Độc đáo nghệ thuật điêu khắc gỗ

Từ những khúc gỗ vô tri, bằng sự kiên nhẫn và đôi tay tài hoa, người thợ lành nghề đã “thổi hồn” vào từng thớ gỗ, biến chúng thành những tác phẩm sống động. Cũng từ đây, nghệ thuật điêu khắc gỗ tiếp tục khẳng định giá trị bền vững của nghề thủ công truyền thống trong dòng chảy hiện đại.

Những tác phẩm điêu khắc, tượng gỗ độc đáo

Bên cạnh những tác phẩm mỹ thuật, tranh biếm họa, tranh 3D nổi tiếng, họa sĩ Phạm Bá Cường (ngụ xã Dương Minh Châu) còn được nhiều người biết đến bởi nhiều tác phẩm điêu khắc, tượng gỗ độc đáo.

Nghề điêu khắc gỗ đến với anh một cách tình cờ. Trong quá trình đi công việc ở các tỉnh Bình Dương, Bình Phước, Đắk Nông (trước hợp nhất), anh thấy có những cơ sở sản xuất gỗ mỹ nghệ rất thú vị. Với năng khiếu mỹ thuật, anh biết mình sẽ làm được nghề này nên xin vào tham quan, học hỏi cách làm. Sau đó, anh cùng đồng nghiệp làm thử một vài sản phẩm điêu khắc.

Hằng ngày, họa sĩ Phạm Bá Cường miệt mài với công việc điêu khắc gỗ (Ảnh: Đại Dương)

“Trong quá trình làm nghề, khâu nào chưa rõ, tôi tìm hiểu thêm qua Internet. Bây giờ trên mạng có rất nhiều người chia sẻ cách làm, kể cả sử dụng máy móc cũng có hướng dẫn cụ thể. Quan trọng là năng khiếu, nội lực của mình chứ thực ra cách làm không khó” - anh Cường nói.

Sinh ra và lớn lên ở gần công trình thủy lợi hồ Dầu Tiếng, khi mùa nước cạn, trong công trình thủy lợi nhân tạo lớn nhất Đông Nam Á này để lộ ra nhiều gốc cây, thân cây với hình thù cổ quái, họa sĩ Phạm Bá Cường đã tận dụng làm nguồn nguyên liệu và đề tài phong phú cho nghề điêu khắc gỗ.

Anh thu mua những gốc gỗ lũa do người dân trục vớt dưới hồ Dầu Tiếng đem về nhà và bắt tay vào sáng tác. Từ những gốc cây, rễ cây gỗ lũa thô sơ, anh lần lượt cho ra đời những tác phẩm về chim, cá và một số loài động vật trên cạn.

Những năm sau, anh nâng cao tay nghề, lần lượt sáng tác những tác phẩm lớn, cầu kỳ, phức tạp hơn như tượng Phật, tượng nghệ nhân hoặc tổ hợp rồng, phụng sum vầy, đại bàng bắt rắn, gia đình báu đốm,…

Chủ nhân của những sản phẩm này chia sẻ: “Nghề điêu khắc gỗ rất vất vả chứ không nhàn hạ. Người làm nghề phải khuân vác nặng, lao động trong môi trường ồn ào, bụi bẩn. Khó nhất là ý tưởng cho tác phẩm nghệ thuật. Từ một gốc cây phải hình dung ra được hình dáng của bức tượng, linh vật, chim muông sao cho đẹp nhất, phù hợp với vóc dáng gốc cây. Ngoài ra, tác phẩm thành công hay không còn phụ thuộc vào thời gian, tay nghề, sự cần mẫn, trau chuốt của người thợ”.

Theo anh Cường, thời gian hoàn thành một tác phẩm tùy thuộc vào kích thước và độ khó của bức tượng. Đối với những bức tượng có chiều ngang, chiều cao khoảng 40cm, anh chỉ tốn 2-3 ngày là hoàn thành. Đối với những tác phẩm cao to, nhiều chi tiết, kỹ thuật khó thì phải mất thời gian cả tháng mới làm xong.

Những năm gần đây, nguồn nguyên liệu gỗ từ lòng hồ Dầu Tiếng ngày càng hiếm, anh chuyển sang tìm mua các gốc cây rừng, cây trồng có chất lượng gỗ chắc, vân gỗ đẹp để tiếp tục công việc. Họa sĩ Phạm Bá Cường bộc bạch, đến nay, anh chưa có tác phẩm đoạt giải thưởng cao nhưng đã có 5 tác phẩm dự triển lãm Mỹ thuật khu vực VII (Đông Nam Bộ) và 2 tác phẩm dự triển lãm Mỹ thuật toàn quốc.

Nói về “đầu ra” của những sản phẩm này, họa sĩ Phạm Bá Cường tâm sự, bộ môn điêu khắc gỗ lũa nở rộ khoảng 15 năm trước nhưng từ khi xảy ra dịch Covid-19 đến nay, kinh tế bị ảnh hưởng, người chơi gỗ nghệ thuật sụt giảm, sản phẩm bán ra thị trường có xu hướng chậm lại.

Hiện tại, anh em làm nghề điêu khắc vẫn kiếm sống được với bộ môn mình yêu thích. Có điều, phải áp dụng máy móc, công cụ hiện đại hỗ trợ quá trình sáng tác để rút ngắn thời gian hoàn thành tác phẩm, nếu vẫn làm thủ công hoàn toàn như trước thì chậm thời gian, tốn công nhiều, giá thành cao, rất khó cạnh tranh trên thị trường.

Một số tác phẩm điêu khắc gỗ của họa sĩ Phạm Bá Cường (Ảnh: Đại Dương)

Với những đóng góp của mình, năm 2022, họa sĩ Phạm Bá Cường được UBND huyện Dương Minh Châu tặng Giấy khen vì đã có thành tích xuất sắc trong sáng tạo các tác phẩm văn học - nghệ thuật, nhiệm kỳ 2017-2022.

Tại Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc thị trấn Dương Minh Châu năm 2024, nhiều tác phẩm điêu khắc của anh được trưng bày, triển lãm tại công viên huyện Dương Minh Châu. Năm 2025, họa sĩ Phạm Bá Cường vinh dự được Chủ tịch UBND tỉnh tặng Bằng khen vì đã có thành tích xuất sắc trong Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh năm 2024.

Đề cập đến dự định trong thời gian tới, họa sĩ Phạm Bá Cường tiết lộ, hiện nay, anh đã mua được 2 khối gỗ tròn, chuẩn bị sáng tác một tác phẩm dự triển lãm Mỹ thuật khu vực VII (Đông Nam Bộ) sắp tới. Chuẩn bị tham dự triển lãm Mỹ thuật tỉnh Tây Ninh trong thời gian tới, anh ấp ủ ý tưởng sáng tác một bức tượng nói về chủ đề hợp nhất hai tỉnh Tây Ninh - Long An.

“Tác phẩm này có tên là Chung một dòng sông. Tôi đã mua gỗ và phác thảo ý tưởng trên bản vẽ. Tôi sẽ làm hết mình cho tác phẩm này. Hy vọng sẽ được Hội đồng nghệ thuật chấm, được trưng bày triển lãm để góp phần tuyên truyền chủ trương tinh gọn bộ máy hành chính và đóng góp công sức vào sự phát triển nền văn hóa - nghệ thuật tỉnh nhà” - họa sĩ Phạm Bá Cường bày tỏ.

Đưa nghệ thuật điêu khắc gỗ vào đời sống

Không chỉ tạo ra những tác phẩm trưng bày mang tính hàn lâm, qua bàn tay tài hoa của nghệ nhân Phạm Văn Chính (ngụ ấp Bún Bà Của, xã Thạnh Hóa), những khúc gỗ khô cứng trở nên sinh động, gần gũi và thiết thực hơn trong đời sống.

Gần 40 năm gắn bó với nghề “thổi hồn vào gỗ”, dù gặp không ít khó khăn nhưng với niềm đam mê và sự tỉ mẩn, ông Chính tự tìm tòi, sáng tạo, để mỗi ngày trôi qua, những “đứa con tinh thần” của mình trở nên tinh xảo và có tính ứng dụng thực tiễn cao.

Nghệ nhân điêu khắc gỗ Phạm Văn Chính cùng niềm đam mê bên xưởng gỗ (Ảnh: Vĩnh Hưng)

“Ban đầu làm chưa hoàn thiện, dần dần quen tay, thạo việc thì phải tiến bộ thôi, đặc biệt là được trau dồi, học hỏi và thử sức qua các hội thi liên quan đến ngành thủ công mỹ nghệ, điêu khắc, rồi được chính quyền địa phương, sở, ngành quan tâm hỗ trợ, đầu tư thêm máy móc, thiết bị từ các chương trình khuyến công. Điêu khắc gỗ cần phải đam mê, yêu thích chứ không là bỏ nửa chừng vì nghề này rất khó. Người dân xung quanh nếu ai có năng khiếu, muốn học nghề thì tôi tận tình hướng dẫn, hỗ trợ” - nghệ nhân Phạm Văn Chính chia sẻ.

Từ nguyên liệu gỗ, ngoài tượng và lục bình để trưng bày, cơ sở của ông Chính còn sản xuất đa dạng các mặt hàng gia dụng như tủ, ghế, đi văng,... và sản phẩm trang trí nội thất. Ông còn đầu tư thiết bị, máy móc ở một số công đoạn để tăng năng suất, giảm sức lao động thủ công.

Ông Tạ Tấn Phú - Bí thư Chi bộ, Trưởng ấp Thủy Tây, xã Thạnh Hóa, cho biết: “Đối với địa phương, cơ sở sản xuất của nghệ nhân Phạm Văn Chính đáp ứng được nhu cầu của người dân trong vùng về các mặt hàng tượng gỗ và sản phẩm điêu khắc. Đáng mừng là sản phẩm của cơ sở cũng đã vươn ra các tỉnh lân cận, phù hợp với nhu cầu thị trường về sản phẩm thủ công mỹ nghệ và trang trí nội thất”.

Bên cạnh cải thiện kinh tế, nghề điêu khắc gỗ còn là cơ hội để nghệ nhân Phạm Văn Chính nuôi dưỡng đam mê, cho ra đời những tác phẩm nghệ thuật độc đáo, mang về một số giải thưởng tại các sân chơi liên quan đến lĩnh vực điêu khắc trong và ngoài địa phương.

Không đơn thuần là gìn giữ một nghề thủ công, giữa cuộc sống hiện đại, nghệ thuật điêu khắc gỗ còn “đánh thức” những giá trị mộc mạc của các kiệt tác được kết tinh từ bàn tay và khối óc./.

Thanh Thúy

Nguồn: https://baotayninh.vn/doc-dao-nghe-thuat-dieu-khac-go-148039.html