Gỡ nút thắt "dạy học liên kết"

Trong kỷ nguyên số, giáo dục toàn cầu và giáo dục Việt Nam đang chuyển dịch thần tốc: từ dạy học nhồi nhét kiến thức sang dạy học phát triển năng lực học sinh. Nhờ đó, những hoạt động giáo dục tiên tiến như giáo dục STEM, năng lực số, trí tuệ nhân tạo (AI) hay kỹ năng sống... giờ đây không còn xa lạ với trường học Việt Nam.

Dạy học tích hợp tạo sự công bằng trong giáo dục

Thời gian qua, đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng, mới mẻ trên của học sinh, nhiều cơ sở giáo dục đã đẩy mạnh công tác xã hội hóa thông qua các chương trình "dạy học liên kết". Các đơn vị này đã đóng góp vai trò quan trọng trong việc đưa các công nghệ mới, giáo trình quốc tế và phương pháp giảng dạy hiện đại vào nhà trường khi nguồn lực một số cơ sở giáo dục còn hạn chế nhất định.

Nhờ các đơn vị liên kết, diện mạo của các tiết học STEM, AI, kỹ năng sống, ngoại ngữ, tin học... đã có những chuyển biến tích cực, giúp học sinh tiếp cận nhanh hơn với giáo dục của các nước tiên tiến.

Gỡ nút thắt "dạy học liên kết" - Ảnh 1. — Cô và trò lớp 6 Trường THCS Lý Phong (TP HCM) với tiết học chủ đề “Chế tạo xe ròng rọc” (Ảnh do giáo viên cung cấp)

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai đã phát sinh một vài vấn đề cần tháo gỡ, như phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm về việc xem lại hoạt động dạy học liên kết trong nhà trường phải dựa trên tinh thần tự nguyện, không được biến tướng thành hình thức "ép buộc", gây gánh nặng tài chính cho phụ huynh và gây hiện tượng quá tải với học sinh.

Câu hỏi được đặt ra là: Làm thế nào để học sinh vẫn được thụ hưởng những giá trị tinh hoa của giáo dục tiên tiến, hiện đại (STEM, AI, kỹ năng sống, tăng cường ngoại ngữ - tin học…) một cách công bằng, hiệu quả mà không làm tăng gánh nặng tài chính cho gia đình cũng như sự quá tải với học sinh? Câu trả lời nằm chính ở "Dạy học tích hợp" - một phương thức đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) chỉ đạo và các Sở GD-ĐT cũng đã triển khai rốt ráo đến từng cơ sở.

Dạy học tích hợp không phải là một khái niệm mới nhưng trong bối cảnh đổi mới Chương trình Giáo dục phổ thông (GDPT) 2018, với việc các cơ sở giáo dục vừa thực hiện chương trình giáo dục quốc gia vừa thực hiện chương trình nhà trường, nó đã trở thành phương thức "xương sống".

Khác với dạy học liên kết (thường là một chương trình độc lập, do giáo viên bên ngoài nhà trường giảng dạy với giáo trình riêng, lịch dạy riêng và có thu phí), dạy học tích hợp vận hành dựa trên 4 nguyên tắc:

- Giáo viên của trường là chủ thể: Chính thầy cô bộ môn - những người được đào tạo bài bản từ trường sư phạm, hiểu rõ tâm sinh lý học sinh mình nhất - sẽ là người thiết kế và tổ chức bài học tích hợp, một nội dung mà thầy cô đã được các sở GD-ĐT tổ chức tập huấn rất kỹ lưỡng nhiều năm học gần đây.

- Mọi học sinh đều được học: Vì các hoạt động giáo dục trên đều được tích hợp với tiết học chính khóa, nên mọi học sinh đều được tham gia học, được kiểm tra, đánh giá một cách công bằng.

- Hạn chế phát sinh thời gian: Vì các nội dung như kỹ năng sống, STEM hay năng lực số... được "lồng ghép" trực tiếp vào các hoạt động dạy học, giáo dục hằng ngày ngay trong các tiết học chính khóa.

- Hạn chế thu thêm phí: Vì được thực hiện trong định mức tiết dạy của giáo viên và sử dụng cơ sở vật chất sẵn có của nhà trường, học sinh ít khi phải đóng thêm khoản tiền nào cho hoạt động dạy học tích hợp này.

Như vậy, dạy học tích hợp không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn lực sẵn có mà còn giúp giảm gánh nặng tài chính cho gia đình, giảm tải về mặt nội dung và thời gian cho học sinh, bảo đảm rằng mọi tinh hoa của các chương trình giáo dục tiên tiến, hiện đại đều đến được với mọi học sinh một cách minh bạch, tự nhiên và đầy trách nhiệm.

Không để học sinh nào bị bỏ lại phía sau

Phát triển dạy học tích hợp trong nhà trường đem lại những giá trị to lớn về mặt xã hội:

- Phát triển toàn diện cho học sinh: Dạy học tích hợp giúp các em tiếp cận STEM, AI, kỹ năng sống... ngay trong giờ học chính khóa, từ đó giảm áp lực thời gian, có thêm thời gian để nghỉ ngơi, vui chơi và rèn luyện văn - thể - mỹ, góp phần phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực theo mục tiêu của Chương trình GDPT 2018.

- Bảo đảm tính công bằng xã hội: Mọi học sinh đều được thụ hưởng các phương thức giáo dục hiện đại như nhau, công bằng nhất trong mọi giờ học chính khóa.

- Khẳng định vị thế người thầy: Khi giáo viên tự mình đứng lớp dạy STEM hay kỹ năng sống, AI..., uy tín của họ trong mắt học sinh và phụ huynh được nâng cao. Điều này thúc đẩy phong trào tự học, tự nghiên cứu trong đội ngũ nhà giáo.

- Tối ưu hóa nguồn lực nhà trường: Thay vì chi trả một khoản tiền lớn hằng tháng cho các đơn vị liên kết, phụ huynh và nhà trường có thể phối hợp để dùng đồng tiền đó đầu tư vào cơ sở vật chất, trang thiết bị, có giá trị sử dụng lâu dài cho nhiều lứa học sinh, theo đúng quy định của địa phương.

Cần thẳng thắn thừa nhận lý do vì sao dạy học tích hợp với kỹ năng sống, STEM, AI, tăng cường ngoại ngữ - tin học… chưa phát triển như kỳ vọng của lãnh đạo ngành: Đó là vì cơ sở vật chất ở một số đơn vị giáo dục vẫn còn hạn chế, một bộ phận giáo viên còn lúng túng với phương pháp dạy học tích hợp, một số cơ sở giáo dục chưa triển khai dạy học tích hợp. Để thực hiện lộ trình dạy học tích hợp, cần có những giải pháp mang tính bền vững:

Nhà trường cần thiết kế các không gian thực hành trải nghiệm linh hoạt, nơi học sinh có thể dễ dàng tiếp cận các chương trình giáo dục trên mà không cần những thiết bị xa xỉ.

Song song đó, công tác tập huấn các hoạt động dạy học tích hợp trên cho giáo viên phải đi vào chiều sâu, giúp giáo viên có thể thiết kế giáo án, tổ chức dạy học tích hợp thành công. Liên kết với các trường bạn để xây dựng chương trình, kho học liệu…

Khi thực hiện chỉ đạo của ngành là ưu tiên dạy học tích hợp các môn học trong giờ học chính khóa với các nội dung mới, chắc chắn một bộ phận giáo viên sẽ lo ngại về năng lực thiết kế và tổ chức các hoạt động tích hợp của mình; trong khi đó, không ít phụ huynh băn khoăn liệu việc không tham gia các chương trình "ngoài" có ảnh hưởng đến việc tiếp cận STEM, AI, kỹ năng sống hay năng lực số… của con em mình.

Tuy nhiên, chính những băn khoăn này cho thấy yêu cầu cấp thiết phải đầu tư đúng hướng cho dạy học tích hợp trong nhà trường.

Khi giáo viên được bồi dưỡng bài bản, có học liệu dùng chung và được hỗ trợ về chuyên môn, dạy học tích hợp không những không làm giảm chất lượng giáo dục mà còn giúp các năng lực hiện đại được hình thành một cách tự nhiên, thường xuyên và gắn chặt với chương trình chính khóa. Đồng thời, việc triển khai tích hợp trong khuôn khổ Chương trình GDPT 2018 giúp bảo đảm tính chuẩn hóa, minh bạch và công bằng.

Giáo viên có thể đảm nhiệm

Đối với giáo dục STEM, tùy theo cấp học, giáo dục STEM được tổ chức linh hoạt qua các hình thức sau: Bài học STEM: Đây là hình thức cốt lõi. Các nội dung bài học của các môn học (toán, tự nhiên và xã hội, công nghệ, tin học...) được tích hợp để giải quyết một vấn đề cụ thể.

Quá trình này diễn ra ngay trong giờ học chính khóa; hoạt động trải nghiệm STEM: tổ chức dưới dạng câu lạc bộ, ngày hội STEM hoặc các dự án học tập. Hình thức này nhấn mạnh vào sự tự nguyện và sở thích của học sinh, giúp các em khám phá năng khiếu cá nhân; làm quen với nghiên cứu khoa học, kỹ thuật: dành cho học sinh có năng khiếu, bước đầu làm quen với quy trình nghiên cứu để giải quyết các vấn đề trong thực tế...

Theo chỉ đạo của Bộ GD-ĐT, các hình thức chính để triển khai dạy học phát triển năng lực số và năng lực AI trong nhà trường: dạy môn tin học (hình thức cốt lõi), dạy tích hợp năng lực số (hình thức chủ yếu) và các hoạt động giáo dục tăng cường và trải nghiệm (hình thức bổ trợ)...

Nhà trường có thể tổ chức cho giáo viên vận dụng hình thức dạy học tích hợp theo những mức độ khác nhau.

Tuyệt đối không gây áp lực tài chính

Liên quan đến dạy học liên kết trong nhà trường, ông Hồ Tấn Minh, Chánh Văn phòng Sở GD-ĐT TP HCM, cho biết không có khái niệm "môn học liên kết", "môn tự nguyện" trong nhà trường; chỉ có chương trình giáo dục của nhà trường, còn liên kết chỉ là phương thức tổ chức khi nhà trường chưa đủ nguồn lực. "Việc tổ chức các môn học liên kết trên cơ sở thực hiện Chương trình GDPT 2018 nhằm hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh thông qua cả môn học và các hoạt động giáo dục khác" - ông Minh khẳng định.

Ông Minh nói thêm việc hình thành năng lực và phẩm chất của học sinh theo Chương trình GDPT 2018 không chỉ diễn ra trong giờ học chính khóa mà còn thông qua các hoạt động trải nghiệm, giáo dục bổ trợ. Theo quy định hiện hành, hiệu trưởng các cơ sở giáo dục được quyền xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường, trong đó có thể tổ chức liên kết với các doanh nghiệp, tổ chức để thực hiện các hoạt động giáo dục phù hợp.

Tuy nhiên, Sở GD-ĐT yêu cầu việc tổ chức phải bảo đảm các nguyên tắc: công bằng, công khai, minh bạch, bảo đảm chất lượng và tuyệt đối không gây áp lực tài chính cho học sinh. "Yêu cầu các nhà trường phải tận dụng tối đa nguồn lực sẵn có như đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất để tổ chức các câu lạc bộ, hoạt động ngoại khóa. Chỉ khi không đủ điều kiện mới thực hiện xã hội hóa và việc xã hội hóa này phải đúng quy định, có hướng dẫn cụ thể của ngành" - Chánh Văn phòng Sở GD-ĐT TP HCM nêu rõ. Đối với các chương trình liên kết, sở yêu cầu mỗi chương trình phải có tối thiểu 2 phương án để phụ huynh và học sinh lựa chọn.

Việc tham gia phải dựa trên tinh thần tự nguyện, có lấy ý kiến phụ huynh, công khai nội dung, mục tiêu và chi phí nếu có. Không có chuyện ép buộc học sinh hoặc phụ huynh phải tham gia. Nếu phát hiện cơ sở GD-ĐT thực hiện sai, sở sẽ xử lý dứt điểm, không bao che. Quan điểm xuyên suốt của ngành là bảo đảm công bằng trong giáo dục, công khai minh bạch các chương trình và tôn trọng quyền lựa chọn của phụ huynh, học sinh.

Đ.Trinh

Nguồn: https://nld.com.vn/go-nut-that-day-hoc-lien-ket-196260106212037922.htm