Với Hải Phòng, một thành phố Cảng năng động của cả nước, câu trả lời đang dần trở nên rõ ràng hơn khi những giá trị lịch sử, văn hóa được nhận diện lại, phục hồi và đặt vào trung tâm của chiến lược phát triển.
Suốt dòng chảy ấy, sự kiện cụm di tích liên quan đến nhà Mạc tại Dương Kinh, Kiến Thụy được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt vào đầu năm 2025 không chỉ là một quyết định hành chính, mà là một bước ngoặt về nhận thức: Lịch sử không chỉ để ghi nhớ, mà còn là nguồn lực để phát triển. Và trong chỉnh thể ấy, Đền thờ các vua triều Mạc nổi lên như một biểu tượng tiêu biểu, nơi hội tụ của ký ức, niềm tin và khát vọng phục hưng di sản.
Nhìn lại lịch sử, vương triều Mạc là một trong những triều đại đặc biệt của Việt Nam. Sinh ra từ một vùng quê ven biển, trưởng thành trong bối cảnh xã hội biến động, triều Mạc đã từng bước xác lập vị thế bằng những cải cách mang tính thực tiễn, chú trọng sản xuất, khuyến khích giao thương, đề cao giáo dục và khoa cử. Việc dựng Dương Kinh tại Cổ Trai, một kinh đô ven biển, không chỉ là lựa chọn địa lý, mà còn là biểu hiện của một tầm nhìn chiến lược hướng ra biển, mở rộng không gian phát triển của Đại Việt. Những dấu ấn ấy, trong một thời gian dài, có lúc bị che khuất bởi những định kiến lịch sử, nhưng ngày nay đang dần được nhìn nhận lại một cách công bằng và khoa học hơn.
Chính trong bối cảnh đó, việc phục dựng và tôn tạo Đền thờ các vua triều Mạc mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi của một công trình kiến trúc hay một điểm đến tâm linh. Đây là một hành động “khôi phục ký ức”, là nỗ lực trả lại vị trí xứng đáng cho một giai đoạn lịch sử từng góp phần quan trọng vào tiến trình phát triển của dân tộc. Điều đáng chú ý là toàn bộ quá trình này không dựa chủ yếu vào nguồn lực ngân sách, mà được thực hiện bằng sự chung tay của cộng đồng, đặc biệt là con cháu dòng họ Mạc trong và ngoài nước. Đây là một minh chứng sinh động cho sức mạnh của xã hội hóa trong lĩnh vực văn hóa, khi di sản không còn là “tài sản của quá khứ”, mà trở thành “trách nhiệm của hiện tại”.
Trong hành trình ấy, vai trò của những cá nhân tâm huyết là không thể không nhắc tới. Những người như ông Hoàng Văn Kể, nguyên Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng, Chủ tịch Hội đồng Mạc tộc Hải Phòng, đã dành nhiều năm kiên trì vận động, kết nối, quy tụ nguồn lực, từng bước hiện thực hóa một ý tưởng tưởng chừng rất khó khăn: Dựng lại một không gian xứng đáng với tầm vóc của vương triều Mạc ngay trên chính vùng đất phát tích. Nhưng nếu chỉ có một vài cá nhân, công trình ấy khó có thể thành hình. Điều làm nên sức mạnh thực sự chính là sự đồng lòng của cộng đồng, từ những người con họ Mạc ở khắp nơi cho đến người dân địa phương, tất cả cùng chung một ý chí: Gìn giữ và phục dựng di sản như một phần của căn cước.
Đền thờ các vua triều Mạc vì thế không chỉ là một không gian thờ tự, mà là một cấu trúc ký ức được tổ chức một cách có ý thức. Ở đó, việc thờ phụng đầy đủ các đời vua, hoàng hậu, hoàng phi, hoàng tử, công chúa không đơn thuần là biểu hiện của tín ngưỡng, mà còn là một cách “tái hiện lịch sử” bằng ngôn ngữ văn hóa. Những bức phù điêu gốm sứ kể lại 65 năm trị vì ở Thăng Long, những không gian thờ Thánh Mẫu, những câu sấm truyền của Trạng trình Nguyễn Bỉnh Khiêm… tất cả tạo nên một hệ thống biểu tượng đa tầng, giúp người đến không chỉ nhìn thấy, mà còn cảm nhận và suy ngẫm.
Điều quan trọng hơn, di tích này không đứng yên trong quá khứ, mà đang từng bước trở thành một “di sản sống”. Các lễ hội như Khai bút đầu xuân, Hội vật dân tộc, Chợ quê thời Mạc… không chỉ là phục dựng hình thức, mà là sự tái sinh của những giá trị văn hóa trong đời sống đương đại. Chính những hoạt động này tạo nên một hệ sinh thái văn hóa, nơi di sản gắn với cộng đồng, với du lịch, với giáo dục, và từ đó tạo ra giá trị gia tăng bền vững. Đây cũng chính là hướng đi phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị: Phát triển văn hóa không chỉ là bảo tồn, mà phải gắn với phát triển kinh tế - xã hội, phải trở thành nguồn lực nội sinh.
Từ góc nhìn rộng hơn, câu chuyện của Đền thờ các vua triều Mạc gợi mở một vấn đề lớn hơn đối với các địa phương, đặc biệt là những đô thị giàu di sản: Làm thế nào để biến di sản thành động lực phát triển. Câu trả lời không nằm ở những dự án đầu tư đơn lẻ, mà ở cách tiếp cận tổng thể: Nhận diện đúng giá trị, huy động được cộng đồng, tổ chức lại không gian di sản theo hướng mở và sống, và đặc biệt là tạo ra được những sản phẩm văn hóa có khả năng lan tỏa. Trong trường hợp của Hải Phòng, cụm di tích nhà Mạc tại phường Dương Kinh hoàn toàn có thể trở thành một trung tâm du lịch văn hóa - lịch sử đặc sắc, gắn với hành trình về nguồn, với giáo dục truyền thống và với các sản phẩm du lịch trải nghiệm.
Có thể nói, Đền thờ các vua triều Mạc hôm nay là kết quả của một quá trình “tái cấu trúc ký ức”, nơi lịch sử được nhìn nhận lại, được phục dựng và được đặt vào một vị thế mới. Nhưng quan trọng hơn, đây là một gợi ý cho tương lai: Phát triển không thể tách rời bản sắc, và di sản, nếu được nhìn nhận đúng, không phải là gánh nặng của quá khứ, mà là nguồn lực cho hiện tại và động lực cho tương lai.
PHAN THANH HẢINguồn: https://baohaiphong.vn/hoi-sinh-mot-di-san-cua-dat-cang-540563.html
Bình luận (0)