Vỉa hè lên nền tảng số

TP.HCM sắp thí điểm phần mềm quản lý sử dụng tạm thời lòng đường, vỉa hè trên nền tảng số. Theo các chuyên gia, việc số hóa sẽ tạo nền tảng dữ liệu để quản lý, quy hoạch và khai thác hiệu quả hơn không gian công cộng của đô thị.

Xây dựng "hồ sơ số" cho vỉa hè

UBND TP.HCM vừa thống nhất chủ trương triển khai phần mềm quản lý sử dụng tạm thời lòng đường, vỉa hè theo đề xuất của Sở Xây dựng. Giai đoạn thí điểm kéo dài 18 tháng trước khi thành phố đánh giá hiệu quả để xem xét nhân rộng.

TP.HCM sắp thí điểm quản lý vỉa hè trên nền tảng số

ẢNH: NHẬT THỊNH

Ứng dụng các nền tảng số trước hết giúp thành phố khai thác dữ liệu hiệu quả hơn. Cơ quan quản lý có thể biết khu vực nào đang được sử dụng vào mục đích gì, mật độ sử dụng ra sao, thời gian sử dụng như thế nào. Đây là cách làm mà nhiều đô thị trên thế giới đã áp dụng trong quá trình xây dựng đô thị thông minh.

Ông Nguyễn Đăng Đạo (nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành quy hoạch đô thị tại Đại học Quốc gia Singapore)

Theo thiết kế, hệ thống do VNPT TP.HCM phát triển sẽ tích hợp nhiều chức năng như tiếp nhận hồ sơ trực tuyến, cấp phép, quản lý hồ sơ điện tử, thu phí, thống kê và quản lý dữ liệu trên bản đồ số. Thay vì quản lý rời rạc như trước đây, cơ quan chức năng có thể quan sát trực quan toàn bộ các vị trí được phép sử dụng tạm thời lòng đường, vỉa hè trên địa bàn. Mỗi vị trí sẽ được gắn với bộ dữ liệu cụ thể về diện tích, thời gian sử dụng, loại hình được cấp phép và các nghĩa vụ tài chính liên quan.

Nói cách khác, TP.HCM đang từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu số cho không gian vỉa hè, xem đây như một loại tài sản công đặc biệt của đô thị. Thực tế, mô hình này đã được triển khai thử nghiệm tại P.An Đông từ giữa tháng 5. Người dân có thể quét mã QR hoặc truy cập cổng trực tuyến để đăng ký sử dụng tạm thời vỉa hè, xác thực bằng VNeID, tải hồ sơ và nhận kết quả trực tuyến. Hệ thống cũng hỗ trợ thanh toán không dùng tiền mặt.

Ông Nguyễn Đăng Đạo, nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành quy hoạch đô thị tại Đại học Quốc gia Singapore, đánh giá việc TP.HCM bắt đầu số hóa công tác quản lý vỉa hè và lòng đường là bước chuyển đáng chú ý trong tư duy quản trị đô thị. Câu chuyện vỉa hè từ lâu không chỉ là vấn đề trật tự đô thị mà còn liên quan đến giao thông, kinh tế đô thị, sinh kế của người dân, du lịch và chất lượng không gian công cộng. Khi quy mô dân số và không gian đô thị ngày càng mở rộng, các phương thức quản lý thủ công khó đáp ứng yêu cầu về tính đồng bộ, minh bạch và khả năng cập nhật dữ liệu theo thời gian thực.

"Ứng dụng các nền tảng số trước hết giúp thành phố khai thác dữ liệu hiệu quả hơn. Cơ quan quản lý có thể biết khu vực nào đang được sử dụng vào mục đích gì, mật độ sử dụng ra sao, thời gian sử dụng như thế nào. Đây là cách làm mà nhiều đô thị trên thế giới đã áp dụng trong quá trình xây dựng đô thị thông minh", ông Nguyễn Đăng Đạo nhận định.

Cùng quan điểm, tiến sĩ - kiến trúc sư Vũ Việt Anh, Viện trưởng Viện Đào tạo quốc tế (Trường ĐH Kiến trúc TP.HCM), cho rằng số hóa quản lý vỉa hè là một lộ trình hợp lý và cần thiết. Nền tảng số sẽ hỗ trợ tốt hơn cho việc xem xét cấp phép sử dụng vỉa hè phục vụ các hoạt động công cộng có thu phí, từ đó tạo nguồn lực cho công tác giữ gìn vệ sinh, trật tự cũng như duy tu, bảo dưỡng hạ tầng. Thiết kế đô thị có thể đóng góp vào việc đánh giá tính khả thi của từng không gian vỉa hè nhằm bảo đảm duy trì các chức năng cần thiết như đi bộ, đỗ xe hoặc khai thác dịch vụ phù hợp với nhu cầu cộng đồng.

Cần nâng cấp vỉa hè

Tại Việt Nam cũng như nhiều nước châu Á, vỉa hè không chỉ là hạ tầng dành cho người đi bộ mà còn là nơi diễn ra nhiều hoạt động xã hội, dịch vụ và tương tác cộng đồng hằng ngày. Vì vậy, việc số hóa cần đi kèm với các chiến lược quy hoạch và thiết kế đô thị dài hạn. Thành phố cần xác định rõ tuyến phố nào ưu tiên tuyệt đối cho người đi bộ, tuyến phố nào có thể kết hợp giữa đi bộ với các hoạt động kinh doanh có kiểm soát, du lịch hoặc kinh tế ban đêm. Khi đó, dữ liệu số mới thực sự trở thành nền tảng để xây dựng các chính sách phù hợp với từng khu vực.

Người đi bộ phải chia sẻ không gian với xe cộ trên vỉa hè

ẢNH: NHẬT THỊNH

Kiến trúc sư Tôn Thất Liêm cho rằng, mỗi con đường có chiều rộng vỉa hè, mật độ dân cư, lưu lượng người đi bộ và hoạt động kinh doanh khác nhau, nên không thể áp dụng một tỷ lệ chung một cách máy móc. Trên nền tảng số cần thể hiện rõ từng ô, từng phần diện tích được phép sử dụng. Có như vậy, việc cấp phép và thu phí mới tránh được sự tùy tiện.

Phần mềm quản lý chỉ là một mắt xích trong quá trình nâng cấp chất lượng không gian công cộng của thành phố. Bên cạnh việc số hóa, ông Nguyễn Đăng Đạo nhấn mạnh TP.HCM cần đồng thời giải quyết một vấn đề lớn: Đó là nâng cao chất lượng thiết kế hạ tầng và không gian vỉa hè. Một vỉa hè tốt không chỉ là vỉa hè được quản lý trật tự mà còn phải bảo đảm đồng bộ về cảnh quan, vật liệu lát nền, cây xanh, chiếu sáng, bóng mát và các tiện ích công cộng. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra những không gian mà người dân muốn sử dụng, có thể đi bộ, nghỉ ngơi, giao lưu và tương tác cộng đồng, đó mới là giá trị cốt lõi của vỉa hè trong đô thị hiện đại.

Vấn đề thứ hai là tính linh hoạt trong quản lý, mỗi phường, mỗi tuyến phố, thậm chí mỗi góc phố đều có đặc điểm dân cư, văn hóa và nhu cầu sử dụng khác nhau. Các khu vực trung tâm thường có mật độ du khách và hoạt động thương mại cao hơn các khu vực ngoại vi. Vì vậy, thành phố không nên áp dụng một khuôn mẫu quản lý giống nhau cho toàn bộ địa bàn. Chính sách cần có độ mở nhất định để thích ứng với điều kiện thực tế của từng cộng đồng dân cư, thay vì một mô hình quản lý chung cho tất cả.

Tiến sĩ - kiến trúc sư Vũ Việt Anh cũng cho rằng quản lý vỉa hè không thể theo tư duy "đồng phục hóa". Không phải tất cả các vỉa hè đều cần cùng một thiết kế và cùng một chính sách. Điều quan trọng là phải có tính bản địa hóa, bản sắc hóa phù hợp với đặc điểm và tiềm năng của từng khu vực. Thành phố cần có các nghiên cứu khoa học dựa trên kiến trúc, kiến trúc cảnh quan và thiết kế đô thị, đồng thời xem xét đầy đủ các yếu tố kinh tế, tài chính, xã hội và văn hóa. Một số khu vực cần được thiết kế để tăng sức hấp dẫn, tạo không gian sinh hoạt cộng đồng nhưng vẫn bảo đảm chức năng đi bộ và hạ tầng kỹ thuật.

Không nên nhìn nhận việc số hóa đơn thuần như một giải pháp hành chính hay công cụ thu phí. Nếu chỉ dừng lại ở việc quản lý bằng ứng dụng thì có thể giúp cải thiện khía cạnh quản trị, nhưng sẽ khó giải quyết được những câu chuyện lớn hơn liên quan đến không gian công cộng và sinh kế của người dân.

Tiến sĩ - kiến trúc sư Vũ Việt Anh

Nguồn: https://thanhnien.vn/via-he-len-nen-tang-so-185260529183602192.htm