Đánh thức 'mỏ vàng' di sản văn hoá phi vật thể

Sở hữu kho tàng di sản văn hoá phi vật thể phong phú, đa dạng, Hải Phòng đang đứng trước cơ hội lớn để biến những giá trị truyền thống thành nguồn lực phát triển.

Lễ hội Nữ tướng Lê Chân được tổ chức trang trọng với nhiều hoạt động phong phú, hấp dẫn.

Di sản phong phú

Hải Phòng hiện đang sở hữu kho tàng di sản văn hoá phi vật thể được đánh giá là phong phú bậc nhất khu vực duyên hải Bắc bộ. Thành phố hiện có hàng chục di sản được ghi danh, trong đó có 24 di sản cấp quốc gia, tiêu biểu là lễ hội nổi tiếng như Côn Sơn – Kiếp Bạc, đền Tranh, đền Cao An Phụ, lễ hội chọi trâu Đồ Sơn, lễ hội Nữ tướng Lê Chân, lễ hội Minh Thề, cùng các loại hình nghệ thuật dân gian như hát trống quân, ca trù, hát Đúm, múa rối nước… Đặc biệt, hai di sản được UNESCO ghi danh là Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt và nghệ thuật Ca trù đã khẳng định giá trị văn hoá đặc sắc mang tầm quốc tế của Hải Phòng. Đây không chỉ là niềm tự hào mà còn là trách nhiệm trong việc bảo tồn, phát huy.

Điểm nổi bật là các di sản tập trung chủ yếu ở ba nhóm: nghệ thuật trình diễn dân gian, tập quán xã hội và lễ hội truyền thống. Đây đều là những loại hình có tính cộng đồng cao, được người dân trực tiếp thực hành và gìn giữ.

Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Thị Thu Hằng, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Nghệ thuật dân gian truyền thống Hải Phòng đã gắn bó nhiều năm với nghệ thuật hát ca trù chia sẻ: “Di sản không chỉ là cái để xem, mà là cái để sống cùng. Khi còn người biểu diễn, còn khán giả, thì di sản vẫn tồn tại.”

Không chỉ phong phú về số lượng, di sản Hải Phòng còn có sự phân bố rộng khắp, gắn với từng vùng văn hoá. Từ vùng biển Đồ Sơn, Cát Hải đến vùng đồng bằng An Dương, Ninh Giang, Trần Hưng Đạo..., mỗi địa phương đều có những giá trị riêng, tạo nên bức tranh đa sắc của văn hoá vùng.

Tuy nhiên, trong bối cảnh đô thị hoá và hội nhập, nhiều loại hình di sản đang đứng trước nguy cơ mai một. Không gian thực hành bị thu hẹp, lớp nghệ nhân kế cận mỏng, trong khi thị hiếu văn hoá của giới trẻ thay đổi nhanh chóng. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đưa di sản trở lại đời sống bằng những cách làm mới.

Đưa di sản “sống” trong đời sống hiện đại

Sở hữu nhiều di sản văn hoá phi vật thể là một lợi thế quan trọng góp phần phát triển ngành công nghiệp văn hoá của Hải Phòng trong tương lai. Ảnh: THÀNH CHUNG

Những năm gần đây, Hải Phòng có nhiều giải pháp thiết thực nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hoá phi vật thể.

Trước hết là công tác kiểm kê, lập hồ sơ và ghi danh di sản được triển khai bài bản. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu, tư liệu hoá di sản giúp nâng cao hiệu quả quản lý và bảo tồn lâu dài .

Bên cạnh đó, thành phố đặc biệt quan tâm đến đội ngũ nghệ nhân – những người trực tiếp nắm giữ và truyền dạy di sản. Các chính sách tôn vinh, hỗ trợ được thực hiện nhằm khuyến khích họ tiếp tục gìn giữ và truyền nghề.

Theo ông Nguyễn Ngọc Tiến, Hội Văn nghệ dân gian Hải Phòng, chủ thể của di sản chính là cộng đồng. Khi người dân chủ động tham gia sáng tạo và thực hành, di sản sẽ có sức sống bền vững hơn.

Một điểm sáng là việc tổ chức các hoạt động văn hoá, lễ hội quy mô lớn, tạo không gian để di sản được thực hành và lan toả. Các sự kiện như Lễ hội Hoa Phượng Đỏ, hoạt động nghệ thuật đường phố… đã thu hút đông đảo người dân và du khách .

Đáng chú ý, nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống đã được “làm mới” thông qua các chương trình như “Nhà hát sáng đèn”, “Sân khấu truyền hình Hải Phòng”, giúp nghệ thuật tiếp cận công chúng qua truyền hình và nền tảng số.

Cùng với đó, công tác truyền dạy được đẩy mạnh thông qua các câu lạc bộ văn hoá, trường học. Việc đưa di sản vào học đường giúp thế hệ trẻ hiểu và tiếp cận di sản một cách tự nhiên.

Hải Phòng cũng đang đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hoá, xây dựng hệ thống dữ liệu di sản, số hoá hoạt động biểu diễn, quảng bá trên nền tảng số... Đây là bước đi quan trọng để di sản tiếp cận rộng rãi hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ. Về lâu dài, thành phố định hướng phát triển công nghiệp văn hoá, coi di sản là nguồn lực để xây dựng các sản phẩm du lịch, nghệ thuật đặc trưng. Việc gắn di sản với phát triển kinh tế không chỉ giúp nâng cao giá trị mà còn tạo động lực để bảo tồn. Tuy nhiên, để di sản thực sự phát huy hiệu quả, cần tiếp tục thực hiện đồng bộ các giải pháp: hoàn thiện chính sách hỗ trợ nghệ nhân; đẩy mạnh xã hội hoá; gắn di sản với du lịch bền vững; tăng cường giáo dục di sản và ứng dụng công nghệ số.

Theo Nghệ nhân hát Xẩm Đào Bạch Linh, Chủ nhiệm chiếu Xẩm Hải Phòng, di sản chỉ sống khi có người thực hành và hưởng thụ. Nếu biết khai thác đúng cách, di sản sẽ trở thành nguồn lực phát triển chứ không chỉ là ký ức.

Với nền tảng di sản phong phú và những giải pháp đồng bộ, Hải Phòng đang từng bước đánh thức “mỏ vàng” văn hoá phi vật thể. Khi di sản được bảo tồn gắn với sáng tạo và phát triển, đó không chỉ là sự gìn giữ quá khứ mà còn là cách kiến tạo tương lai – một tương lai nơi văn hoá trở thành động lực nội sinh của đô thị cảng hiện đại, giàu bản sắc.

LINH HUY

Nguồn: https://baohaiphong.vn/danh-thuc-mo-vang-di-san-van-hoa-phi-vat-the-540484.html