Lạng Sơn: Nâng giá trị nông sản từ những chuỗi liên kết

Từ những vùng na sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP đến các sản phẩm tinh dầu hồi xuất khẩu sang nhiều thị trường quốc tế, nông sản Lạng Sơn đang cho thấy hiệu quả rõ nét từ việc phát triển các chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ. Không chỉ giúp ổn định đầu ra, các chuỗi liên kết còn góp phần thay đổi phương thức sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường và gia tăng giá trị cho nông sản địa phương.

Liên kết để tạo ra sản phẩm theo yêu cầu thị trường

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lạng Sơn, toàn tỉnh hiện có trên 6.700 ha cây trồng được sản xuất theo các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP. Nhiều vùng sản xuất tập trung đã được xây dựng gắn với mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và liên kết tiêu thụ sản phẩm.

Điểm khác biệt của mô hình liên kết chuỗi là toàn bộ quá trình từ sản xuất đến tiêu thụ đều được tổ chức theo yêu cầu của thị trường. Trong đó, doanh nghiệp hoặc đơn vị tiêu thụ đưa ra các tiêu chuẩn về chất lượng sản phẩm; hợp tác xã tổ chức sản xuất, hướng dẫn kỹ thuật và kiểm soát quy trình; người dân thực hiện chăm sóc, thu hoạch theo quy định; sản phẩm sau đó được thu gom, phân loại và đưa vào các kênh phân phối hoặc chế biến.

Na là một trong những sản phẩm cho thấy rõ hiệu quả của mô hình này. Hiện toàn tỉnh có khoảng 4.596 ha na, sản lượng đạt khoảng 40.000 tấn mỗi năm, giá trị kinh tế từ 1.200 đến 1.500 tỷ đồng.

Ông Hứa Quốc Công, Giám đốc HTX Dịch vụ và Sản xuất nông nghiệp Đồng Bành cho biết, hợp tác xã hiện có 56 thành viên với 34,59 ha na được sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP. Khi tham gia chuỗi liên kết, các hộ dân phải tuân thủ quy trình sản xuất thống nhất từ khâu chăm sóc, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến thu hoạch và bảo quản sản phẩm. Toàn bộ quá trình sản xuất đều được ghi chép nhật ký để phục vụ truy xuất nguồn gốc.

“Các đơn vị tiêu thụ hiện nay đều yêu cầu sản phẩm phải có nguồn gốc rõ ràng, được sản xuất theo tiêu chuẩn và nằm trong vùng trồng được cấp mã số. Vì vậy các thành viên HTX phải tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật. Đổi lại, sản phẩm được thu mua ổn định và có giá trị cao hơn”, ông Công cho biết.

Sản xuất nông nghiệp theo chuỗi tăng giá trị nông sản địa phương

Nhờ sản xuất theo quy trình thống nhất, nhiều diện tích na đã đủ điều kiện tham gia các chuỗi cung ứng vào hệ thống siêu thị, cửa hàng nông sản an toàn và các sàn thương mại điện tử. Theo các hợp tác xã sản xuất na trên địa bàn, sản phẩm đạt tiêu chuẩn VietGAP thường có giá bán cao hơn từ 10% đến 20% so với sản xuất thông thường. Nhiều diện tích na hiện cho thu nhập từ 250 đến 300 triệu đồng/ha mỗi năm.

Theo ngành nông nghiệp, vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm Chi Lăng hiện đã hình thành 10 chuỗi liên kết đối với các sản phẩm chủ lực như na, hồi, ớt, khoai tây, lạc và đào. Thông qua các chuỗi liên kết, việc sản xuất được tổ chức theo cùng một quy trình từ chăm sóc, ghi chép nhật ký sản xuất, kiểm soát chất lượng đến thu hoạch và tiêu thụ. Đây là cơ sở để xây dựng vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc và các đơn hàng của hệ thống phân phối hiện đại.

Kéo dài chuỗi giá trị bằng chế biến sâu

Không chỉ dừng lại ở việc tổ chức sản xuất và tiêu thụ, nhiều chuỗi liên kết tại Lạng Sơn còn từng bước mở rộng sang khâu chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị sản phẩm.

Đối với cây hồi, hiệu quả này thể hiện khá rõ nét. Hiện toàn tỉnh có khoảng 43.000 ha hồi, trong đó trên 28.000 ha đang cho thu hoạch ổn định. Cùng với việc phát triển vùng nguyên liệu, nhiều doanh nghiệp và cơ sở sản xuất đã đầu tư chế biến sâu, kéo dài chuỗi giá trị từ hoa hồi nguyên liệu đến các sản phẩm tinh dầu, dược liệu và hương liệu.

Ông Nguyễn Văn Tiến, cơ sở sản xuất tinh dầu hồi tại Chi Lăng cho biết, chất lượng tinh dầu phụ thuộc rất lớn vào chất lượng nguyên liệu đầu vào. Vì vậy cơ sở thường xuyên liên kết với các hộ dân và vùng nguyên liệu để bảo đảm nguồn cung ổn định, đồng đều.

“Khi vùng nguyên liệu được quản lý tốt, chất lượng hoa hồi đồng đều thì sản phẩm tinh dầu mới đáp ứng được yêu cầu của thị trường. Đây là điều kiện quan trọng để các sản phẩm chế biến sâu có thể tham gia các thị trường lớn và xuất khẩu”, ông Tiến cho biết.

Tinh dầu hồi Lạng Sơn, sản phẩm nông nghiệp xuất khẩu đi nhiều nước.

Theo ông Tiến, từ khâu thu hái, sơ chế đến vận chuyển nguyên liệu đều phải bảo đảm đúng yêu cầu kỹ thuật để giữ chất lượng tinh dầu. Sự liên kết chặt chẽ giữa người trồng hồi, cơ sở thu mua và đơn vị chế biến giúp hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh, trong đó mỗi mắt xích đều góp phần quyết định chất lượng sản phẩm cuối cùng.

Theo các cơ sở chế biến trên địa bàn, nếu chỉ tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu, giá trị của cây hồi chủ yếu phụ thuộc vào thị trường thu mua hoa hồi khô. Trong khi đó, khi tham gia chuỗi liên kết và được đưa vào chế biến thành tinh dầu, sản phẩm không chỉ có giá trị kinh tế cao hơn mà còn mở rộng thêm nhiều thị trường tiêu thụ như dược phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm và hương liệu.

Theo ngành nông nghiệp, giá trị sản xuất từ cây hồi của Lạng Sơn hiện đạt khoảng 1.700 tỷ đồng mỗi năm, tăng so với mức khoảng 1.500 tỷ đồng năm 2022. Nếu như trước đây phần lớn sản lượng hồi được tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu khô thì hiện nay việc phát triển vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn, kết hợp chế biến tinh dầu và các sản phẩm từ hồi đang giúp mở rộng thị trường tiêu thụ, gia tăng giá trị sản phẩm và giảm phụ thuộc vào xuất bán nguyên liệu thô.

Tiêu biểu như sản phẩm tinh dầu hồi của Công ty TNHH Chế biến và Xuất khẩu Nông lâm sản Lạng Sơn đã đạt OCOP 4 sao, hiện được tiêu thụ trong nước và xuất khẩu sang nhiều thị trường như Ấn Độ, Thái Lan, Malaysia, Đức, Hà Lan và Singapore. Từ một loại nông sản chủ yếu bán dưới dạng nguyên liệu, cây hồi đang từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị thông qua chế biến và xuất khẩu.

Hiệu quả từ các chuỗi liên kết không chỉ thể hiện ở việc nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo động lực để ngày càng nhiều hộ dân tham gia sản xuất theo tiêu chuẩn. Khi sản phẩm được bao tiêu ổn định, có truy xuất nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu của thị trường, người dân yên tâm đầu tư chăm sóc, mở rộng diện tích và tham gia vào các vùng nguyên liệu tập trung.

Theo ngành nông nghiệp, đây là yếu tố quan trọng giúp hình thành các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn trên địa bàn tỉnh. Từ những hộ sản xuất riêng lẻ, người dân từng bước tham gia vào các hợp tác xã, tổ hợp tác và các chuỗi liên kết với doanh nghiệp để sản xuất theo cùng một quy trình, đáp ứng các đơn hàng có yêu cầu cao về chất lượng và nguồn gốc sản phẩm.

Khi vùng nguyên liệu được mở rộng và chất lượng sản phẩm được kiểm soát đồng đều, các doanh nghiệp cũng mạnh dạn đầu tư vào khâu thu mua, sơ chế và chế biến. Đây là cơ sở để nhiều nông sản chủ lực của Lạng Sơn tham gia vào hệ thống siêu thị, các sàn thương mại điện tử và thị trường xuất khẩu.

Thực tế cho thấy, liên kết chuỗi không chỉ giúp người dân bán được sản phẩm mà còn tạo ra mối liên kết bền vững giữa người sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp. Từ vùng nguyên liệu được quản lý theo tiêu chuẩn đến sản phẩm chế biến sâu và thị trường tiêu thụ ổn định, mỗi mắt xích trong chuỗi đều góp phần nâng cao giá trị nông sản. Đây cũng là hướng đi quan trọng để nông nghiệp Lạng Sơn phát triển theo hướng hàng hóa, nâng cao sức cạnh tranh và phát triển bền vững trong thời gian tới.

Nguồn: https://mae.gov.vn/kinh-te-hop-tac-phat-trien-nong-thon/lang-son-nang-gia-tri-nong-san-tu-nhung-chuoi-lien-ket-21961.htm