Mỗi mùa mưa bão, câu chuyện ngập úng đô thị lại được nhắc đến. Chỉ cần những trận mưa lớn trùng với thời điểm triều cường, nhiều tuyến đường trung tâm thành phố như: Cầu Đất, Lê Lợi, Lạch Tray, Tô Hiệu, Lương Khánh Thiện... có thời điểm xảy ra ngập cục bộ, ảnh hưởng đến giao thông, sinh hoạt và hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Nguyên nhân ngập cục bộ không chỉ đến từ lượng mưa lớn mà còn là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố. Đó là địa hình thấp, tác động của nước biển dâng, tốc độ bê tông hóa nhanh làm giảm khả năng thấm nước tự nhiên, trong khi hệ thống thoát nước ở nhiều khu vực xuống cấp do được xây dựng từ nhiều thập kỷ trước.
Đáng lưu ý, những dự báo khoa học cho thấy áp lực đối với Hải Phòng sẽ còn gia tăng trong nhiều thập kỷ tới. Theo các nghiên cứu của Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, đến giữa thế kỷ XXI, mực nước biển khu vực Hải Phòng có thể tăng khoảng 19,7 cm, thậm chí 24,3 cm nếu tính cả yếu tố sụt lún nền đất.
Đến cuối thế kỷ, theo kịch bản phát thải cao, mực nước biển có thể dâng khoảng 50,7 cm, hoặc lên tới 59,4 cm khi cộng hưởng với sụt lún địa chất.
Đặc biệt, nếu xảy ra đồng thời nước biển dâng, triều cường, nước dâng do bão và sóng lớn, mực nước cực trị có thể tạo áp lực rất lớn lên hệ thống đê biển và hạ tầng ven biển của thành phố.
Trong khi đó, số liệu quan trắc cũng cho thấy mực nước biển tại Hải Phòng đã tăng khoảng 4,8 mm mỗi năm trong giai đoạn 1993 - 2023. Các đỉnh triều cường liên tục được thiết lập, còn lượng mưa có xu hướng tập trung trong thời gian ngắn hơn. Chỉ cần một trận mưa khoảng 100 - 150 mm trùng với kỳ triều cường cũng có thể khiến hệ thống tiêu thoát nước quá tải, gây ngập diện rộng.
Những cảnh báo ấy cho thấy chống ngập không còn là câu chuyện xử lý sự cố sau mỗi trận mưa, mà phải trở thành một chiến lược phát triển đô thị lâu dài
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng cực đoan, những phương thức chống ngập truyền thống vốn chỉ tập trung mở rộng cống, nạo vét kênh mương hay lắp đặt thêm trạm bơm sẽ khó có thể đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài.
Đó cũng là lý do Hội thảo khoa học "Ứng dụng công nghệ vào quy hoạch đô thị nhằm phòng, chống ngập nước và ảnh hưởng biến đổi khí hậu tại thành phố Hải Phòng" được tổ chức vừa qua nhận được sự quan tâm lớn của các nhà quản lý và giới khoa học.
Điểm đáng chú ý của hội thảo không nằm ở việc chỉ ra những "điểm ngập", mà ở cách tiếp cận hoàn toàn mới đối với công tác quy hoạch đô thị. Thay vì xử lý từng công trình riêng lẻ, các chuyên gia đều thống nhất cần xây dựng đô thị có khả năng chống chịu, thích ứng với biến đổi khí hậu ngay từ khâu quy hoạch không gian, phát triển hạ tầng và quản trị đô thị.
Đây cũng là định hướng được lãnh đạo Sở Xây dựng thành phố nhấn mạnh trong phát biểu khai mạc hội thảo, khi cho rằng quy hoạch phải đi trước một bước, tích hợp đầy đủ các yếu tố quản lý rủi ro thiên tai, quản lý ngập lụt và ứng phó với biến đổi khí hậu.
Điều đáng mừng là Hải Phòng không lựa chọn cách tiếp cận cũ, mà đang mạnh dạn tìm kiếm những giải pháp mới dựa trên nền tảng chuyển đổi số và thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
Lần đầu tiên, nhiều công nghệ như Digital Twin (bản sao số), trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), hệ thống thông tin địa lý (GIS), dữ liệu lớn (Big Data) được đặt lên bàn thảo luận như những công cụ hỗ trợ trực tiếp cho công tác quy hoạch và quản lý ngập đô thị.
Nếu được triển khai đồng bộ, các nền tảng này sẽ cho phép mô phỏng toàn bộ hệ thống hạ tầng thoát nước, dự báo diễn biến ngập theo từng trận mưa, từng chu kỳ triều cường, hỗ trợ cơ quan quản lý đưa ra quyết định nhanh và chính xác hơn.
Cùng với chuyển đổi số, các chuyên gia cũng đề xuất Hải Phòng cần thay đổi tư duy phát triển hạ tầng theo hướng hài hòa với tự nhiên. Thay vì chỉ mở rộng hệ thống cống ngầm, cần phát triển đồng thời các giải pháp "hạ tầng xanh" như: hồ điều hòa, công viên ngập nước, vườn mưa, mặt đường thấm nước, bảo tồn các vùng trữ nước tự nhiên và phục hồi hệ sinh thái ven sông, ven biển.
Cùng với đó, mô hình "đô thị bọt biển" (Sponge City) đã chứng minh hiệu quả tại nhiều quốc gia và được các chuyên gia quy hoạch và địa chất đánh giá phù hợp điều kiện của Hải Phòng trong dài hạn.
Ở góc độ quản lý, điều đáng ghi nhận là thành phố không chỉ dừng ở việc nghiên cứu công nghệ mà đang từng bước lồng ghép các giải pháp chống ngập vào điều chỉnh quy hoạch chung, quy hoạch cao độ nền, thoát nước mặt và phát triển hạ tầng kỹ thuật. Đây là bước đi cần thiết để bảo đảm mọi dự án phát triển mới đều tính đến các kịch bản biến đổi khí hậu, nước biển dâng và các hiện tượng thời tiết cực đoan.
Tuy vậy, từ ý tưởng đến thực tiễn là một chặng đường dài. Việc đầu tư các hệ thống quan trắc, cơ sở dữ liệu dùng chung, bản sao số đô thị hay cải tạo đồng bộ hạ tầng thoát nước đòi hỏi nguồn lực rất lớn. Nhưng nếu chậm trễ, cái giá phải trả sẽ lớn hơn nhiều khi biến đổi khí hậu tiếp tục diễn biến khó lường, trong khi tốc độ đô thị hóa ngày càng nhanh.
Hải Phòng đang tăng tốc thực hiện mục tiêu trở thành thành phố công nghiệp hiện đại, trung tâm logistics và kinh tế biển quốc gia. Điều đó đòi hỏi hạ tầng đô thị phải đủ sức thích ứng với những thách thức mới của biến đổi khí hậu.
Chính vì vậy, việc chủ động tìm kiếm lời giải cho bài toán chống ngập thể hiện tư duy quản trị hiện đại của thành phố. Đó cũng là kỳ vọng của người dân thành phố về những giải pháp chống ngập cụ thể, sớm được hiện thực hóa bằng các công trình, dự án và nền tảng quản lý thông minh trong thời gian tới.
NGUYỄN DƯƠNGNguồn: https://baohaiphong.vn/chong-ngap-do-thi-bang-tu-duy-moi-546396.html
