Lễ hội Kỳ Yên là sinh hoạt tín ngưỡng lâu đời của người dân Nam Bộ, tạo không gian văn hóa cộng đồng đậm nghĩa tình, nơi người dân gửi gắm ước vọng quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa. Qua những nghi lễ trang trọng và sự giao hòa văn hóa giữa các dân tộc, lễ hội tiếp tục được gìn giữ, trao truyền như một nét đẹp bền bỉ trong đời sống tinh thần của người dân phương Nam.
 |
| Nghi lễ thỉnh sắc thần được thực hiện trang trọng tại các đình làng. |
Nét đẹp văn hóa
Theo sách “Tìm hiểu văn hóa Vĩnh Long”, mỗi khi lập làng thì phải xây dựng một ngôi đình. Đình là nơi thờ thần Thành Hoàng, nơi hương chức làm việc và cũng là nơi để dân làng hội họp, tham dự lễ hội. Hàng năm, tại các đình làng diễn ra khá nhiều lễ hội, có thể kể ra như: lễ Niêm ấn (ngày 25 tháng Chạp), rước thần Thành Hoàng (ngày 30 tháng Chạp), Nguyên Đán tổ chức vào giờ giao thừa tiễn năm cũ đón năm mới hoặc vào sáng mùng một Tết Nguyên đán; lễ Khai hạ hay Khai sơn, Giở ấn (ngày mùng 7 tháng Giêng)… Trong đó những lễ hội lớn được tổ chức ở đình làng thường là: lễ Thượng Điền, lễ Hạ Điền và lễ Kỳ Yên.
Lễ Hạ Điền thường tổ chức vào đầu mùa mưa, có ý nghĩa như lễ xuống đồng, khai trương cho việc cày cấy và cũng thể hiện sự tôn kính đối với thần Thành Hoàng, thần Nông, các thần mây, mưa, sấm, chớp để cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, nên thường gọi là Hạ điền Cầu Bông.
Lễ Thượng Điền cử hành vào cuối mùa mưa, lúc mùa màng đã có kết quả, cũng hướng đến việc cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Lễ Hạ Điền và Thượng Điền có tính chất và ý nghĩa tương đồng với lễ Kỳ Yên. Do vậy, nhiều làng cứ 3 năm lấy ngày lễ Hạ Điền hoặc Thượng Điền để tổ chức lễ Kỳ Yên, dân gian mới thường gọi “Tam niên đáo lệ Kỳ Yên”.
Đình Phú Tự (phường Phú Khương) thờ Thành hoàng bổn cảnh, được vua Khải Định sắc phong vào năm 1918. Theo các tài liệu xưa, ngôi đình này được xây dựng khoảng hơn 300 năm, khi những lưu dân người Việt đầu tiên đặt chân tới vùng đất cù lao này khai hoang lập ấp. Lễ Kỳ Yên ở đình Phú Tự diễn ra vào giữa tháng 3 âm lịch. Năm 2026 ở đình Phú Tự làm lễ cúng lớn “Tam niên đáo lệ Kỳ Yên”.
Theo ông Đoàn Văn Mười- Ban Quản lý đình Phú Tự, mỗi năm, đình cúng 4 lễ, trong đó lễ Kỳ Yên lớn nhất. Bà con cầu mong quốc thới dân an, mưa thuận gió hòa, bá tánh mạnh giỏi, bình an. Lễ Túc Yết là một trong những nghi thức linh thiêng và quan trọng trong lễ hội đình làng, đặc biệt là lễ Kỳ Yên. Đây là thời điểm Ban quý tế đại diện dân làng chính thức dâng lễ vật, đọc văn tế để trình diện, tạ ơn và cầu xin thần Thành Hoàng phù hộ. Lễ vật dâng cúng thường là heo quay, gạo, muối, củi, lửa, nước…
Tại phường Cái Vồn, lễ Hạ Điền- Kỳ Yên tại đình thần Mỹ Thuận là lễ hội lớn thu hút hàng ngàn người tham dự. Trong phần lễ, có lễ thỉnh sắc Thần và “Thần du hành”. Hơn 300 người tham dự lễ du hành qua các tuyến đường nội ô ở phường rồi quay trở về đình thực hiện lễ an vị sắc thần. Sau đó, thực hiện các nghi lễ: tế nhạc Tùa Lầu Cấu, Thay khăn- Khai sắc và đọc sắc thần, Túc Yết, Xây chầu- Đại Bội… Trong đó, các lễ cúng Tiền Vãng, thần Nông, Túc Yết, Chánh Tế với nghi thức hành lễ gồm một tuần hương, ba tuần rượu, một tuần trà, đọc văn tế được thực hiện theo nghi thức tế lễ tiểu cung đình triều Nguyễn.
Ông Huỳnh Đặng Minh Thiện- Trưởng Ban Quản lý di tích đình Mỹ Thuận, chia sẻ: “Từ thuở nhỏ, mỗi lần có cúng đình, tôi nghe tiếng trống là háo hức dữ lắm. Từ thời ông cố làm Chánh tế, thực hiện nghi thức Xây chầu hàng năm cho đình. Đến thời ông ngoại tôi làm ông từ giữ đình, rồi dượng ba làm trưởng ban quản lý đình và đến tôi tiếp nối. Tất cả chúng tôi đều nỗ lực giữ gìn văn hóa truyền thống không bị mai một giữa nhịp sống hiện đại”.
Gắn kết cộng đồng
Lễ Kỳ Yên ở các đình làng còn mang một ý nghĩa là ngày giỗ hội của làng. Vào những ngày này, các đình làng thường tổ chức nhiều trò chơi dân gian, múa lân, múa rồng, tổ chức hát bội giúp vui cho Nhân dân. Ngoài ra, lễ Kỳ Yên còn là dịp để các nghệ nhân giới thiệu sự khéo léo của mình qua tài chưng hoa, chưng mâm trái cây.
 |
| Lễ hội Kỳ Yên là hoạt động giữ vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân Nam Bộ. |
Trong phần hội của lễ Kỳ Yên ở đình Mỹ Thuận, Ban Quản lý đình tổ chức các trò chơi dân gian như: kéo co, đập nồi, nhảy bao, bắt vịt… Ông Huỳnh Đặng Minh Thiện nhấn mạnh: “Điểm đặc biệt trong phần lễ hội năm nay là những hoạt động mang đặc trưng của 3 dân tộc Kinh, Hoa, Khmer: như lân- sư- rồng, hát bội, múa trống Chhay Dăm của đồng bào Khmer, trình diễn Tùa Lầu Cấu của người Hoa… Sau hợp nhất các tỉnh, thành, chúng tôi muốn đổi mới, cho thấy sự hòa hợp, giao lưu, đoàn kết của các dân tộc. Đó là văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc mình”.
Anh Tào Phú Vinh- Phòng Bảo tồn (Ban Quản lý di tích Vĩnh Long), cho biết, lễ hội Kỳ Yên mang ý nghĩa cầu an để mùa màng ổn định, mọi sự tốt lành. Thời gian tổ chức lễ có thể chênh lệch nhau ở mỗi địa phương bởi phụ thuộc vào thổ nhưỡng đất đai canh tác hoặc con nước lớn ròng. Đây là văn hóa ăn sâu vào tâm thức mỗi người con Nam Bộ, là minh chứng quan trọng về lịch sử định cư trên vùng đất mới.
Lễ hội Kỳ Yên tạo không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng đặc sắc, là hoạt động giữ vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân Nam Bộ. Lễ hội được duy trì tổ chức còn là biểu tượng của sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại, thể hiện sức sống bền bỉ của văn hóa dân tộc trong lòng người dân. Dù trải qua nhiều thay đổi, cuộc sống có hiện đại đến mấy thì những người con Nam Bộ vẫn giữ gìn và tiếp nối những giá trị truyền thống, để hàng trăm năm qua: hội đình vẫn mở giữa mùa xuân.
Bài, ảnh: PHƯƠNG THƯ
Nguồn: https://baovinhlong.com.vn/van-hoa-giai-tri/202606/giu-gin-net-dep-van-hoa-le-hoi-ky-yen-4ca639e/
![[Video] Hoàng hôn Đầm Lập An – Nơi mặt trời lặn trên những mẻ lưới](https://vphoto.vietnam.vn/thumb/1200x675/vietnam/resource/IMAGE/2026/05/31/1780192137701_beach-landscape-sea-water-nature-grass-745871-pxhere-com.jpeg)
Bình luận (0)