Giữ mạch nguồn văn hóa Êđê dưới chân núi lửa Nâm Kar

Dưới chân dãy núi lửa Nâm Kar hùng vĩ – điểm đến độc đáo thuộc Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông – Lâm Đồng, cộng đồng người Êđê ở xã Quảng Phú vẫn gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống đã được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Già làng thôn Phú Xuân thực hiện nghi lễ cúng bến nước, cầu mong mùa màng tốt tươi và buôn làng bình yên

Giữ mạch nguồn văn hóa

Quảng Phú là nơi cộng cư của 20 dân tộc, trong đó người Êđê và M’nông là cư dân bản địa gắn bó lâu đời với vùng đất này. Toàn xã hiện có gần 1.000 người Êđê sinh sống chủ yếu tại các thôn Phú Xuân, Phú Sơn, Phú Hưng, Đắk Nang và buôn Krue. Qua bao đời, cuộc sống của đồng bào gắn liền với nương rẫy, với rừng núi và những dòng suối chảy về buôn làng.

Với người Êđê, bến nước không chỉ là nơi lấy nước sinh hoạt mà còn là không gian linh thiêng – nơi ngự trị của thần Nước, vị thần bảo bọc cho sự sống của cộng đồng. Bởi vậy, dù cuộc sống đã đổi thay, đồng bào nơi đây vẫn duy trì Lễ Cúng bến nước như một nghi lễ quan trọng để tạ ơn thần linh, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi và buôn làng bình yên.

Tiếng cồng của người Êđê vang vọng núi rừng

Ông Y K’Rum, già làng thôn Phú Xuân chia sẻ: “Lễ Cúng bến nước là truyền thống từ bao đời của người Êđê, là dịp để con cháu nhớ về cội nguồn, biết yêu thương, đoàn kết và tiếp tục giữ gìn những giá trị tốt đẹp mà cha ông để lại”.

Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, nghi lễ còn thể hiện tri thức dân gian trong việc bảo vệ môi trường sống. Sau phần lễ, già làng luôn nhắc nhở mọi người giữ gìn nguồn nước sạch, không chặt phá cây rừng quanh bến nước để dòng nước mãi trong lành, nuôi dưỡng buôn làng.

Thanh niên Êđê ở Quảng Phú học đánh chiêng và tham gia đội cồng chiêng truyền thống của buôn làng để tiếp nối và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc mình

Nếu bến nước là trái tim của buôn làng thì cồng chiêng chính là linh hồn của đời sống văn hóa Êđê. Trong mỗi lễ hội, tiếng chiêng vang lên như tiếng nói của tổ tiên, kết nối con người với thần linh và cộng đồng.

Ở thôn Phú Xuân, anh Y Lom Niê, Trưởng thôn và cũng là một đảng viên người Êđê – nhiều năm qua vẫn miệt mài vận động thanh niên học đánh chiêng, tham gia đội chiêng của buôn làng để giữ gìn bản sắc dân tộc.

“

Nếu lớp trẻ không tiếp tục học hỏi từ các già làng, nghệ nhân thì những giá trị văn hóa truyền thống sẽ dần mai một. Vì vậy, tôi luôn khuyến khích con em trong thôn tham gia sinh hoạt cồng chiêng, học các bài chiêng truyền thống.

Anh Y Lom Niê, Trưởng thôn Phú Xuân, xã Quảng Phú, tỉnh Lâm Đồng

Nhờ sự truyền dạy ấy, nhiều thanh niên Êđê ở Quảng Phú hôm nay đã biết đánh chiêng, hiểu ý nghĩa từng bài chiêng và tự hào khi khoác lên mình trang phục truyền thống để tham gia lễ hội của buôn làng.

Ẩm thực truyền thống góp phần làm phong phú thêm bản sắc, không gian văn hóa của người Êđê ở Quảng Phú

Những điệu múa xoang bên bếp lửa, tiếng hát ngân vang cùng các món ăn đậm hương vị núi rừng đã trở thành nét đẹp văn hóa được bao thế hệ người Êđê gìn giữ và trao truyền. Từ cơm lam, thịt trâu nướng đến lá bép, cà đắng hay ớt rừng, tất cả đều gắn với đời sống lao động và thiên nhiên của người Êđê.

Anh Y Thúc Niê, thôn Phú Xuân cho biết: “Mỗi dịp lễ hội, bà con đều háo hức tham gia, cùng chuẩn bị món ăn, tổ chức văn nghệ và đốt lửa trại để buôn làng thêm gắn kết”.

Đưa bản sắc Êđê trở thành điểm nhấn

Trong quá trình xây dựng và phát triển địa phương, xã Quảng Phú đang từng bước đưa văn hóa truyền thống trở thành nguồn lực phát triển bền vững.

Địa phương đã tiến hành rà soát, phục dựng nhiều phong tục, lễ hội của đồng bào Êđê và M’nông, trong đó Lễ Cúng bến nước được xác định là một di sản tiêu biểu cần được bảo tồn và phát huy.

Văn hóa truyền thống người Êđê được định hướng trở thành điểm nhấn trong phát triển du lịch cộng đồng dưới chân núi lửa Nâm Kar

Theo ông Cao Bá Hoàng, Phó Chủ tịch UBND xã Quảng Phú, việc khôi phục lễ hội không chỉ nhằm gìn giữ bản sắc văn hóa mà còn hướng tới phát triển du lịch cộng đồng dưới chân núi lửa Nâm Kar – nơi có cảnh quan thiên nhiên đặc sắc và không gian văn hóa giàu bản sắc.

“

Bảo tồn văn hóa truyền thống là nền tảng để địa phương phát triển du lịch cộng đồng bền vững

Ông Cao Bá Hoàng, Phó Chủ tịch UBND xã Quảng Phú, tỉnh Lâm Đồng

Từ định hướng đó, nhiều hoạt động bảo tồn đang được triển khai như phục dựng lễ hội, duy trì sinh hoạt cồng chiêng, bảo tồn nghề dệt thổ cẩm và truyền dạy văn hóa dân gian cho thế hệ trẻ.

Phụ nữ Êđê khéo léo chế biến các món ăn truyền thống phục vụ lễ cúng và sinh hoạt cộng đồng

Việc kết nối văn hóa truyền thống với du lịch cộng đồng mở ra cơ hội để du khách khám phá đời sống của người Êđê, thưởng thức ẩm thực bản địa, nghe tiếng cồng chiêng vang vọng giữa đại ngàn và hòa mình vào thiên nhiên dưới chân núi lửa Nâm Kar.

Trong dòng chảy của cuộc sống mới, văn hóa truyền thống vẫn hiện diện trong từng tiếng cồng chiêng, từng lễ hội và nếp sinh hoạt của người Êđê ở Quảng Phú. Đó không chỉ là ký ức của cha ông mà còn là niềm tự hào, là sức mạnh tinh thần để cộng đồng gìn giữ bản sắc và vun đắp cho sự phát triển bền vững của buôn làng.

Nguồn: https://baolamdong.vn/giu-mach-nguon-van-hoa-ede-duoi-chan-nui-lua-nam-kar-445228.html