Bài 1: "Cuộc chiến không tiếng súng" trên không gian số

Chuyển đổi số mở ra không gian phát triển mới, giúp Quảng Ninh nâng cao hiệu quả quản trị, phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn và thúc đẩy kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, cùng với cơ hội, không gian số cũng đặt ra nhiều thách thức về an ninh mạng, an toàn dữ liệu và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Đây là "cuộc chiến không tiếng súng", đòi hỏi phải nhận diện đúng nguy cơ để chủ động phòng ngừa, đấu tranh hiệu quả.

Không gian số mở rộng nhanh

Những năm qua, Quảng Ninh là một trong những địa phương quan tâm đầu tư mạnh mẽ cho hạ tầng số, coi đây là nền tảng quan trọng để xây dựng chính quyền số, kinh tế số, xã hội số. Hạ tầng viễn thông của tỉnh từng bước được hiện đại hóa, mở rộng tới hầu hết các địa bàn dân cư, khu đô thị, khu công nghiệp, khu du lịch và vùng sâu, vùng xa. Toàn tỉnh hiện có 5.827 trạm thu, phát sóng thông tin di động; tỷ lệ phủ sóng 4G đạt khoảng 99,6% dân số. Mạng 5G đã được triển khai với 677 trạm, tập trung tại các khu đô thị, khu công nghiệp, khu du lịch trọng điểm, đạt độ phủ khoảng 94% dân số. Tỷ lệ hộ gia đình có khả năng tiếp cận dịch vụ Internet cáp quang đạt khoảng 97,74%.

Trên nền tảng đó, các hoạt động quản lý nhà nước, cung cấp dịch vụ công, giao dịch điện tử, học tập, khám chữa bệnh từ xa, thanh toán không dùng tiền mặt, mua bán trực tuyến ngày càng trở nên phổ biến. Người dân có thêm điều kiện tiếp cận thông tin, sử dụng dịch vụ số, tham gia vào các hoạt động kinh tế - xã hội trên môi trường mạng.

Người dân sử dụng mô hình kiosk thông minh để giải quyết TTHC tại Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Hạ Long.

Hạ tầng phục vụ các cơ quan Đảng, Nhà nước cũng được bảo đảm đồng bộ. Các cơ quan được kết nối với mạng truyền số liệu chuyên dùng; hệ thống hội nghị truyền hình trực tuyến duy trì ổn định đến cấp xã, phường, đặc khu; hạ tầng mạng LAN/WAN vận hành thông suốt. Đây là điều kiện quan trọng để tỉnh vận hành hiệu quả chính quyền điện tử, chính quyền số, nhất là trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đang đặt ra yêu cầu cao hơn về kết nối, chia sẻ, xử lý thông tin nhanh chóng, an toàn.

Kế thừa hạ tầng công nghệ thông tin từ Đề án xây dựng chính quyền điện tử, thành phố thông minh, Quảng Ninh tiếp tục khai thác, sử dụng hiệu quả các hệ thống dùng chung. Hiện toàn tỉnh có 3 trung tâm tích hợp dữ liệu, trong đó Trung tâm Tích hợp dữ liệu (IDC) của tỉnh vận hành toàn bộ hệ thống chính quyền điện tử; cùng với Trung tâm dữ liệu khối Đảng tại Tỉnh ủy và Trung tâm dữ liệu của Văn phòng UBND tỉnh. Trung tâm IDC do Sở KH&CN quản lý, được đầu tư theo tiêu chuẩn Tier 3/TIA-942, bảo đảm vận hành liên tục, an toàn, ổn định. Trung tâm đang duy trì các hệ thống dùng chung quan trọng như quản lý văn bản và điều hành, giải quyết thủ tục hành chính, Cổng thông tin điện tử, thư điện tử công vụ; đồng thời cung cấp hạ tầng cho nhiều hệ thống thông tin của các sở, ngành, địa phương.

Hạ tầng số giúp mô hình camera AI tại Công an xã Hiệp Hòa diễn ra thông suốt.

Cùng với hạ tầng, dữ liệu số cũng được tỉnh quan tâm phát triển. Đến nay, toàn tỉnh đã hoàn thành 90/104 cơ sở dữ liệu, đạt khoảng 86,5%, cơ bản bao phủ các lĩnh vực quản lý nhà nước. Một số cơ sở dữ liệu trọng điểm bước đầu phát huy hiệu quả như cơ sở dữ liệu giáo dục triển khai 100% học bạ số; cơ sở dữ liệu hộ tịch đã số hóa trên 1 triệu dữ liệu; cơ sở dữ liệu y tế tạo lập trên 1,3 triệu hồ sơ sức khỏe điện tử, đạt khoảng 97% dân số; cơ sở dữ liệu cán bộ, công chức, viên chức đồng bộ trên 31.000 tài khoản.

Quảng Ninh cũng đã kết nối, tích hợp với 15 hệ thống, cơ sở dữ liệu của Trung ương; triển khai nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu cấp tỉnh; đồng thời hoàn thiện kho dữ liệu dùng chung và nền tảng phân tích dữ liệu. Dữ liệu từng bước được chuẩn hóa theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, phục vụ tốt hơn công tác quản lý, điều hành và phát triển kinh tế - xã hội.

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và internet đã mở ra không gian thông tin rộng lớn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận tri thức, kết nối xã hội và thúc đẩy phát triển trên nhiều lĩnh vực. Với độ phủ sóng rộng, tốc độ lan tỏa nhanh, hình thức biểu đạt phong phú, chuyển đổi số giúp sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng, chính quyền phát huy hiệu lực, hiệu quả tích cực, nâng cao tính minh bạch, tăng cường liên kết chặt chẽ hơn, hạn chế tham nhũng, kiến tạo sự phát triển lành mạnh cho xã hội. Chuyển đổi số cũng giúp tăng cường sự tương tác giữa Ðảng, Nhà nước với người dân, từ đó củng cố và nâng cao sự tin tưởng cũng như trách nhiệm của mỗi cá nhân, tạo cơ hội để người dân tham gia vào quá trình quản lý, giám sát và ra quyết định của các cơ quan công quyền.

Trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Ðảng, chuyển đổi số thúc đẩy sự đổi mới trong các hoạt động được triển khai trên thực tiễn. Bởi với các công nghệ hiện đại, chúng ta có thể xây dựng, tổ chức nhiều hoạt động, sản phẩm phong phú, đáp ứng được nhu cầu đa dạng của cộng đồng, thích ứng với đòi hỏi mới của xã hội.

Nhận diện những thách thức

Cùng với những cơ hội, thời đại số cũng đặt ra không ít thách thức đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng, nhất là trước sự gia tăng của các thông tin sai lệch, luận điệu xuyên tạc và hoạt động chống phá trên không gian mạng. Cùng với đó, khi hạ tầng số mở rộng, dữ liệu số tăng nhanh, các hệ thống kết nối ngày càng sâu, nguy cơ mất an toàn thông tin cũng lớn hơn. Nếu công tác bảo vệ dữ liệu không được thực hiện chặt chẽ, các thế lực thù địch và tội phạm công nghệ cao có thể lợi dụng để đánh cắp thông tin, phát tán nội dung xấu độc, thậm chí dựng lên các kịch bản lừa đảo, thao túng tâm lý trên không gian mạng. Điều này không chỉ gây thiệt hại về tài sản, mà còn làm hoang mang dư luận, ảnh hưởng đến niềm tin xã hội. Vì vậy, chuyển đổi số phải đi cùng an toàn số. Mở rộng không gian số phải đồng thời tăng cường năng lực bảo vệ trên không gian số. Đây là điều kiện quan trọng để chuyển đổi số phục vụ phát triển, đồng thời góp phần giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng.

Trong tiến trình chuyển đổi số, tội phạm công nghệ cao ngày càng gia tăng về số lượng, tinh vi về thủ đoạn. Đáng chú ý là các đối tượng lợi dụng không gian mạng để phát tán thông tin xấu độc, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; kích động tư tưởng cực đoan, gây hoang mang trong dư luận. Chúng thường sử dụng tài khoản ảo, lập hội nhóm kín, dùng phần mềm ẩn danh, máy chủ đặt ở nước ngoài để che giấu danh tính và lôi kéo người dùng chia sẻ thông tin sai sự thật. Những thủ đoạn này thường được tiến hành âm thầm, nhưng tác động không nhỏ. Các đối tượng thường lợi dụng những vụ việc phức tạp, những vấn đề dư luận quan tâm để suy diễn, quy chụp, gieo rắc tâm lý hoài nghi. Mục tiêu cuối cùng là làm suy giảm niềm tin của nhân dân vào Đảng, Nhà nước và chính quyền các cấp.

Phần mềm quản lý vụ việc liên quan xuất, nhập cảnh và người nước ngoài do Phòng Quản lý xuất nhập cảnh (Công an tỉnh) nghiên cứu, phát triển. Ảnh: Hằng Ngần

Cùng với các hoạt động chống phá về tư tưởng, tội phạm xâm phạm trật tự, an toàn xã hội trên không gian mạng cũng diễn biến phức tạp. Phổ biến là các hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua mạng. Kịch bản thường gặp là giả danh cơ quan công an, ngân hàng, nhân viên giao hàng; lừa đảo đầu tư tài chính, tiền ảo; chiếm đoạt tài khoản mạng xã hội để vay tiền; gửi đường link giả mạo để đánh cắp thông tin cá nhân, gây thiệt hại rất lớn về kinh tế. Theo báo cáo của Bộ Công an tại Hội thảo khoa học cấp quốc gia tổ chức tại Học viện Cảnh sát ngày 29/12/2025, từ năm 2020 đến năm 2025 đã xảy ra hơn 24.000 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng, gây thiệt hại gần 40.000 tỷ đồng. Những con số này cho thấy tội phạm mạng không còn là nguy cơ xa mà đã tác động trực tiếp đến đời sống xã hội.

Tại Quảng Ninh, lực lượng chức năng cũng đã phát hiện, xử lý nhiều vụ việc lợi dụng không gian mạng để lừa đảo. Điển hình, ngày 21/3/2026, Phòng Cảnh sát hình sự (Công an tỉnh) triệt phá đường dây tội phạm hoạt động trên địa bàn nhiều tỉnh, sử dụng mạng xã hội Facebook lập nhiều fanpage để livestream, kêu gọi người dân tham gia các hoạt động “kéo vốn”, “đặt cược hộ”, cam kết thắng 100%. Các đối tượng dàn dựng giao dịch thắng cược giả để tạo lòng tin, dụ bị hại chuyển tiền rồi cắt liên lạc. Từ tháng 2/2025 đến khi bị phát hiện, nhóm này đã thực hiện gần 2.000 giao dịch lừa đảo, chiếm đoạt số tiền lên đến hàng tỷ đồng của nhiều bị hại trên cả nước. Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Quảng Ninh đã khởi tố vụ án, khởi tố các bị can liên quan để tiếp tục điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật.

Vụ việc là lời cảnh báo rõ ràng về những rủi ro trên không gian mạng. Chỉ từ một lời mời gọi “lợi nhuận cao”, “cam kết thắng”, “đầu tư chắc chắn có lãi”, nhiều người có thể trở thành nạn nhân. Khi dữ liệu cá nhân bị lộ, khi kỹ năng nhận diện rủi ro còn hạn chế, tội phạm mạng càng dễ dựng lên các kịch bản lừa đảo tinh vi hơn.

Hình thức các đối tượng Livestream để lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Ảnh: Công an tỉnh cung cấp

Theo ông Nguyễn Lâm Việt (Phó Giám đốc VNPT Quảng Ninh), rủi ro đánh cắp thông tin thường xuất phát từ những “điểm mù” dễ bị xem nhẹ. Đó là con người, quy trình và công nghệ. Người dùng thiếu kiến thức về an toàn thông tin rất dễ bị lừa qua các hình thức tấn công giả mạo; việc để lộ mật khẩu, dùng chung mật khẩu, cung cấp mã OTP hoặc bấm vào đường link lạ có thể tạo điều kiện để kẻ xấu xâm nhập hệ thống.

Trong các cơ quan, đơn vị, cán bộ, công chức, viên chức sử dụng hệ thống thông tin hằng ngày. Nếu mỗi người chưa có thói quen bảo vệ tài khoản, bảo vệ dữ liệu công vụ, không tuân thủ quy trình bảo mật thì một sơ suất nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến cả hệ thống. Đây là điểm cần đặc biệt lưu ý khi nhiều hoạt động quản lý, điều hành, xử lý hồ sơ đã được thực hiện trên môi trường số. Về công nghệ, các phần mềm, nền tảng tích hợp, thiết bị đầu cuối như máy tính cá nhân, điện thoại thông minh, camera, thiết bị IoT nếu không được kiểm soát chặt chẽ cũng có thể trở thành cửa ngõ cho tội phạm mạng. Về quy trình, nếu chưa phân quyền truy cập, sao lưu dữ liệu, quản lý tài khoản và xử lý sự cố rõ ràng, nguy cơ mất an toàn thông tin vẫn luôn hiện hữu.

Đáng lo ngại hơn, các thế lực thù địch, phản động trong và ngoài nước triệt để lợi dụng internet nhằm thu thập tin tức bí mật nhà nước phục vụ những mưu đồ chính trị đen tối. Thống kê của các cơ quan chức năng cho thấy, trong khoảng 10 năm qua đã phát hiện hơn 1.000 vụ làm lộ bí mật nhà nước. Bên cạnh những trường hợp cố tình làm lộ bí mật nhà nước đã bị pháp luật xử lý nghiêm minh, vẫn còn nhiều trường hợp làm rò rỉ thông tin xuất phát từ sự chủ quan lơ là, thiếu cảnh giác, thiếu hiểu biết về công nghệ số, hạ tầng thiết bị yếu kém, công nghệ bảo mật hạn chế,... Ðó chính là "miếng mồi béo bở" để các thế lực thù địch lợi dụng chống phá. Từ đây ít nhiều đã tác động tiêu cực tới tư tưởng, nhận thức của một bộ phận cán bộ, đảng viên và nhân dân; gây tâm lý hoang mang, nghi ngờ, làm suy giảm lòng tin vào đất nước, vào vai trò lãnh đạo của Ðảng.

Nhận diện đúng thách thức là yêu cầu đầu tiên để có giải pháp đúng. Với Quảng Ninh, chuyển đổi số là động lực quan trọng cho phát triển. Nhưng chuyển đổi số chỉ bền vững khi đi cùng an toàn, an ninh và niềm tin. Đây cũng là cơ sở để tỉnh tiếp tục triển khai các giải pháp bảo đảm an ninh mạng, bảo mật thông tin, góp phần giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.

Nguyễn Hoa - Ngọc Trâm - Hoàng Giang

Nguồn: https://baoquangninh.vn/bai-1-cuoc-chien-khong-tieng-sung-tren-khong-gian-so-3409739.html