từng lặn lội tìm đến vùng đất Yên Sơn thuộc tỉnh Sơn Đông (Trung Quốc) - quê hương của đức Khổng Tử - để tầm sư học đạo trong nhiều năm liền. Sau khi đắc đạo trở về, ông trụ trì tại chùa Lộc Sơn và đổi tên thành Báo Ân tự. Đến cuối thế kỷ XIX, chùa Báo Ân trở thành một địa chỉ đỏ trong phong trào Cần Vương chống thực dân Pháp. Cuộc khởi nghĩa Hùng Lĩnh do Tiến sĩ Tống Duy Tân lãnh đạo đã chọn nơi đây làm địa điểm họp các công việc trọng đại của nghĩa quân.

Chùa Báo Ân có kiến trúc độc đáo, bao gồm: tòa Tam Bảo, nhà Phủ, tượng Quan Thế Âm Bồ Tát, bia đá và tháp Viên Quang. Hiện nay, chùa còn lưu giữ nhiều hiện vật cổ giá trị như chuông đồng, tháp cổ và bia đá tháp Viên Quang. Với những giá trị sâu sắc về lịch sử và văn hóa, năm 2000 chùa được công nhận là di tích cấp tỉnh.

Đến tham quan, chiêm bái chùa Báo Ân vào các ngày 27 đến 29/2 âm lịch, du khách sẽ được hòa mình vào lễ hội rước nước đặc sắc của cư dân ven bờ sông Mã. Lễ hội mở đầu bằng nghi thức thả hoa đăng lung linh trên sông Mã vào tối ngày 27 để cầu bình an. Sáng hôm sau, nghi lễ rước nước bắt đầu khi 5 chiếc thuyền hội cập bến. Trong tiếng nhạc bát âm vang vọng, đoàn thuyền rẽ nước tiến ra giữa dòng sông Mã. Tại khu vực hòn đá Giữa, một vị cao niên uy tín thực hiện nghi thức lấy nước vào bình sứ, rồi đoàn thuyền mới quay lại bờ. Từ đây, đoàn rước tiếp tục đi qua các làng lân cận trước khi trở về chùa. Cuối cùng, nước được tưới quanh tháp Viên Quang để tẩy trần, gửi gắm ước nguyện về sự may mắn và một cuộc sống ấm no. Sau khi các nghi lễ trang nghiêm khép lại, người dân và du khách cùng nhau hòa mình vào không gian náo nhiệt của phần hội với những trò chơi dân gian đậm đà bản sắc như cờ người hay chơi bài điếm, tạo nên một không khí vui tươi và đầy sức sống.

Đến với chùa Báo Ân, du khách không chỉ tìm thấy sự tĩnh tâm, mà còn được thả hồn vào cảnh đẹp bình yên nơi đây. Chị Nguyễn Thị Hương, xã Bá Thước, một du khách đến chùa Báo Ân chia sẻ: "Mỗi lần đến chùa Báo Ân tôi cảm thấy tâm hồn mình được tĩnh tâm, thư thái và tràn đầy năng lượng. Chuyến tham quan, chiêm bái của gia đình tôi tại chùa khép lại trong sự tiếc nuối và mong muốn có ngày trở lại để được đắm mình trong không gian bình yên này".

Chùa Báo Ân không chỉ là nơi sinh hoạt tâm linh mà còn là nơi giáo dục các giá trị văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ.

Cô giáo Triệu Thị Nhung, Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Đan Quế, xã Biện Thượng chia sẻ: Nhằm khơi dậy lòng tự hào và ý thức trách nhiệm đối với di sản, nhà trường đã tổ chức những tiết học lịch sử thực tế tại các di tích địa phương, trong đó có chùa Báo Ân. Hoạt động này không chỉ tạo hứng thú học tập mà còn giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về văn hóa quê hương, từ đó chủ động tham gia bảo tồn và phát huy các giá trị di sản.

“Năm 2018, chùa Báo Ân chính thức trở thành điểm du lịch cấp tỉnh. Đây là cột mốc quan trọng, mở ra cơ hội lớn cho việc phát triển du lịch tâm linh tại địa phương. Xã Biện Thượng đã và đang giới thiệu, quảng bá giá trị của chùa trên các phương tiện thông tin đại chúng. Đồng thời, kết nối chùa với danh lam thắng cảnh núi Kim Sơn, cụm di tích thắng cảnh Hàn Sơn (xã Tống Sơn), đền thờ Trần Khát Chân, chùa Nhân Lộ (xã Vĩnh Lộc), Di sản Văn hóa thế giới Thành Nhà Hồ (xã Tây Đô). Huy động mọi nguồn lực đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông; chỉnh trang, tôn tạo lại cảnh quan, khuôn viên nhà chùa, đáp ứng nhu cầu tham quan, vãn cảnh của Nhân dân và du khách thập phương”, ông Nguyễn Văn Hùng, Chủ tịch UBND xã Biện Thượng chia sẻ.

Bài và ảnh: Mạnh Hải

Nguồn: https://baothanhhoa.vn/ve-voi-chua-co-bao-an-281991.htm