“Đại dịch” gây nhiễu GPS

Khi Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey bay từ Estonia về nước hồi tuần rồi, tín hiệu vệ tinh của máy bay bị gây nhiễu trong suốt hành trình. Không riêng gì trường hợp này, việc gây nhiễu định vị trong vận chuyển hàng hải và hàng không trở thành vấn đề dai dẳng trên khắp khu vực Biển Baltic và đang tăng nhanh ở Trung Đông.

Chiếc Dassault Falcon 900LX của Không quân Hoàng gia Anh từng bị nhiễu tín hiệu vệ tinh. Ảnh: aircharter.com.br

Hàng loạt sự cố đáng lo ngại

Theo tờ Foreign Policy, khi ông Healey và cộng sự vừa lên chiếc Dassault Falcon 900LX của Không quân Hoàng gia Anh sau khi thăm binh sĩ đồn trú ở Estonia thì máy bay mất tín hiệu, buộc các phi công phải sử dụng hệ thống dẫn đường và định vị quán tính - công nghệ tự động xác định vị trí, tốc độ và hướng di chuyển của máy bay dựa trên các cảm biến bên trong mà không cần tín hiệu vệ tinh hay từ tín hiệu mặt đất. Sự cố này cũng khiến bảng điều khiển trong buồng lái gặp trục trặc. May mắn thay, các phi công cuối cùng cũng hạ cánh an toàn ở Anh.

Đây không phải là trường hợp hiếm gặp. Giới chức châu Âu cho biết, khoảng 123.000 chuyến bay đã bị ảnh hưởng bởi tình trạng nhiễu sóng định vị chỉ trong 4 tháng đầu năm 2025. Không riêng gì máy bay, tàu thuyền cũng bị ảnh hưởng bởi hiện tượng gây nhiễu định vị. Tình hình trở nên đáng lo ngại đến mức Hội đồng Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế mùa thu năm ngoái đã lên án hành vi can thiệp này, nhưng đến nay, tình hình càng trở nên tồi tệ hơn.

Darius Kuliešius, Phó Giám đốc cơ quan quản lý truyền thông của Litva, cho biết kể từ đầu năm 2025, Nga đã tăng số lượng ăng-ten giả mạo hệ thống định vị toàn cầu (GPS) từ 3 lên 36. Tình trạng trên cũng đang lan rộng ở các khu vực khác trên thế giới. “Chúng ta đang chứng kiến tình trạng gây nhiễu định vị ở Biển Đen, Biển Đỏ, Vịnh Oman, Đông Địa Trung Hải, Biển Baltic và Vịnh Persic. Các tàu thuyền không nhận được tín hiệu hoặc tín hiệu bị méo mó” - theo Ben Westcott, Giám đốc dịch vụ kỹ thuật số tại Công ty an ninh hàng hải Ambrey (Anh).

Theo Raphael Monstein, đồng sáng lập công ty tư vấn an ninh hàng không SkAI Data Services (Thụy Sĩ), hầu hết sự cố nhiễu định vị ở khu vực Biển Baltic được cho xuất phát từ Nga, trong khi Israel và Iran gây nhiễu tín hiệu ở khu vực Trung Đông. Báo cáo của công ty phân tích dữ liệu tình báo hàng hải Windward (Israel) cho biết chỉ riêng trong ngày đầu nổ ra cuộc chiến Iran, tình trạng nhiễu định vị đã làm gián đoạn hệ thống định vị của hơn 1.100 tàu thương mại trong vùng biển của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Qatar, Oman và Iran.

Nhiều nỗ lực đối phó

Tình trạng gây nhiễu định vị khiến các hãng hàng không gặp nhiều khó khăn, bởi việc tự thiết lập và định vị máy bay làm tăng thêm gánh nặng cho phi công. Vấn nạn này cũng khiến các thủy thủ “đau đầu”. “Thế giới từ lâu phụ thuộc vào GPS như phương thức định vị chính. Giờ đây, các thủy thủ buộc phải thích nghi với thực tế mới. Một số thủy thủ gần đây còn gọi điện cho chúng tôi để được tư vấn bởi họ chưa quen với việc điều khiển tàu thuyền mà không có GPS” - ông Westcott cho hay. Các nhân viên mặt đất cũng chung cảnh ngộ, bởi họ không thể nắm rõ vị trí của máy bay hay tàu thuyền.

Chưa kể, gây nhiễu và giả mạo tín hiệu định vị có thể gây ra tai nạn nghiêm trọng. Nhiễu GPS được cho là nguyên nhân dẫn đến vụ mắc cạn của tàu container MSC Antonia ngoài khơi cảng Jeddah (Saudi Arabia) vào tháng 5-2025, trước đó là vụ tàu chở hàng rời Meghna Princess mắc cạn, đâm vào đá ngầm gần cảng Ust-Luga (Nga) vào tháng 12-2024.

Bối cảnh trên buộc các chính phủ phải “vào cuộc”. Đơn cử, Liên minh châu Âu hồi tháng 3 đã ban hành kế hoạch hành động và sẽ sớm đưa ra hướng dẫn về cách thức hoạt động của phi hành đoàn và kiểm soát viên không lưu trong trường hợp GPS bị nhiễu. Trong khi đó, Na Uy thiết lập 3 trạm giám sát nhiễu định vị và có kế hoạch bổ sung thêm 2 trạm nữa. Riêng DNK, công ty bảo hiểm rủi ro chiến tranh hàng hải của Na Uy, khởi động sáng kiến nhằm cung cấp cho khách hàng tín hiệu vệ tinh quỹ đạo thấp, khó bị gián đoạn hơn nhiều so với tín hiệu thông thường.

TRÍ VĂN (Tổng hợp)

Nguồn: https://baocantho.com.vn/-dai-dich-gay-nhieu-gps-a206146.html