Hành trình gom ruộng, dựng lại sinh kế

Trên những cánh đồng ở nhiều địa phương của thành phố Hải Phòng, những ô thửa lớn đã dần hình thành, máy cày, máy gặt vận hành thẳng hàng, nhịp nhàng.

Từ năm 2013, hợp tác xã và nông dân đã bắt đầu đồng hành trong hành trình dồn điền, đổi thửa.

Để có được diện mạo ấy là cả một hành trình dài, không chỉ dừng lại ở việc “đổi ruộng”, mà còn là quá trình cải tạo từng tấc đất, từng chân ruộng vốn không đồng đều qua nhiều năm.

Những thửa ruộng “lệch pha”

Nhớ lại những ngày đầu triển khai dồn điền đổi thửa từ năm 2013, ông Nguyễn Hữu Phương, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Thanh Tùng, xã Nguyễn Lương Bằng kể: “Người dân ban đầu còn băn khoăn, nhưng khó nhất chưa phải là chuyện tìm tiếng nói đồng thuận mà là sau khi đổi ruộng, mỗi thửa lại có một đặc điểm khác nhau, không ruộng nào giống ruộng nào”.

Cùng một cánh đồng nhưng có chỗ cao, chỗ trũng; chỗ đất thịt, chỗ pha cát; có thửa giữ nước tốt, có thửa lại khô nhanh. Khi ruộng còn nhỏ lẻ, mỗi hộ tự điều chỉnh theo cách riêng. Nhưng khi gom lại thành ô thửa lớn, sự chênh lệch ấy lộ rõ, trở thành bài toán không dễ giải.

Chỉ tay ra cánh đồng rộng gần 15 ha đang vào vụ ở thôn La Xá, ông Vũ Văn Tuấn trầm ngâm: “Nhìn thì phẳng thế thôi, nhưng bên dưới là cả vấn đề. Có chỗ nước ngập, có chỗ nứt chân chim. Nếu không cải tạo thì không thể làm đồng bộ được”.

Những ngày đầu, việc đưa máy móc vào cũng không hề dễ dàng. Đường nội đồng chưa hoàn chỉnh, mặt ruộng gồ ghề, nhiều nơi còn sót lại bờ thửa cũ. Máy cày đi qua chỗ cao thì hụt, xuống chỗ trũng lại lún sâu. Cơ giới hóa vì thế chưa thể phát huy hiệu quả như kỳ vọng. Không thể chờ một lần làm là xong, nông dân buộc phải chọn cách đi chậm mà chắc: vừa sản xuất, vừa cải tạo ruộng.

“Những năm đầu rất vất vả. Làm vụ này xong lại phải san gạt, đắp bờ, chỉnh lại mặt ruộng. Có chỗ phải bơm thêm đất, có chỗ phải đào mương thoát nước. Làm đi làm lại vài năm mới ổn”, ông Tuấn chia sẻ. Quá trình ấy đòi hỏi không chỉ công sức mà còn cả chi phí. Từ thuê máy san gạt, cải tạo mặt bằng đến đầu tư hệ thống thủy lợi nội đồng đều cần nguồn lực lớn. Chính vì vậy, không ít hộ ban đầu còn do dự khi hiệu quả chưa thấy ngay, trong khi chi phí lại tăng.

Hiện đang canh tác hơn 55 ha ruộng ở xã Thanh Miện, anh Trần Xuân Ái thẳng thắn: “Ai cũng nghĩ tích tụ ruộng đất là có lợi ngay, nhưng thực tế phải chấp nhận vài năm đầu gần như không lãi”. Theo anh Ái, khó nhất là xử lý sự không đồng đều của đất. Nếu không cải tạo triệt để, cùng một giống lúa nhưng chỗ tốt, chỗ xấu, năng suất sẽ chênh lệch, rất khó tổ chức sản xuất hàng hóa. “Phải cải tạo để mặt ruộng bằng phẳng, nước vào ra đều thì mới cơ giới hóa đồng bộ được”, anh nói.

Chính vì vậy, nhiều hộ đã kiên trì từng bước. Sau mỗi vụ, họ lại điều chỉnh thêm một chút: san phẳng hơn, cải tạo đất tốt hơn, hoàn thiện hệ thống mương máng. Những thay đổi nhỏ ấy tích lũy qua năm tháng, dần tạo nên những cánh đồng lớn thực sự đồng đều.

Những cánh đồng ở Hải Phòng giờ đây đã đổi thay rõ rệt.

Thành quả cho sự kiên trì

Sau nhiều năm vừa làm vừa cải tạo, những khó khăn ban đầu dần được tháo gỡ. Cánh đồng lớn không chỉ là những ô thửa rộng, mà còn là mặt ruộng bằng phẳng, hệ thống thủy lợi hoàn chỉnh, phù hợp với sản xuất cơ giới hóa. Những cánh đồng giờ đây đã đổi thay rõ rệt, mặt ruộng phẳng lì, liền khoảnh. Trên đồng, máy cày, máy gặt nối nhau vận hành nhịp nhàng, chỉ một lượt đã hoàn thành cả cánh đồng rộng.

Ông Tuấn khẳng định: “Khi ruộng đã đồng đều, làm cùng giống, cùng lịch thời vụ nên dễ chăm sóc, dễ thu hoạch. Lợi nhuận tăng lên”.

Từ những mô hình cụ thể, phong trào tích tụ ruộng đất đã lan rộng trên toàn thành phố. Hàng trăm hộ dân tham gia, hàng nghìn ha đất được tập trung, hình thành các vùng sản xuất quy mô lớn. Không chỉ cây lúa, nhiều nơi còn phát triển cây vụ đông, nuôi trồng thủy sản, tạo giá trị kinh tế cao hơn. Quan trọng hơn, tư duy sản xuất của nông dân đã thay đổi. Từ chỗ canh tác nhỏ lẻ, họ chuyển sang làm nông nghiệp có tính toán, có đầu tư, chấp nhận khó khăn ban đầu để hướng tới hiệu quả lâu dài. Như ông Nguyễn Hữu Phương chia sẻ: “Dồn điền đổi thửa không chỉ là gom ruộng, mà là quá trình làm lại đồng ruộng. Phải kiên trì nhiều năm mới thấy hết hiệu quả”.

Trên những cánh đồng hôm nay, dấu vết của những thửa ruộng nhỏ lẻ đã dần biến mất. Thay vào đó là những dải ruộng thẳng cánh, nơi máy móc vận hành nhịp nhàng. Ít ai biết rằng, dưới lớp đất bằng phẳng ấy là cả một hành trình âm thầm cải tạo, là mồ hôi và sự bền bỉ của người nông dân.

Và cũng từ đó, một hướng đi mới cho nông nghiệp Hải Phòng đang dần hình thành, bắt đầu từ việc kiên nhẫn “làm lại” từng thửa ruộng.

ĐỖ TUẤN

Nguồn: https://baohaiphong.vn/hanh-trinh-gom-ruong-dung-lai-sinh-ke-540624.html