Hà Lan và cuộc cách mạng đo lường chi phí thủ tục hành chính

Hơn hai thập niên qua, Hà Lan được xem là quốc gia tiên phong trong việc xây dựng các công cụ định lượng để cắt giảm thủ tục hành chính và giảm gánh nặng pháp lý cho doanh nghiệp. Nước này đã phát triển một phương pháp đo lường cụ thể mang tên “Standard Cost Model” (SCM), hay còn gọi là Mô hình chi phí chuẩn. Đây là công cụ giúp chính phủ tính toán chính xác chi phí mà doanh nghiệp và người dân phải bỏ ra để tuân thủ các quy định hành chính.

Mô hình này sau đó nhanh chóng trở thành chuẩn tham chiếu quốc tế, được Liên minh châu Âu, OECD và nhiều quốc gia trên thế giới áp dụng trong các chương trình cải cách hành chính và cắt giảm thủ tục.

Sự ra đời của SCM

SCM được phát triển tại Hà Lan vào cuối thập niên 1990 trong bối cảnh cộng đồng doanh nghiệp liên tục phàn nàn về gánh nặng hành chính ngày càng gia tăng. Theo tài liệu của OECD, Chính phủ Hà Lan nhận thấy rằng các cơ quan quản lý thường ban hành quy định mới mà không đánh giá đầy đủ chi phí tuân thủ đối với doanh nghiệp. Điều này dẫn tới tình trạng doanh nghiệp phải dành quá nhiều thời gian và nguồn lực cho báo cáo, kê khai, lưu trữ dữ liệu và thực hiện các nghĩa vụ hành chính thay vì tập trung cho hoạt động sản xuất kinh doanh.

Nguồn: simplyamsterdam.nl

Theo scm-network.eu, mục tiêu cốt lõi của SCM là chuyển cải cách hành chính từ cách tiếp cận cảm tính sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu định lượng. Mô hình này đo lường chi phí hành chính phát sinh từ các nghĩa vụ thông tin do pháp luật yêu cầu. Những chi phí này bao gồm thời gian chuẩn bị báo cáo, điền biểu mẫu, lưu trữ hồ sơ, cung cấp dữ liệu cho cơ quan nhà nước hoặc thuê chuyên gia tư vấn để bảo đảm tuân thủ quy định.

Với phương pháp SCM, chi phí hành chính được lượng hóa theo một công thức chuẩn, trong đó tổng chi phí được xác định bằng thời gian thực hiện nghĩa vụ nhân với mức lương của nhân sự thực hiện, rồi tiếp tục nhân với số lần thực hiện và số lượng đối tượng chịu tác động. Điểm đáng chú ý của mô hình này là khả năng “định lượng hóa” các chi phí vốn trước đây thường bị xem là vô hình trong hoạt động hành chính công. Những chi phí này, đặc biệt trong quá trình tuân thủ thủ tục hành chính, thường khó được phản ánh đầy đủ bằng các phương pháp đo lường truyền thống. Chính phủ Hà Lan coi đây là bước tiến quan trọng trong cải cách chính sách, giúp các nhà hoạch định có thể nhìn nhận rõ hơn tác động kinh tế thực tế của các quy định pháp luật, từ đó nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong xây dựng chính sách.

Một trong những điểm đặc biệt của SCM là tính đơn giản và khả năng áp dụng rộng rãi. Theo OECD, Hà Lan thiết kế mô hình này theo hướng dễ sử dụng để mọi bộ, ngành đều có thể áp dụng trong quá trình xây dựng chính sách. Chính phủ Hà Lan đồng thời yêu cầu các cơ quan phải đánh giá chi phí hành chính trước khi ban hành quy định mới. Điều này tạo ra cơ chế kiểm soát nội bộ nhằm hạn chế “lạm phát thủ tục hành chính”.

Yếu tố quan trọng khác trong mô hình Hà Lan là việc thành lập các cơ quan giám sát độc lập để kiểm soát gánh nặng hành chính. Tại Hà Lan, Hội đồng Tư vấn về gánh nặng tuân thủ quy định (ATR) đóng vai trò rà soát tác động của các dự thảo luật mới đối với doanh nghiệp và người dân. Theo ATR, mọi dự thảo quy định quan trọng đều phải đánh giá rõ chi phí tuân thủ và khả năng giảm gánh nặng hành chính.

2026: Quản trị thông minh

Bước sang năm 2026, Hà Lan tiếp tục mở rộng triết lý của SMC sang các lĩnh vực mới như dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo và quản trị công dựa trên dữ liệu. Chính phủ Hà Lan hiện không chỉ đo lường chi phí giấy tờ hành chính truyền thống mà còn đánh giá “áp lực quy định” trong môi trường số hóa và kinh tế nền tảng.

Theo chương trình “Werk aan Uitvoering” (Làm cho thực thi tốt hơn) do Chính phủ Hà Lan triển khai, nước này đang cải cách toàn diện mối quan hệ giữa xây dựng chính sách và thực thi pháp luật. Chính phủ Hà Lan cho rằng trong nhiều năm qua, hệ thống pháp luật trở nên quá phức tạp khiến ngay cả cơ quan thực thi cũng khó vận hành hiệu quả. Chương trình mới nhấn mạnh việc thiết kế chính sách đơn giản hơn, khả thi hơn và giảm gánh nặng hành chính ngay từ khâu lập pháp. Việc cung cấp dịch vụ phải đáp ứng được kỳ vọng và nhu cầu của người dân và doanh nghiệp, đồng thời phải mang tính nhân văn, linh hoạt hơn và có khả năng thích ứng với tương lai.

Xu hướng mới khác trong cải cách hành chính Hà Lan là sử dụng dữ liệu thời gian thực để đánh giá tác động quy định. Theo báo cáo của Chiến lược kỹ thuật số Hà Lan cập nhật năm 2026, Chính phủ nước này đang phát triển hệ thống phân tích dữ liệu nhằm theo dõi trực tiếp tác động của quy định đối với doanh nghiệp và người dân. Trang government.nl cho biết, điều này cho phép Chính phủ chuyển từ mô hình đánh giá định kỳ sang mô hình giám sát quy định liên tục.

Trong lĩnh vực số hóa dịch vụ công, Hà Lan cũng thúc đẩy mạnh chương trình “NL DIGIbeter”, chính là Chiến lược Chính phủ số quốc gia. Mục tiêu của chương trình là xây dựng dịch vụ công “đơn giản, dễ tiếp cận và lấy con người làm trung tâm”. Hà Lan nhấn mạnh rằng người dân không cần phải hiểu cấu trúc bộ máy hành chính để sử dụng dịch vụ công. Các hệ thống số phải được tổ chức theo nhu cầu thực tế của người sử dụng thay vì theo cơ cấu cơ quan nhà nước.

Năm 2026, Hà Lan cũng đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong khu vực công. Theo Bộ Nội vụ, AI được sử dụng để hỗ trợ xử lý hồ sơ, phân tích dữ liệu và tự động hóa nhiều quy trình hành chính nhằm giảm thời gian xử lý thủ tục cho người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, mọi ứng dụng AI trong khu vực công phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc minh bạch, chống phân biệt đối xử và bảo vệ quyền riêng tư.

Các cải cách mới của Hà Lan cũng phản ánh xu hướng chuyển từ “cắt giảm thủ tục” sang “thiết kế hệ thống quản trị thích ứng”. Nhiều chuyên gia Hà Lan cho rằng trong nền kinh tế số, vấn đề không còn chỉ là số lượng thủ tục mà là mức độ phức tạp của toàn bộ hệ thống pháp luật và khả năng tương tác giữa người dân với nhà nước. Vì vậy, tư duy của SCM hiện được mở rộng từ đo lường chi phí giấy tờ sang đánh giá toàn bộ hành trình trải nghiệm của công dân và doanh nghiệp khi tiếp xúc với hệ thống hành chính.

Nguồn: https://daibieunhandan.vn/ha-lan-va-cuoc-cach-mang-do-luong-chi-phi-thu-tuc-hanh-chinh-10417995.html