Sau những tranh cãi về việc cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội tại nhiều quốc gia, mới đây bang Manitoba (Canada) đề xuất lệnh cấm trẻ em tiếp cận các chatbot AI. Động thái này lập tức làm dấy lên nhiều ý kiến trái chiều, nhất là khi những lệnh cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội trước đó vẫn chưa cho thấy hiệu quả rõ rệt. Trong bối cảnh AI ngày càng len sâu vào trường học và đời sống thường nhật, câu hỏi đặt ra không chỉ là “Có nên cấm hay không?”, mà còn là: “Trẻ em cần được bảo vệ khỏi AI, hay cần được học cách sử dụng công nghệ này một cách hiệu quả?”
Trẻ em sử dụng sự trợ giúp của AI để làm bài tập về nhà. Ảnh: PC Mag
Khi AI trở thành “bạn học” mới
Hiện nay, việc học sinh sử dụng AI đã trở nên phổ biến ở nhiều nơi trên thế giới. Theo khảo sát của Pew Research, khoảng 64% thanh thiếu niên Mỹ từng sử dụng chatbot AI, trong đó gần 1/3 dùng hàng ngày.
Nhiều em dùng AI để tìm kiếm thông tin, giải thích bài học, luyện ngoại ngữ hoặc hỗ trợ làm bài tập. Với nhiều học sinh, chatbot AI giống như một “gia sư túc trực 24/7”, luôn sẵn sàng giải đáp mà không cáu gắt, không mệt mỏi và cũng không khiến các em e ngại khi đặt câu hỏi.
Ở góc độ tích cực, AI rõ ràng mang lại những lợi ích khó phủ nhận.
Trong bối cảnh giáo dục ngày càng cá nhân hóa, nhiều chuyên gia cho rằng, AI có thể giúp học sinh tiếp cận tri thức theo tốc độ và nhu cầu riêng. Một học sinh tiếp thu chậm có thể được giải thích nhiều lần mà không cảm thấy áp lực. Những học sinh ở khu vực thiếu giáo viên hoặc điều kiện học tập hạn chế cũng có cơ hội tiếp cận nguồn hỗ trợ tốt hơn.
Vấn đề là, càng hữu ích bao nhiêu, AI lại càng khiến người lớn lo lắng bấy nhiêu.
Điều gì khiến người lớn cảm thấy bất an?
Một trong những lo ngại lớn nhất là AI có thể khiến trẻ em dần suy giảm khả năng tư duy độc lập.
Khi chatbot có thể viết hộ đoạn văn, lập dàn ý bài luận hay tóm tắt sách chỉ trong vài giây, việc “vật lộn” với kiến thức - vốn là một phần quan trọng của quá trình học tập - có nguy cơ bị rút ngắn hoặc bỏ qua hoàn toàn.
Nhiều nhà giáo dục cho rằng chính những lúc loay hoay tìm ý tưởng, sửa đi sửa lại một đoạn văn hay cố gắng giải một bài toán khó mới là lúc trẻ hình thành tư duy phản biện và khả năng lập luận. Nếu AI làm thay phần lớn công việc đó, trẻ có thể tiếp thu nhanh hơn nhưng năng lực tư duy lại bị hạn chế.
Lớp học AI. Ảnh: USDLA
Một số chuyên gia tâm lý cũng lo ngại về tác động xã hội của chatbot AI. Không giống bạn bè ngoài đời thật, chatbot thường không phản đối, không tranh luận và hiếm khi khiến người dùng khó chịu. Chúng có xu hướng đồng tình và chiều theo cảm xúc của người trò chuyện.
Điều đó có vẻ thuận tiện, nhưng lại khiến nhiều nhà nghiên cứu lo ngại trẻ em sẽ quen với kiểu giao tiếp “không ma sát”.
Trong khi đó, sự trưởng thành về mặt xã hội lại thường đến từ chính những va chạm đời thực: tranh luận với bạn bè, bất đồng quan điểm hay học cách chấp nhận cảm xúc tiêu cực.
Đáng chú ý, một số nghiên cứu tại Mỹ cho thấy nhiều trẻ em thừa nhận thích trò chuyện với chatbot hơn là với bạn bè ngoài đời. Một số em cũng bắt đầu cảm thấy mình phụ thuộc quá nhiều vào AI.
Vì thế, không ít phụ huynh nhìn nhận AI với tâm thế tương tự mạng xã hội trước đây.
Cấm đoán liệu có hiệu quả?
Thực tế cho thấy những lệnh cấm công nghệ trước đây không phải lúc nào cũng hiệu quả. Khi nhiều quốc gia siết chặt việc sử dụng mạng xã hội với thanh thiếu niên, không ít trẻ vẫn tìm cách vượt qua các hệ thống xác minh độ tuổi để tiếp tục sử dụng nền tảng mình muốn.
Với AI, điều này có thể còn khó kiểm soát hơn. Công nghệ trí tuệ nhân tạo đang hiện diện ngày càng rộng khắp, từ công cụ tìm kiếm, phần mềm học tập, trình duyệt, điện thoại thông minh đến cả lớp học. Nhiều trường học hiện đã tích hợp AI vào quá trình giảng dạy, trong khi các tập đoàn công nghệ liên tục quảng bá rằng AI là kỹ năng thiết yếu của tương lai. Điều đó khiến việc tách trẻ em khỏi các ứng dụng AI trở nên gần như bất khả thi.
Ngoài ra, một số chuyên gia cho rằng việc cấm đoán tuyệt đối thậm chí có thể phản tác dụng. Bởi càng bị xem là “trái cấm”, AI càng dễ kích thích sự tò mò của người trẻ.
Bên cạnh đó, không phải mọi tác động của AI đều tiêu cực. Nếu được sử dụng đúng cách, AI có thể hỗ trợ sáng tạo, nghiên cứu và học tập hiệu quả hơn. Với nhiều học sinh, chatbot đơn giản chỉ là một công cụ mới - giống như máy tính cầm tay hay Internet từng xuất hiện trước đây.
Có lẽ vì thế mà ngày càng nhiều chuyên gia cho rằng vấn đề không nằm ở việc “có nên cấm AI hay không”, mà là làm sao để trẻ em học cách sử dụng công nghệ này một cách lành mạnh và có ý thức.
Việc sử dụng sự hỗ trợ của AI để làm bài tập về nhà ngày càng phổ biến với trẻ em. Ảnh: Getty Images
Điều trẻ em thực sự cần
Trong những cuộc tranh luận về AI, có một ý tưởng đang được nhắc đến ngày càng nhiều: “quyền tự chủ số” - tức là khả năng con người kiểm soát cách công nghệ xuất hiện trong đời sống của mình, thay vì để công nghệ dẫn dắt mọi hành vi.
Với trẻ em, điều đó có thể bắt đầu từ những kỹ năng cơ bản như biết khi nào nên sử dụng AI và khi nào cần tự thực hiện; biết kiểm chứng thông tin do chatbot cung cấp; hiểu rằng AI không phải lúc nào cũng chính xác; và quan trọng nhất là không để công nghệ thay thế hoàn toàn những trải nghiệm trong đời sống thực.
Nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng trẻ em hiện không cần thêm những bài giảng đạo đức về công nghệ. Điều các em cần hơn có lẽ là sự đồng hành của người lớn, từ cha mẹ, giáo viên đến nhà trường, trong việc trò chuyện, thiết lập giới hạn và hướng dẫn sử dụng AI phù hợp với từng độ tuổi.
Nguồn: https://vtv.vn/co-nen-cam-tre-em-su-dung-ai-100260624170742324.htm
![[Ảnh] “Lễ hội Sen Hà Nội” tôn vinh sắc hoa gắn bó ngàn năm với đất Việt](https://vphoto.vietnam.vn/thumb/1200x675/vietnam/resource/IMAGE/2026/06/27/1782516943048_sen-ha-noi-2026-minh-duy-1-jpg.webp)
