Chuyển đổi cây trồng, tiết giảm nước
Những ngày đầu tháng 6-2026, dải đất miền Trung oằn mình dưới những đợt nắng nóng gay gắt. Nhiều nơi, nhiệt độ ngoài trời hơn 40oC, mặt ruộng nứt nẻ, nguy cơ cháy rừng thường trực, số người nhập viện do các bệnh liên quan đến thời tiết tăng cao. Giữa sức ép ngày càng khốc liệt của El Nino, nhiều địa phương đang gấp rút tìm cách giữ nước, chống hạn, ngăn mặn.
Dưới cái nắng như thiêu đốt, chị Lê Thị Minh, thôn Bắc Văn, xã Đồng Tiến (tỉnh Hà Tĩnh) cùng các thành viên trong gia đình tất bật lắp hệ thống máy bơm, đường ống và vòi phun tưới tự động cho hơn 5ha dưa hấu. “Đọc báo, xem tivi thấy chuyên gia cảnh báo El Nino gây khô hạn khốc liệt đến giữa năm 2027, gia đình tôi quyết định đào ao tích trữ nước và lắp hệ thống tưới tự động cho các ruộng dưa. Giải pháp ứng dụng công nghệ này vừa tiết kiệm được lượng nước tưới, vừa đảm bảo độ ẩm xuyên suốt cho cây trồng, đồng thời giữ được sức khỏe cho người thân gia đình khi giảm bớt thời gian làm việc ngoài trời”, chị Minh chia sẻ.
Bên cạnh nỗi lo thiếu nước sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp, hàng triệu hộ dân vùng ĐBSCL đối diện nguy cơ sạt lở khi El Nino diễn biến phức tạp. Để ứng phó, ngày 25-6, UBND các tỉnh Cà Mau, Đồng Tháp đã chỉ đạo Sở NN-MT phối hợp cùng chính quyền các phường xã tập trung rà soát, thống kê các hộ dân sống trong vùng có nguy cơ sạt lở cao, kịp thời có phương án di dời người và tài sản đến nơi an toàn, nhất là ở 2 vùng ngọt hóa Trần Văn Thời và Gò Công. Đồng thời, đánh giá mức độ, nguy cơ đối với từng khu vực, tuyến đường, vị trí, đề xuất kinh phí để nâng cấp hạ tầng, đường, kè, ngăn sạt lở xảy ra.
Cùng với ứng dụng công nghệ trong chăm sóc cây trồng, nhiều địa phương ở miền Trung còn thay đổi cơ cấu sản xuất để thích ứng với biến đổi khí hậu. Ông Phan Văn Huân, Trưởng phòng Trồng trọt, Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi tỉnh Hà Tĩnh, cho biết, trước nguy cơ thiếu nước tưới do El Nino, địa phương vừa chuyển đổi khoảng 289ha đất lúa vụ hè thu trên địa bàn sang trồng các loại cây rau màu. Tương tự, ngành nông nghiệp tỉnh Nghệ An cũng chuyển 1.000ha đất lúa sang trồng bắp, đậu phộng, dưa hấu… để giảm rủi ro phát sinh trong mùa khô hạn được dự báo khốc liệt sắp tới.
Gấp rút nâng cấp hệ thống thủy lợi
Tại Đồng Tháp, vùng ngọt hóa Gò Công là khu vực dễ bị tổn thương nhất, dự báo sẽ thiếu nước sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp trầm trọng khi El Nino diễn biến phức tạp, hạn hán kéo dài.
Để ứng phó, bà Nguyễn Thị Mỹ Hưng, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn, Sở NN-MT tỉnh Đồng Tháp, cho biết, tỉnh đang gấp rút đầu tư dự án chuyển nước ngọt qua kênh Chợ Gạo. Hiện địa phương đang triển khai thi công nhiều hạng mục của dự án. Trong đó, có việc nạo vét khoảng 40km các trục kênh chuyển nước chính, gồm kênh Nguyễn Tấn Thành, kênh Phủ Chung - Bến Chùa, sông Bảo Định, rạch Hóc Đùng, rạch Bà Ngọt, rạch Gò Cát, rạch Ông Văn... Cùng đó, lắp đặt hệ thống ống dẫn nước đường kính 2-2,5m để dẫn nước qua kênh Chợ Gạo cùng trạm bơm tăng áp công suất 15-20m3/giây; nạo vét các trục dọc, ngang và khu vực trũng nhằm chuyển, trữ nước cho vùng dự án ngọt hóa Gò Công.
Tại TP Đà Nẵng, các đơn vị thủy lợi cũng chạy đua triển khai nhiều giải pháp chống xâm nhập mặn, trong đó có việc hàn khẩu đập tạm trên sông Vĩnh Điện dài khoảng 105m với kinh phí 2,6 tỷ đồng. Ông Lê Thanh Long, Phó Chủ tịch UBND phường Điện Bàn Đông, cho biết, nếu không có đập ngăn mặn này, hơn 2.000ha lúa vụ hè thu sẽ bị ảnh hưởng, đồng thời hơn 40.000 hộ dân sử dụng nước từ Nhà máy nước Vĩnh Điện cũng đối mặt nguy cơ thiếu nước sinh hoạt. Trước diễn biến phức tạp của El Nino, từ tháng 3-2026, Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng đã chỉ đạo các ngành theo dõi sát nguồn nước, điều tiết hợp lý các hồ chứa, ưu tiên cấp nước cho hạ du, nâng cấp công trình cấp nước nông thôn và xây dựng phương án cấp nước lưu động.
Tương tự, tại TP Huế, đập Thảo Long ở cuối nguồn sông Hương - “lá chắn” ngăn mặn, giữ ngọt hiệu quả nhưng bị xuống cấp nhiều năm qua. Để bảo vệ hàng ngàn hécta lúa, rau màu, cung cấp nước sinh hoạt cho hàng trăm ngàn hộ dân ở các phường Hóa Châu, Phú Xuân, Thuận Hóa, Dương Nỗ... trong bối cảnh El Nino đang diễn biến phức tạp, ông Trương Văn Giang, Giám đốc Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng công trình NN-PTNT TP Huế, cho biết, Bộ NN-MT đã phê duyệt dự án sửa chữa cấp bách đập Thảo Long với kinh phí 349 tỷ đồng.
Tại Lâm Đồng, toàn tỉnh hiện có hơn 25.000ha thanh long. Loại cây trồng này phụ thuộc lớn vào nước tưới. Trước bối cảnh El Nino diễn biến phức tạp, Sở NN-MT tỉnh Lâm Đồng đang rà soát nguồn nước tại các hồ chứa, chủ động tích nước từ nhiều nguồn, nhằm đảm bảo cung ứng trong giai đoạn xảy ra khô hạn gay gắt. Đồng thời, ngành nông nghiệp, chính quyền cơ sở cũng hỗ trợ, tạo điều kiện để nông dân đầu tư hệ thống tưới nhỏ giọt, phủ gốc giữ ẩm.
- TS PHAN VIỆT HÀ, Phó Viện trưởng phụ trách Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên:
Tại Tây Nguyên, năm nay mưa đến muộn, lượng mưa hiện thấp hơn so với mọi năm. Thực tế này ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng, phát triển cũng như năng suất của nhiều loại cây trồng. Để giảm thiểu tác động của thời tiết cực đoan, người dân cần phát triển các mô hình canh tác nông nghiệp bền vững, phát triển hệ thống nông lâm kết hợp, trồng xen hợp lý nhằm bảo vệ hệ sinh thái vườn cây. Cùng với đó, cần áp dụng các công nghệ tưới tiết kiệm, tăng cường lưu trữ nước và sử dụng hiệu quả nguồn nước tưới trong điều kiện hạn hán, thiếu nước do El Nino gây ra.
- TS LÊ ANH TUẤN, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu biến đổi khí hậu (nay là Viện Mekong, thuộc Đại học Cần Thơ):
ĐBSCL cần tận dụng khoảng thời gian còn lại trước mùa khô để chủ động ứng phó với El Nino đang mạnh lên. Ưu tiên trước mắt là phải tăng cường khả năng trữ nước sinh hoạt và nước sản xuất. Từ nay đến cuối mùa mưa phải tìm cách trữ nước càng nhiều càng tốt. Việc trữ nước cần được thực hiện ở nhiều cấp độ, từ hệ thống công trình của địa phương đến từng hộ dân thông qua ao hồ, lu chứa, túi chứa nước hoặc hồ xi măng.
Các địa phương xem xét lại việc mở rộng diện tích lúa ở những vùng thường xuyên đối mặt với hạn mặn. Không nên mở rộng diện tích canh tác lúa, bởi đây là loại cây trồng sử dụng nước rất lớn, trong khi giá trị mang lại không cao. Trong bối cảnh nguồn nước có nguy cơ thiếu hụt, cần ưu tiên nước sinh hoạt trước khi tính đến sản xuất. Các nhà máy cấp nước vùng ven biển phải chủ động xây dựng phương án đưa nước thô từ khu vực thượng nguồn về phục vụ xử lý và cấp nước cho người dân. Đồng thời, cần chuẩn bị các giải pháp xử lý nước lợ thành nước ngọt để ứng phó khi xảy ra tình trạng khan hiếm nước nghiêm trọng.
Đối với người dân vùng ven biển, cần chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất ngay từ bây giờ. Trong đó, những loại cây trồng sử dụng nhiều nước cân nhắc giảm hoặc chuyển đổi sang mô hình phù hợp điều kiện nguồn nước. Các địa phương mạnh dạn giảm diện tích lúa ở những khu vực thường xuyên bị hạn mặn. Việc giảm từ 3 vụ xuống 2 vụ, thậm chí 1 vụ lúa trong năm, không ảnh hưởng đến an ninh lương thực nhưng giúp giảm áp lực lên nguồn nước. Bên cạnh các giải pháp về nước và sản xuất, các địa phương tăng cường tuyên truyền sử dụng nước tiết kiệm, hỗ trợ người dân chuyển đổi sinh kế phù hợp điều kiện hạn mặn; chủ động xây dựng phương án phòng chống cháy rừng.
Nguồn: https://www.sggp.org.vn/dam-bao-nuoc-sinh-hoat-san-xuat-post859194.html
