Kiên trì cách làm sạch
Tại số 533 đường Trần Hưng Đạo, phường Tân Phong, tỉnh Lai Châu, xưởng nuôi trồng đông trùng hạ thảo Huy Cương đều đặn sáng đèn suốt nhiều năm qua. Bên trong những căn phòng nuôi cấy khép kín là hàng nghìn khay nấm đang phát triển trong điều kiện được kiểm soát nghiêm ngặt.
Chị Bùi Thị Vân, chủ cơ sở nhớ lại những ngày đầu khi cơ sở chỉ có vài chục mét vuông, thiết bị còn thô sơ, máy móc phải tự mày mò chế tạo.
Chị Bùi Thị Vân - chủ cơ sở đông trùng hạ thảo Huy Cương. Ảnh: Đức Bình.
Đến nay, diện tích sản xuất đã mở rộng lên hơn 4.000m², tạo việc làm thường xuyên cho 26 lao động địa phương. Dù quy mô tăng lên nhiều lần, cơ sở vẫn giữ nguyên phương pháp sản xuất mà chị Vân theo đuổi từ những ngày đầu - nuôi trồng theo hướng tự nhiên, hạn chế thấp nhất các tác động, can thiệp
Đông trùng hạ thảo là nấm ký sinh trên ấu trùng sâu bướm. Mùa đông, ấu trùng nằm sâu trong đất, đến mùa hè nấm phát triển, hút dinh dưỡng từ vật chủ rồi vươn lên khỏi mặt đất. Quy luật "đông là trùng, hạ là thảo" đã tạo nên tên gọi đặc biệt của loại dược liệu này.
Trong phòng nuôi cấy tại cơ sở Huy Cương, quy luật ấy được tái hiện gần như nguyên vẹn. Vật chủ sử dụng là nhộng tằm, không bổ sung chất kích thích sinh trưởng.
"Người dân uống cốc trà do cơ sở chúng tôi sản xuất thấy thơm, dễ uống. Nấm có màu cam đậm vì được trồng bằng quy trình sạch. Chúng tôi sản xuất nấm hoàn toàn trên nhộng tằm được kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt, ngoài tự nhiên cây nấm mọc thế nào mình làm đúng như vậy", chị Vân chia sẻ.
Để duy trì phương pháp nuôi trồng này, toàn bộ quy trình được kiểm soát chặt chẽ. Nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng và độ sạch của phòng nuôi luôn được giữ ổn định.
Sau khi thu hoạch, nấm được đưa vào hệ thống sấy thăng hoa từ 25 - 30 tiếng. Ảnh: Đức Bình.
Sau khoảng hai tháng, cây nấm đạt chiều cao tối đa nhưng chưa được thu hoạch ngay. Người sản xuất phải chờ thêm để cây tích lũy các hoạt chất trước khi đưa vào chế biến. Chu kỳ nuôi cấy kéo dài từ 2,5 đến 3 tháng. Khi thu hoạch, đông trùng hạ thảo tươi có mùi thơm nhẹ, sợi mềm, khi chạm vào tạo cảm giác mượt như nhung.
Theo chủ cơ sở sản xuất, đông trùng hạ thảo tươi chỉ bảo quản được khoảng 5 - 7 ngày. Vì vậy, sản phẩm phải được sơ chế ngay để kéo dài thời gian sử dụng. Sau khi thu hoạch, nấm được đưa vào hệ thống sấy thăng hoa. Xưởng hiện có 8 máy sấy, mỗi máy công suất khoảng 50kg/mẻ.
Phương pháp sấy thăng hoa diễn ra ở nhiệt độ âm sâu, giúp nước trong sản phẩm bay hơi trực tiếp dưới áp suất thấp mà không làm thay đổi cấu trúc của nấm. Nhờ đó, sản phẩm vẫn giữ được hình dạng, màu sắc và hương vị tự nhiên. Những sợi nấm có màu cam đậm từ gốc đến ngọn được xem là dấu hiệu nhận biết của sản phẩm sạch, không sử dụng hóa chất can thiệp, bảo toàn tới 99% các hoạt chất quý như Cordycepin và Adenosine.
Xưởng có công suất thiết kế khoảng 10.000 hộp sản phẩm mỗi ngày. Tuy nhiên, sản lượng thực tế được điều chỉnh theo nhu cầu thị trường, phổ biến ở mức 3.000 - 4.000 hộp mỗi ngày nhằm bảo đảm chất lượng đồng đều và tránh tồn kho, giá bán dao động từ 200.000 - 400.000 đồng/50-100g.
"Sản phẩm này là tâm huyết gần như cả cuộc đời mình. Ngày đầu làm nghề, mọi thứ đều phải tự học, tự làm. Tôi chỉ mong người dân Việt Nam được sử dụng nấm sạch với giá hợp lý", chị Vân nói.
Nâng giá trị dược liệu Việt
Từ lâu, đông trùng hạ thảo được xem là dược liệu quý trong y học phương Đông, thường được sử dụng để bồi bổ cơ thể, tăng cường sức khỏe và hỗ trợ phục hồi thể trạng.
Hiện cơ sở sản xuất nấm đông trùng hạ thảo của chị Vân đang tạo việc làm cho gần 30 lao động tại địa phương. Ảnh: Quang Dũng
Nhiều nghiên cứu trên thế giới cũng ghi nhận hoạt tính sinh học của loại nấm này. Theo Giáo sư Xuanwei Zhou (Trung tâm Nghiên cứu Công nghệ sinh học thực vật - Đại học Giao thông Thượng Hải), các hoạt chất trong đông trùng hạ thảo có khả năng tăng cường hệ miễn dịch, chống oxy hóa, chống đột biến và hỗ trợ ức chế sự phát triển của một số dòng tế bào ung thư trong nghiên cứu thực nghiệm.
Tuy nhiên, đông trùng hạ thảo hiện chưa được công nhận là thuốc điều trị do cơ chế tác động vẫn cần được nghiên cứu, làm rõ thêm.
Tại Việt Nam, sản phẩm này vẫn còn khá mới đối với nhiều người tiêu dùng. Giá bán tương đối cao cũng là rào cản khiến đông trùng hạ thảo chưa được sử dụng rộng rãi.
Sản phẩm của cơ sở Huy Cương đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao, chứng nhận ISO và được xác nhận chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn. Đây là nền tảng để sản phẩm mở rộng tiêu thụ tại thị trường trong nước.
Hiện đơn vị đang ấp ủ phát triển thêm các dòng sản phẩm mới như nước đông trùng hạ thảo, sản phẩm kết hợp yến và đông trùng hạ thảo để tiếp cận thêm nhiều nhóm khách hàng. "Chúng tôi rất tâm huyết, mong muốn người tiêu dùng trong nước được sử dụng sản phẩm sạch với giá hợp lý. Nhưng để nâng tầm giá trị, cơ sở rất cần sự đồng hành, hỗ trợ từ các doanh nghiệp lớn, đặc biệt trong lĩnh vực dược", chị Vân bày tỏ.
Nấm đông trùng hạ thảo được chế biến thành sợi để bảo quản được lâu hơn. Ảnh: Quang Dũng
Chủ cơ sở cho biết đã tìm hiểu các tiêu chuẩn quốc tế như FDA của Mỹ hay các tiêu chuẩn của Liên minh châu Âu để hướng tới xuất khẩu. Tuy nhiên, với quy mô hiện tại, việc hoàn thiện các tiêu chí về quản lý chất lượng, hồ sơ kỹ thuật và truy xuất nguồn gốc vẫn là bài toán khó.
Ông Nguyễn Thành Đồng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu cho rằng, các sản phẩm đông trùng hạ thảo đang mở ra hướng phát triển mới cho nông nghiệp địa phương. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực đòi hỏi vốn đầu tư ban đầu lớn, công nghệ sản xuất hiện đại và chi phí vận hành cao.
Hiện toàn tỉnh mới có 2 cơ sở nuôi trồng, chế biến đông trùng hạ thảo, chủ yếu sản xuất sản phẩm sấy thăng hoa dạng sợi nên dư địa phát triển vẫn còn rất lớn, song việc mở rộng quy mô cần có lộ trình và sự hỗ trợ đồng bộ.
Thời gian tới, tỉnh Lai Châu sẽ tiếp tục đồng hành với các đơn vị phát triển các sản phẩm nông đặc sản, dược liệu có giá trị kinh tế cao gắn với ứng dụng khoa học công nghệ, chế biến sâu và xây dựng chuỗi giá trị. Đồng thời, tỉnh sẽ kết nối các cơ sở sản xuất với viện nghiên cứu, đơn vị khoa học và doanh nghiệp phân phối nhằm hoàn thiện quy trình sản xuất, từng bước mở rộng thị trường tiêu thụ.
Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/dong-trung-ha-thao-so-1-lai-chau-d818517.html
![[Ảnh] Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp](https://vphoto.vietnam.vn/thumb/1200x675/vietnam/resource/IMAGE/2026/07/01/1782882811691_ndo_br_1-jpg.webp)
