Bảo tồn, phát triển khu sinh quyển Cù Lao Chàm

Sau 17 năm được UNESCO công nhận Khu dự trữ sinh quyển thế giới, Cù Lao Chàm đang kiên định việc phát triển gắn với bảo tồn. Trong đó, địa phương chú trọng định hướng phát triển du lịch sinh thái dựa trên nền tảng bảo tồn thiên nhiên và sự tham gia của cộng đồng.

Các chương trình giáo dục đại dương cho thế hệ trẻ địa phương giúp bồi đắp tình yêu và tư duy tạo ra sáng kiến bảo vệ khu sinh quyển trong tương lai. Ảnh: QUỐC TUẤN

Bảo tồn dựa vào cộng đồng

Cù Lao Chàm - Hội An được UNESCO công nhận Khu dự trữ sinh quyển thế giới vào ngày 26/5/2009. Những năm qua, Ban Quản lý khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm phối hợp ngành chức năng thực hiện thành công nhiều hoạt động bảo tồn đa dạng sinh học, đáng chú ý là dự án di dời trứng rùa từ Vườn quốc gia Côn Đảo về bãi ấp nở tại Cù Lao Chàm, giúp hàng nghìn cá thể rùa con trở về biển an toàn.

Đơn vị và cộng đồng địa phương còn xây dựng thành công 2 vườn ươm san hô với 30 khung nuôi cấy, phục hồi khoảng 4.000m2 rạn san hô. Từ đó, độ phủ của san hô cứng và mềm tăng lên, mật độ cá biển cải thiện rõ rệt, góp phần tái tạo nguồn lợi thủy sản và nâng cao sức chống chịu của hệ sinh thái trước tác động của biến đổi khí hậu.

Ngoài ra, nhiều mô hình sinh kế xanh duy trì, phát triển theo thời gian ở khu sinh quyển đã giúp người dân trở thành chủ thể thực sự của công tác bảo tồn. Các hoạt động như dán nhãn sinh thái cua đá, phân loại rác tại nguồn, nói không với túi ny lon, phát triển du lịch sinh thái cộng đồng (homestay)... vừa tạo thu nhập ổn định, vừa nâng cao trách nhiệm của người dân đối với tài nguyên thiên nhiên.

Ông Nguyễn Văn Vũ, Phó Giám đốc Khu bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm cho hay, bên cạnh hoàn thiện cơ chế quản lý và áp dụng các giải pháp kỹ thuật để phục hồi hệ sinh thái, điều quan trọng nhất vẫn là tiếp tục nâng cao nhận thức của người dân và du khách. Theo đó, các chương trình giáo dục môi trường được triển khai trong nhiều năm đã tạo nên sự chuyển biến rất lớn đối với cộng đồng.

Từ học sinh, ngư dân đến các hộ kinh doanh du lịch trong khu sinh quyển thế giới này đều từng bước tham gia hành trình sống xanh. Điển hình mới nhất là dự án “Bảo tồn đại dương của chúng ta: Xây dựng mối quan hệ lành mạnh với đại dương thông qua giáo dục vì sự phát triển bền vững”. Ở đó, thế hệ trẻ địa phương được tham gia chương trình giáo dục bảo tồn đại dương trong trường học, tạo nền tảng hình thành sáng kiến bảo vệ môi trường biển trong tương lai.

Bà Miki Nozawa, Trưởng ban Chương trình Giáo dục UNESCO Việt Nam cho hay, cách cơ quan quản lý đưa khu sinh quyển trở thành một “lớp học mở” cho học sinh, giáo viên và cộng đồng rất ấn tượng. Tại Cù Lao Chàm, đại dương chính là lớp học sống động. Những rạn san hô, những cánh rừng, bãi biển và cả nét văn hóa truyền thống cộng đồng địa phương chính là những người thầy chân thực của các em học sinh. Những bài học trong sách vở, trải nghiệm thực tế sinh động và mỗi câu hỏi các em đặt ra đều mang giá trị lớn; góp phần định hình một “thế hệ xanh dương” (Blue gen) - những người sẽ tiếp quản và bảo vệ đại dương trong tương lai.

Vùng lõi Khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm - Hội An có nhiều lợi thế để phát triển du lịch sinh thái. Ảnh: QUỐC TUẤN

Khai thác lợi thế du lịch sinh thái

Là vùng lõi khu dự trữ sinh quyển thế giới, điều chỉnh quy hoạch thành phố Đà Nẵng thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 xác định phát triển Cù Lao Chàm trở thành khu du lịch quốc gia. Trong đó, du lịch Cù Lao Chàm phải đặt bảo tồn hệ sinh thái biển đảo lên hàng đầu. Phát triển du lịch sinh thái phải đi đôi với giảm thiểu tác động môi trường, không chạy theo số lượng khách.

Chỉ khi giữ gìn tốt hệ sinh thái biển đảo, Cù Lao Chàm mới trở thành điểm đến sinh thái bền vững, hấp dẫn lâu dài. Mục tiêu là phát triển Cù Lao Chàm thành điểm đến du lịch sinh thái biển đảo tiêu biểu của Việt Nam.

Trong đó, du lịch cộng đồng được tập trung phát triển song song với du lịch nghỉ dưỡng thông qua mô hình du lịch cộng đồng sinh thái gắn với làng chài hiện hữu. Đây là đặc trưng của xã đảo Cù Lao Chàm cần ưu tiên phát triển rộng rãi để du khách ở homestay, trải nghiệm sinh hoạt ngư dân; tham gia đánh bắt cá truyền thống, chế biến hải sản.

Du lịch sinh thái rừng chú trọng phát triển trekking rừng, tham quan giếng cổ Chăm, suối; quan sát động thực vật tự nhiên. Cạnh đó là du lịch giáo dục - trải nghiệm gắn với tìm hiểu khu dự trữ sinh quyển và thực hiện các hoạt động bảo vệ môi trường như nhặt rác, trồng cây.

Ông Nguyễn Văn Vũ cho biết, quan điểm phát triển du lịch tại Cù Lao Chàm được xác định rõ ràng là bán những gì khu bảo tồn có, không chạy theo mọi nhu cầu của du khách. Đó là thông điệp về phát triển hài hòa với bảo tồn để giữ gìn giá trị nguyên bản của thiên nhiên và văn hóa địa phương. Từ đầu năm 2026, vùng lõi khu sinh quyển (Cù Lao Chàm) đón bình quân khoảng 200 lượt khách/ngày. Gần đây, cơ quan chức năng, chính quyền địa phương đang có nhiều nỗ lực để thúc đẩy du lịch sinh thái bền vững tại khu sinh quyển. Đáng chú ý là việc thí điểm tour du lịch xanh gắn với tái tạo thiên nhiên hay trao chứng nhận “cơ sở du lịch thân thiện với đa dạng sinh học”…

Theo bà Phạm Thị Mỹ Hương, Chủ tịch UBND xã Tân Hiệp, định hướng của địa phương là phát triển kinh tế theo hướng du lịch sinh thái bền vững. Nhiều năm qua, trên địa bàn Cù Lao Chàm đã xây dựng được thương hiệu “nói không với túi ny lon và sản phẩm nhựa dùng một lần”. Cạnh đó, đang từng bước nâng cấp sản phẩm du lịch văn hóa, du lịch cộng đồng mang bản sắc riêng của xã đảo.

Ngoài ra, xã định hướng quy hoạch khu vực trung tâm Bãi Làng là không gian dịch vụ, ẩm thực, chợ đêm và sinh hoạt cộng đồng để thúc đẩy du lịch gắn với kinh tế đêm.

“Khó khăn lớn nhất hiện nay trong phát triển du lịch vẫn là hạ tầng bến thủy nội địa xuống cấp, thời gian qua phải sử dụng bến lưỡng dụng để đón khách tạm thời. Địa phương kiến nghị thành phố sớm đầu tư bến cảng đủ tiêu chuẩn để đáp ứng nhu cầu đón khách thường xuyên, cũng như phục vụ đón tàu du lịch công suất lớn từ tuyến Sơn Trà ra đảo khi đủ điều kiện”, bà Hương nói.

Nguồn: https://baodanang.vn/bao-ton-phat-trien-khu-sinh-quyen-cu-lao-cham-3338207.html