Bài cuối: Để tấc đất là tấc vàng

Năm 2026, Tuyên Quang đặt mục tiêu tăng trưởng 2 con số một cách thực chất và bền vững. Đóng góp vào mục tiêu này, kết quả từ sản xuất nông nghiệp được tỉnh đánh giá là một trong những đóng góp quan trọng, khi lĩnh vực này vẫn được xem là trụ đỡ của nền kinh tế. Tuy nhiên, câu chuyện tăng trưởng ngành nông nghiệp và chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi không phải là câu chuyện “thấy người ta ăn khoai cũng vác mai đi đào”. Để bền vững, cần một chiến lược bài bản từ phía chính quyền và sự thay đổi cốt lõi từ người nông dân.

►Bài 1: Khi ruộng không sinh lời

►Bài 2: Tư duy mới trên đồng đất cũ

Chính quyền “cầm tay chỉ việc”

Chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi thật ra không phải là câu chuyện mới ở Tuyên Quang. Chỉ tính riêng giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh đã chuyển đổi hơn 3,8 nghìn ha và thực hiện cải tạo vườn tạp, phát triển kinh tế vườn hộ, tạo sinh kế cho người dân, giảm nghèo bền vững với diện tích cải tạo trên 646 ha. Trong đó, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất trồng lúa là gần 2,7 nghìn ha. Chuyển đổi đất trồng ngô kém hiệu quả sang cây trồng, vật nuôi có giá trị kinh tế cao là hơn 1,1 nghìn ha. Giá trị kinh tế từ chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi giúp tăng thu nhập gấp 1,5 - 3 lần so với các cây trồng truyền thống.

Tuy nhiên, trồng cây gì, nuôi con gì, chuyển đổi như nào lại đòi hỏi sự vào cuộc của nhiều nhà. Trong đó, bàn tay của Nhà nước, của chính quyền địa phương được xem là cốt lõi, vừa đảm bảo tính liên kết bền vững, vừa không phá vỡ quy hoạch ngay tại địa phương mình.

Lãnh đạo xã Sơn Dương kiểm tra mô hình trồng chanh trên địa bàn.

Trước yêu cầu cấp thiết về chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi, tăng thu nhập cho nông dân, ngay những ngày đầu năm 2026, UBND tỉnh Tuyên Quang đã tổ chức hội nghị phổ biến, tuyên truyền kiến thức và các mô hình về chuyển đổi giống cây trồng, vật nuôi năng suất, giá trị kinh tế cao cho người dân do đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh và Giáo sư Nguyễn Lân Hùng đồng chủ trì. Động thái này được xem là quyết tâm của người đứng đầu chính quyền trong việc chỉ đạo, yêu cầu các địa phương quyết liệt chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi cho phù hợp, hiệu quả.

Quan điểm của người đứng đầu chính quyền là chuyển đổi giống cây trồng, vật nuôi phải dựa trên lợi thế sinh thái từng vùng, tiểu vùng; phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; gắn chặt với nhu cầu thị trường và hợp đồng tiêu thụ sản phẩm; tuyệt đối không thực hiện tự phát, phong trào.

Phát triển nông nghiệp theo hướng: Hiện đại - xanh - số hóa - an toàn dịch bệnh - liên kết chuỗi - giá trị cao; ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ, chuyển đổi số, sản xuất giảm phát thải để nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng. Tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị khép kín; doanh nghiệp và hợp tác xã giữ vai trò trung tâm liên kết; hình thành vùng nguyên liệu tập trung đủ quy mô phục vụ chế biến sâu và tiêu thụ ổn định.

Hiệu quả và đột phá trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi lần đầu tiên được tỉnh xác định là 1 trong 4 nhiệm vụ đánh giá người đứng đầu các xã, phường. Điều này cho thấy tính cấp thiết và yêu cầu phải nhanh chóng đổi mới, đưa cây con có hiệu quả kinh tế cao để tăng năng suất, tăng sản lượng và quan trọng nhất, tăng thu nhập cho người nông dân.

Trong cuộc làm việc với chính quyền 19 xã khu vực phía Bắc tỉnh những ngày đầu tháng 4-2026, đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh cũng đã chỉ ra: Việc chậm chuyển đổi cây trồng ở vụ nào sẽ gây thiệt thòi trực tiếp cho người dân ở vụ đó. Chính vì vậy, mỗi xã cần xây dựng ít nhất 3 mô hình cây trồng, 3 mô hình vật nuôi hiệu quả để nhân rộng.

Kết nối nhiều nhà, dẫn dắt sản xuất

Việc chuyển đổi giống cây trồng, vật nuôi vừa giải quyết được việc làm, tăng thu nhập cho người dân trên đơn vị diện tích; hạn chế được tình trạng hoang hóa đất nông nghiệp do bỏ vụ kéo dài. Thông qua chuyển đổi cơ cấu cây trồng còn giúp tạo nguồn nông sản hàng hóa dồi dào để cung cấp cho thị trường; các hộ dân đều hưởng ứng việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, góp phần đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp. Qua đó, kích thích sự tham gia và lớn mạnh dần của nhiều hợp tác xã nông lâm nghiệp tại địa bàn, hình thành chuỗi liên kết sản xuất ổn định, bền vững.

Mô hình liên kết trồng dâu tại xã Yên Nguyên.

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường, đến thời điểm này, toàn tỉnh có 936 hợp tác xã nông lâm nghiệp với gần 12 nghìn thành viên. Tính trung bình, mỗi xã, phường hiện có 7,5 hợp tác xã một con số khá toàn diện và bao trùm, khi nông lâm nghiệp vẫn là thế mạnh của nhiều địa phương. Tuy nhiên, nếu không có sự điều tiết, định hướng dễ dẫn đến câu chuyện vỡ quy hoạch hay cái bẫy bán giống đã từng xảy ra tại nhiều địa phương nhiều năm trước.

Toàn tỉnh hiện có hơn 100 chuỗi liên kết sản xuất nông nghiệp có sự tham gia của các hợp tác xã. Tuy nhiên, nếu tính trên số lượng hợp tác xã toàn tỉnh, thì con số này vẫn khá khiêm tốn. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, một trong những giải pháp trọng tâm mà ngành đặt ra, nhằm thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, đó là thúc đẩy triển khai Chương trình OCOP, phát triển du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới; thu hút các doanh nghiệp lớn đầu tư vào chế biến sâu, sản xuất theo chuỗi cung ứng.

Đồng thời, đổi mới mạnh mẽ các hình thức tổ chức sản xuất, liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ sản phẩm; phát triển sản xuất theo định hướng quy hoạch và thị trường tiêu thụ; khuyến khích các doanh nghiệp, tổ chức, hợp tác xã, tổ hợp tác, cá nhân có điều kiện về vốn, kỹ thuật có thể tích tụ ruộng đất để sản xuất nông, lâm nghiệp, chăn nuôi.

Giai đoạn này, ngành sẽ chuyển từ hỗ trợ sản xuất có tính chất bao cấp sang hỗ trợ theo hình thức vay vốn để nâng cao trách nhiệm sử dụng nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước. Triển khai có hiệu quả chính sách khuyến khích đầu tư phát triển nông nghiệp, nông thôn, thu hút các doanh nghiệp quy mô lớn đầu tư phát triển nông lâm nghiệp; nâng cao chất lượng hoạt động hệ thống dịch vụ nông nghiệp.

Các chi nhánh, phòng giao dịch của Ngân hàng nông nghiệp và PTNT thời điểm này cũng tham gia các hội nghị liên kết của các địa phương với các xã, phường, cam kết cung cấp vốn tín dụng cho cả hợp tác xã và người nông dân trong quá trình chuyển đổi. Tích tụ ruộng đất, cơ giới hóa sản xuất, kéo các hợp tác xã tham gia vào chuỗi và ứng dụng công nghệ số trong các khâu của sản xuất nông nghiệp đang được các địa phương tập trung thực hiện, vừa gia tăng giá trị sản xuất, vừa giảm áp lực lao động nông nghiệp.

Bài toán của nông nghiệp hôm nay không còn là “có đất hay không”, mà là “làm gì trên đất”. Khi người nông dân không còn “lấy công làm lãi”, khi sản xuất gắn với thị trường và công nghệ, mỗi tấc đất sẽ thực sự là tấc vàng. Hành trình ấy, suy cho cùng, không chỉ là câu chuyện của cây trồng, vật nuôi, mà là cuộc đổi mới tư duy để mở ra một nền kinh tế nông nghiệp hiện đại, bền vững.

Bài, ảnh: Nguyễn Đạt, Đoàn Thư, Duy Tuấn

Nguồn: https://baotuyenquang.com.vn/kinh-te/202604/bai-cuoi-de-tac-dat-la-tac-vang-28604ec/