Đánh thức tiềm năng du lịch cộng đồng từ giá trị văn hóa bản địa

Những năm gần đây, bên cạnh thế mạnh du lịch biển đảo và nghỉ dưỡng cao cấp, Quảng Ninh đang từng bước khẳng định vị thế điểm đến giàu trải nghiệm văn hóa thông qua phát triển du lịch cộng đồng. Từ các bản làng vùng cao đến những làng chài ven biển, du lịch cộng đồng không chỉ mở ra hướng đi mới cho ngành du lịch mà còn góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa, tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Du khách Tây trải nghiệm làm nông dân trên đảo Cô Tô. Ảnh: Thu Báu

Quảng Ninh có hơn 20 dân tộc anh em cùng sinh sống, tạo nên kho tàng văn hóa đa dạng với nhiều phong tục, tập quán, lễ hội, nghề truyền thống và nghệ thuật dân gian đặc sắc. Dựa trên những lợi thế đặc trưng đó, những năm gần đây, khu vực Bình Liêu trở thành điểm sáng của du lịch cộng đồng vùng Đông Bắc. Bên cạnh "sức hút" từ những cung đường biên giới, mùa cỏ lau, mùa lúa chín hay mùa hoa sở, du khách đến Bình Liêu còn được trải nghiệm nhiều hoạt động văn hóa bản địa đặc sắc.

Để thu hút du khách, nhiều hộ dân tại các xã Lục Hồn, Hoành Mô đã mạnh dạn đầu tư homestay, phát triển dịch vụ lưu trú, ẩm thực và thưởng thức văn hóa truyền thống của đồng bào Tày, Dao, Sán Chỉ. Các đơn vị, công ty du lịch cũng đang hướng tới xây dựng một sản phẩm du lịch phục vụ thị trường quốc tế. Theo đó, du khách được trực tiếp tham gia nhiều hoạt động gắn với đời sống người dân địa phương, như: Đồ xôi ngũ sắc, đan nong tre; tham quan những ngôi nhà truyền thống hay trekking khám phá rừng chè cổ, tìm hiểu cây thuốc bản địa, hái hồi, học gói bánh coóc mò, ngâm chân bằng lá thuốc và cùng người dân chuẩn bị bữa cơm truyền thống.

Tại xã Ba Chẽ, địa phương đang tập trung khai thác lợi thế rừng nguyên sinh, hệ thống thác nước cùng bản sắc văn hóa của đồng bào Dao Thanh Phán để hình thành các sản phẩm du lịch sinh thái gắn với cộng đồng. Đặc biệt, cuối tháng 5 vừa qua, UBND xã Ba Chẽ phối hợp với Trường Đại học Hạ Long tổ chức lớp bồi dưỡng nghiệp vụ lễ tân, buồng, pha chế, trang trí cắt tỉa dành cho 30 học viên là người dân, đoàn viên, hội viên đến từ các thôn trên địa bàn xã. Thông qua các lớp học không chỉ góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ du lịch mà còn tạo động lực để người dân mạnh dạn phát triển các mô hình dịch vụ gắn với du lịch cộng đồng, từng bước khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của địa phương.

Bóng đá nữ Sán Chỉ trở thành sản phẩm văn hóa du lịch đặc trưng, độc đáo của xã Bình Liêu.

Không chỉ các địa phương miền núi, nhiều khu vực ven biển của Quảng Ninh cũng đang phát triển mạnh du lịch cộng đồng. Tại đặc khu Cô Tô, bên cạnh du lịch biển truyền thống, địa phương đang tạo dấu ấn bằng các trải nghiệm nông nghiệp độc đáo. Hình ảnh du khách nước ngoài xuống ruộng cấy lúa, dắt bò ra đồng, thu hoạch khoai lang giữa đảo xa đã trở thành những khoảnh khắc thú vị và khác biệt. Theo bà Ngô Thị Minh Sao, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội đặc khu Cô Tô, không gian trải nghiệm này được ví như một "làng quê Bắc Bộ thu nhỏ" giữa biển khơi. Điều hấp dẫn nhất không nằm ở hoạt động sản xuất mà ở sự chân thành, hiếu khách của người dân địa phương.

Trong khi đó, tại đặc khu Vân Đồn, nhiều nghi lễ, làn điệu dân ca và phong tục của người Sán Dìu, như: Hát Soọng Cô, lễ hội Đại Phan, trình diễn trang phục truyền thống, giới thiệu ẩm thực dân tộc đã được phục dựng và đưa vào khai thác phục vụ du lịch. Đặc biệt, Làng Văn hóa - Du lịch dân tộc Sán Dìu được đưa vào hoạt động từ cuối năm 2024 đang trở thành điểm nhấn mới. Không gian này vừa là nơi bảo tồn di sản văn hóa, vừa là trung tâm kết nối các hoạt động trải nghiệm, lưu trú, ẩm thực và du lịch cộng đồng.

Để phát triển du lịch cộng đồng bền vững, nhiều địa phương đã chủ động bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc. Xã Hải Sơn đã ban hành nghị quyết riêng về bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống các dân tộc gắn với phát triển du lịch trải nghiệm, du lịch cộng đồng giai đoạn 2025 - 2030, định hướng đến năm 2035. Theo định hướng này, Hải Sơn phấn đấu trở thành trọng điểm du lịch trải nghiệm, du lịch cộng đồng gắn với các “địa chỉ đỏ” của tỉnh và cả nước; xây dựng không gian văn hóa dân tộc Dao gắn với chương trình OCOP, phục dựng nhiều nghi lễ truyền thống, phát triển khu di tích quốc gia Pò Hèn thành điểm du lịch tâm linh tiêu biểu. Song song với đó, việc giáo dục thế hệ trẻ cũng được đặc biệt quan tâm khi 100% trường học trên địa bàn đưa nội dung văn hóa dân tộc vào các hoạt động ngoại khóa.

Các học viên tại xã Ba Chẽ tập trung thực hành cắt tỉa các mẫu hoa tinh xảo từ rau, củ, quả.

Không chỉ phát triển du lịch cộng đồng tại các địa phương miền núi, Quảng Ninh còn đang mở rộng không gian quảng bá văn hóa dân tộc tới các trung tâm du lịch lớn. Theo ông Lê Minh Thứ, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Du lịch cộng đồng Quảng Ninh, đơn vị đang nghiên cứu xây dựng không gian văn hóa các dân tộc thiểu số Quảng Ninh tại một số điểm du lịch nổi tiếng để các nghệ nhân và người dân từ bản làng sẽ trực tiếp trình diễn các loại hình văn hóa truyền thống thông qua những chương trình trải nghiệm ngắn từ 30-45 phút. Du khách không chỉ được xem biểu diễn mà còn có cơ hội tham gia các hoạt động giao lưu, trải nghiệm nghề thủ công, trò chơi dân gian và ẩm thực đặc trưng.

Hiện nay, Quảng Ninh sở hữu hơn 630 di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh, trong đó có khoảng 150 di tích cấp quốc gia và cấp tỉnh; hơn 120 lễ hội văn hóa truyền thống cùng hàng trăm di sản văn hóa phi vật thể. Nhiều sản phẩm du lịch đặc thù được hình thành từ các giá trị văn hóa như “Một ngày làm ngư dân trên biển”, “Khám phá Quan Lạn”, “Khám phá Cốc đảo Hà Nam”, “Hành trình theo dấu chân Đức Phật tại Yên Tử”... đã nhận được sự quan tâm của du khách trong và ngoài nước.

Theo bà Nguyễn Thùy Yên, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, tỉnh tiếp tục khai thác thế mạnh, tiềm năng văn hóa về cảnh quan, giá trị truyền thống, ẩm thực vùng, miền, thúc đẩy ngành Du lịch phát triển hơn nữa để có thể cạnh tranh với các nước trong khu vực và thế giới. Đồng thời, khuyến khích các hoạt động sản xuất, quảng bá các loại hình văn hóa phi vật thể, các sản phẩm thủ công, mỹ nghệ có giá trị cao, đồ lưu niệm mang thông điệp văn hóa thể hiện đặc trưng địa phương, phục vụ phát triển ngành kinh tế dịch vụ, du lịch.

Hoàng Quỳnh

Nguồn: https://baoquangninh.vn/du-lich-cong-dong-don-bay-phat-trien-kinh-te-tu-ban-sac-dia-phuong-3409826.html