Giữ một không gian tuổi thơ giữa thời đại số

VHO - Nhân dịp Quốc tế Thiếu nhi 1.6, nhiều sân khấu nghệ thuật trên cả nước đồng loạt giới thiệu các chương trình dành cho trẻ em. Trong bối cảnh mạng xã hội và các nền tảng giải trí số ngày càng chiếm nhiều thời gian của khán giả nhỏ tuổi, những vở múa rối, xiếc hay nhạc kịch được đầu tư công phu đang nỗ lực kéo trẻ em trở lại với không gian nghệ thuật trực tiếp. Đằng sau mỗi suất diễn là mong muốn vun đắp tình yêu sân khấu và tạo thêm những điểm hẹn văn hóa cho tuổi thơ.

Vở kịch thiếu nhi “Chú bé người gỗ - Pinocchio” nhẹ nhàng gửi gắm những bài học về sự trưởng thành, lòng trung thực và hành trình hoàn thiện bản thân

Mang cổ tích trở lại sân khấu

Trong dịp hè 2026, Nhà hát Múa rối Việt Nam giới thiệu chương trình Truyện cổ Andersen, đưa những câu chuyện quen thuộc như Nàng tiên cá, Vịt con xấu xí... trở lại sân khấu bằng nghệ thuật múa rối kết hợp âm nhạc, ánh sáng và hiệu ứng hiện đại. Những hình tượng cổ tích được tái hiện sinh động qua chuyển động của nhân vật rối, tạo sức hút với khán giả nhỏ tuổi. Bên cạnh yếu tố giải trí, chương trình khơi gợi cho trẻ em những cảm nhận về lòng dũng cảm, tình yêu thương và hành trình trưởng thành thông qua ngôn ngữ sân khấu gần gũi.

Trong khi đó, Liên đoàn Xiếc Việt Nam giới thiệu vở Giấc mơ tuổi thần tiên với sự kết hợp giữa nghệ thuật xiếc, nhào lộn và các hiệu ứng công nghệ hiện đại. Trên sân khấu, câu chuyện về những siêu anh hùng bảo vệ ước mơ tuổi thơ được kể bằng những màn trình diễn giàu tính thị giác và nhịp điệu sôi động.

Đáng chú ý, chương trình có sự tham gia của các em nhỏ rối loạn phổ tự kỷ đến từ Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập Phúc Yên. Trong vai những “siêu nhân”, các em tự tin xuất hiện trước đông đảo khán giả và nhận được những tràng pháo tay cổ vũ từ khán phòng. Khoảnh khắc ấy mang đến nhiều cảm xúc, bởi phía sau mỗi phần trình diễn là hành trình nỗ lực và hòa nhập của các em.

Một hướng tiếp cận khác được Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam lựa chọn trong mùa hè 2026 là đưa lên sân khấu các tác phẩm như Không gia đình, Chú bé người gỗ - Pinocchio... Nếu Không gia đình dẫn dắt khán giả theo hành trình trưởng thành của cậu bé Rémi qua nhiều thử thách, thì Pinocchio được làm mới bằng nhịp kể hiện đại và gần gũi hơn với trẻ em hôm nay.

Điểm chung của các tác phẩm là lựa chọn tiếp cận trẻ em bằng cảm xúc thay vì những bài học đạo đức mang tính áp đặt. Những tò mò, bốc đồng hay sai lầm của nhân vật nhỏ tuổi được đặt trong bối cảnh tự nhiên của quá trình lớn lên. Qua đó, sân khấu trở thành không gian để trẻ quan sát, đồng cảm và tự rút ra những bài học cho riêng mình.

Sự hưởng ứng của khán giả là một trong những tín hiệu tích cực đối với sân khấu thiếu nhi. Lần đầu đưa con đến Nhà hát Múa rối Việt Nam, chị Lê Thị Tuyết Nga (36 tuổi, Hưng Yên) cho biết, chị bất ngờ khi thấy con ngồi nghiêm chỉnh xem chương trình từ đầu đến cuối.

Theo chị, giữa rất nhiều lựa chọn giải trí trên điện thoại và mạng xã hội, sân khấu vẫn có sức hấp dẫn riêng nhờ những cảm xúc và trải nghiệm trực tiếp. “Các con theo dõi câu chuyện rất chăm chú. Có lúc cười vui, có lúc hồi hộp theo từng nhân vật. Nhìn con tập trung suốt buổi diễn, tôi hiểu vì sao sân khấu vẫn giữ được sức hút với trẻ nhỏ”, chị Nga nói.

Nỗ lực tạo dựng sân khấu thiếu nhi bền vững

Phía sau những suất diễn đông khán giả dịp hè là không ít trăn trở của các đơn vị nghệ thuật. Sân khấu thiếu nhi vẫn thiếu những tác phẩm mới có sức sống dài lâu, trong khi hoạt động biểu diễn phần lớn tập trung vào một vài thời điểm trong năm. Làm sao để trẻ em đến rạp thường xuyên hơn, thay vì chỉ xuất hiện vào những dịp đặc biệt, vẫn là câu hỏi mà nhiều nhà hát đang tìm lời giải.

Bên cạnh câu chuyện kịch bản, nhân lực sáng tạo và nguồn thu, việc giữ khán giả cũng là thách thức không nhỏ đối với sân khấu thiếu nhi. Nhiều chương trình vẫn chủ yếu xuất hiện vào dịp hè, ngày 1.6 hoặc Trung thu, trong khi sức sống của một loại hình nghệ thuật chỉ thực sự được khẳng định khi có thể duy trì sự hiện diện thường xuyên trong đời sống công chúng.

Trong khi đó, khán giả nhí hôm nay đã khác rất nhiều so với trước. Những cách kể chuyện cũ hay các tác phẩm thiếu sức hấp dẫn ngày càng khó tạo được sự quan tâm. Muốn chinh phục trẻ em, sân khấu không thể đứng yên mà phải liên tục làm mới cả nội dung lẫn phương thức thể hiện.

Từ thực tế hoạt động nhiều năm, NSƯT Nguyễn Sĩ Tiến, Giám đốc Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam cho rằng, sân khấu thiếu nhi cần một hướng phát triển dài hạn thay vì phụ thuộc vào các mùa cao điểm. Theo ông, khán giả nhỏ tuổi xứng đáng được tiếp cận những tác phẩm được đầu tư nghiêm túc cả về nội dung lẫn chất lượng nghệ thuật.

Bên cạnh nỗ lực của các đơn vị nghệ thuật, việc xây dựng thói quen đến rạp cho trẻ em cũng cần sự tham gia của gia đình, nhà trường và các cơ quan quản lý văn hóa. Chỉ khi sân khấu hiện diện thường xuyên hơn trong đời sống hằng ngày, loại hình nghệ thuật này mới có thể mở rộng công chúng và duy trì sức sống lâu dài.

Theo NSƯT Nguyễn Sĩ Tiến, sân khấu thiếu nhi muốn đi đường dài trước hết phải có đội ngũ sáng tạo đủ mạnh. Viết và dàn dựng cho trẻ em là công việc không dễ, bởi người làm nghề phải hiểu cách trẻ em suy nghĩ, cảm nhận và tiếp nhận câu chuyện. Vì vậy, việc tạo điều kiện để nghệ sĩ yên tâm theo đuổi lĩnh vực này là yếu tố rất quan trọng.

Ở góc độ khác, ông cho rằng, sân khấu thiếu nhi cũng cần tìm thêm những con đường mới để tiếp cận công chúng. Khi được kết nối với trường học, các hoạt động trải nghiệm hay những sản phẩm truyền thông phù hợp, sân khấu sẽ có cơ hội hiện diện thường xuyên hơn thay vì chỉ xuất hiện vào một vài dịp cao điểm trong năm. 

 Giữ trẻ em đến với nghệ thuật trong thời đại số

Theo số liệu được UNICEF dẫn lại, gần 9/10 thanh thiếu niên Việt Nam có sử dụng Internet. Mạng xã hội, video ngắn và các nền tảng trực tuyến đang trở thành một phần quen thuộc trong đời sống hằng ngày của trẻ em, kéo theo sự thay đổi trong cách giải trí và tiếp nhận thông tin.

Trong bối cảnh đó, mỗi mùa Quốc tế Thiếu nhi 1.6 vừa là dịp các nhà hát giới thiệu tác phẩm mới vừa là cơ hội để trẻ em tiếp cận những trải nghiệm ngoài màn hình. Một buổi xem múa rối, xiếc hay nhạc kịch có thể chỉ kéo dài vài giờ, nhưng đó là khoảng thời gian các em được hòa mình vào không gian nghệ thuật thực, gặp gỡ nhân vật bằng cảm xúc trực tiếp thay vì qua một thiết bị điện tử.

Nguồn: https://baovanhoa.vn/nghe-thuat/giu-mot-khong-gian-tuoi-tho-giua-thoi-dai-so-233207.html