Một người, nhiều đầu việc
Buổi sáng, sau khi xử lý văn bản đến của Phòng Văn hóa - Xã hội, chị Đặng Thị Nga - Cán bộ Văn hoá xã An Châu, tiếp tục rà soát nội dung bản tin phát thanh của xã, chỉnh từng câu chữ sao cho ngắn gọn, dễ nghe, đúng thông tin trước khi đọc trên hệ thống truyền thanh cơ sở. Ngay sau đó, chị tiếp tục kiểm tra hồ sơ về xây dựng đời sống văn hóa, gia đình, bảo vệ di tích lịch sử - văn hóa, du lịch, quảng cáo, phát thanh - truyền hình và các nội dung cần tham mưu trong ngày.
Theo phân công, chỉ riêng nhóm lĩnh vực văn hóa mà chị Nga trực tiếp tham mưu đã bao gồm nhiều đầu việc. Mỗi mảng đều có kế hoạch, hồ sơ, báo cáo và yêu cầu phối hợp riêng, đòi hỏi cán bộ phải nắm văn bản, bám địa bàn và xử lý kịp thời.
Với xã An Châu, khối lượng công việc càng nặng khi địa bàn hiện có 5 di tích cấp tỉnh và 2 di tích cấp quốc gia. Công chức phụ trách văn hóa không chỉ theo dõi phong trào, gia đình, du lịch hay quảng cáo, mà còn phải tham mưu quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích; nắm tình trạng cơ sở vật chất, phối hợp với cộng đồng dân cư gắn với di tích, xử lý các vấn đề phát sinh.
Không dừng lại ở đó, chị Nga còn phụ trách thêm nhiều nhiệm vụ khác như tham mưu quản lý các hội, quỹ xã hội, quỹ từ thiện, tổ chức phi chính phủ; đồng thời kiêm nhiệm công tác văn thư - lưu trữ và thủ quỹ của phòng. Vì vậy, công việc của một công chức văn hóa - xã hội cấp xã thường rất đa dạng, khó tách bạch rạch ròi giữa “việc văn hóa” và “việc hành chính”.
Sau khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, Phòng Văn hóa - Xã hội là cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp xã, tham mưu quản lý nhà nước trên nhiều lĩnh vực, trong đó có văn hóa, gia đình, thể dục thể thao, du lịch, thông tin cơ sở, quảng cáo, báo chí, truyền thanh - truyền hình. Tuy nhiên, hiện không có định mức cứng về số lượng “cán bộ văn hóa” cho mỗi xã, phường. Số người đảm nhận các đầu việc này phụ thuộc vào vị trí việc làm, tổng biên chế được giao, quy mô địa bàn và cách phân công cụ thể của từng địa phương.
Bà Hoàng Thị Thu Hiền – Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã An Châu cho biết, hiện phòng có 13 cán bộ, chuyên viên, trong đó chỉ có 3 người trực tiếp phụ trách mảng văn hóa.
Nếu nhìn từ bên ngoài, nhiều người dễ nghĩ công tác văn hóa cơ sở chủ yếu là văn nghệ, thể thao. Nhưng thực tế, lĩnh vực này rất rộng, từ tổ chức hoạt động văn nghệ, thể thao, quản lý di tích, lễ hội, đến công tác gia đình, phong trào xây dựng đời sống văn hóa, thông tin tuyên truyền, chuyển đổi số, du lịch… Khối lượng công việc lớn, trải rộng trên địa bàn nhiều xóm, nếu chỉ vài người phụ trách thì rất khó bao quát hết.
Bà Hoàng Thị Thu Hiền – Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã An Châu
Không chỉ An Châu, tại xã Tân Kỳ, công việc văn hóa cũng được chia thành nhiều nhóm. Bà Nguyễn Thị Hòa – Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã cho biết, xã có 2 chuyên viên trực tiếp phụ trách lĩnh vực văn hóa, bao quát các mảng quản lý văn hóa, cổng thông tin điện tử, báo chí, tuyên truyền, quảng cáo, thể dục thể thao, thông tin cơ sở, gia đình, du lịch, di sản, lễ hội, thanh niên và bình đẳng giới.
Ông Nguyễn Đình Hưng - cán bộ văn hóa xã Tân Kỳ nhìn nhận, điểm khó của công tác văn hóa cấp xã là “một việc thường kéo theo nhiều việc khác”. Tổ chức một hoạt động văn hóa không chỉ có chương trình, sân khấu hay phong trào, mà còn liên quan đến tuyên truyền, an toàn, văn minh, dữ liệu và truyền thông. Quản lý một lễ hội không chỉ là phần nghi lễ, mà còn liên quan đến di sản, trật tự, nếp sống văn minh, quảng bá du lịch và sự tham gia của cộng đồng.
Sát địa bàn, đúng vai
Từ thực tế ấy, vấn đề đặt ra là làm thế nào để đội ngũ cán bộ văn hóa được đặt đúng vai trong bộ máy chính quyền cấp xã. Nếu chỉ nhìn cán bộ văn hóa như người lo phong trào, sự kiện hay tuyên truyền theo đợt, rất khó đáp ứng yêu cầu quản trị đời sống văn hóa cộng đồng trong bối cảnh mới.
Ở phường đô thị, áp lực đến từ mật độ dân cư đông, nhiều tổ dân phố, nhiều sự kiện, tốc độ tiếp nhận và lan truyền thông tin nhanh.
“Ở phường, yêu cầu tuyên truyền rất nhanh, nhiều việc phát sinh trong ngày, trong khi hoạt động văn hóa lại phải phù hợp với không gian công cộng và đời sống cư dân đô thị. Cán bộ văn hóa vì thế không chỉ làm phong trào, mà còn phải phối hợp quản lý quảng cáo, thông tin cơ sở, hoạt động văn hóa nơi công cộng và truyền thông số”.
Ông Nguyễn Ngọc Khánh – Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường Thành Vinh.
Trong khi đó, ở xã miền núi, vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, yêu cầu đối với cán bộ văn hoá xã lại nằm ở sự bám cơ sở và am hiểu cộng đồng. Địa bàn rộng, giao thông đi lại khó khăn, thiết chế văn hóa phân tán, nhiều bản cách xa trung tâm khiến việc duy trì sinh hoạt văn hóa không thể chỉ dựa vào văn bản chỉ đạo hay các đợt phát động.
Ở miền núi, nếu cán bộ văn hóa không bám bản thì rất khó nắm được đời sống văn hóa thực tế. Mỗi bản có phong tục, sinh hoạt cộng đồng và nhu cầu khác nhau. Muốn duy trì phong trào, phải hiểu người dân cần gì, bản còn giữ được gì, nghệ nhân nào còn truyền dạy được…
Ông Nguyễn Xuân Bắc – Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội, xã Hữu Kiệm.
Những lát cắt từ đô thị đến miền núi cho thấy, công tác văn hóa cấp xã, phường cần phù hợp với từng địa phương, vùng miền. Ở đô thị, chú trọng hơn văn minh công cộng, truyền thông số, không gian sinh hoạt cộng đồng phù hợp nhịp sống cư dân. Ở nơi có nhiều di sản, lễ hội, cần ưu tiên quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích. Ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng nông thôn cần đặt trọng tâm vào bảo tồn bản sắc, truyền dạy dân ca dân vũ, nghề truyền thống, đồng thời vận động xây dựng nếp sống mới.
Điểm chung là cán bộ văn hóa cơ sở phải sát địa bàn, hiểu cộng đồng và có khả năng kết nối. Một nhà văn hóa xuống cấp, một câu lạc bộ hoạt động cầm chừng, một lễ hội cần điều chỉnh nếp sinh hoạt, một cụm loa truyền thanh cần cập nhật nội dung, một thông tin chưa chính xác lan truyền trên mạng xã hội… đều thành việc của cán bộ văn hóa - xã hội cấp xã.
Cần kỹ năng và dữ liệu mới
Từ thực tế quản lý thông tin cơ sở, ông Trần Anh Tuấn - Trưởng phòng Thông tin - Báo chí - Xuất bản, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An cho rằng, đội ngũ tuyên truyền viên cơ sở hiện chủ yếu kiêm nhiệm, kỹ năng truyền thông, ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông số chưa đồng đều. Trong khi đó, việc vận hành các phương tiện thông tin cơ sở phần lớn giao cho cán bộ Phòng Văn hóa - Xã hội, giữa lúc khối lượng tham mưu quản lý nhà nước rất lớn.
Vì vậy, theo ông Trần Anh Tuấn, cần quan tâm đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghiệp vụ, kỹ năng truyền thông số cho cán bộ Phòng Văn hóa - Xã hội và đội ngũ tuyên truyền viên cơ sở.
Theo bà Trần Thị Mỹ Hạnh - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An, khi cấp xã, phường đảm nhận nhiều nhiệm vụ hơn, yêu cầu đặt ra không chỉ là bố trí đủ người, mà còn phải nâng chất lượng đội ngũ làm công tác văn hóa cơ sở.
Cán bộ văn hóa cần được bồi dưỡng theo hướng thiết thực: Biết tham mưu kế hoạch văn hóa cấp xã, quản lý và vận hành thiết chế, nắm di sản, lễ hội, tổ chức hoạt động cộng đồng, vận động xã hội hóa; đồng thời sử dụng được công nghệ số trong tuyên truyền, thống kê, lưu trữ dữ liệu.
Cùng với đó, mỗi xã, phường cần xây dựng dữ liệu cơ bản về di tích, lễ hội, phong tục, nghệ nhân, câu lạc bộ, sân thể thao, nhà văn hóa, mô hình gia đình văn hóa, khu dân cư văn hóa. Khi có dữ liệu, việc phân bổ nguồn lực, tổ chức hoạt động cộng đồng hay phát huy di sản sẽ rõ ràng và hiệu quả hơn.
Khi xã, phường trở thành tuyến gần dân nhất trong tổ chức đời sống văn hóa, cán bộ văn hóa cơ sở không chỉ là người ‘làm phong trào’, mà còn là người tham mưu, kết nối và giữ nhịp sinh hoạt cộng đồng.
Bà Trần Thị Mỹ Hạnh - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An
Nguồn: https://baonghean.vn/doi-vai-de-giu-nhip-doi-song-van-hoa-co-so-10342892.html
