Chè kê được nấu bằng hạt kê, một loại lương thực có tên gọi khác là tiểu mễ, cốc tử, bạch lương túc. Hương chè kê ngày Tết thật quyến rũ, nó mê hoặc tôi ngay từ thuở nhỏ. Mùi thơm của kê, vị ngọt của đường phên, vị cay của gừng, vị nồng của vôi. Tất cả cùng hòa quyện trong bát chè đặc sánh...

Ngày tôi còn nhỏ, cứ đến 23 tháng Chạp cúng ông Công, ông Táo lên trời là bà nội tôi lại nấu chè kê. Nội chuẩn bị từ sớm: Vài bò kê đãi sạch, chút vôi pha loãng gạt bỏ cặn rồi bắc lên bếp nấu. Nấu đến khi nồi kê bắt đầu sôi là dùng đũa cả quấy đều tay để kê không bị vón cục. Khi thấy nồi cháo kê đã chín thì bỏ vào vài bánh đường phên và những lát gừng thái nhỏ.

Nội tôi từng nói: Món chè kê mà không có gừng, thì không thể thơm ngon được! Nấu chè kê, phải bỏ đường phên vào mới có màu vàng nâu, trông thật hấp dẫn. Tuy nhiên, cái thời phải dùng tem phiếu mua hàng thì đường phên (loại đường làm từ mía nghiền nát lọc lấy nước rồi đun sôi đổ vào khuôn cho đông lại thành bánh) cũng khá khan hiếm, toàn phải “mua chui” ngoài chợ.

Sau đó, để nồi chè kê ngọt sắc thì ngoài việc cho đường vào còn phải nêm thêm chút muối. Sau này, các cơ sở mía đường ít sản xuất đường phên, phải dùng loại đường kính trắng tinh luyện, khiến cho màu sắc của chè kê không còn hấp dẫn như trước nữa.

Năm nào cũng thế, cứ thấy những bát chè kê nâu vàng đầy hấp dẫn là tôi lại không thể ngăn được nước miếng ứa ra... Chè kê càng để lâu trong những ngày Tết càng ngon. Bởi lúc ấy chè đặc sánh lại trong bát; mỗi khi ăn phải dùng thìa xúc từng miếng. Hình như thời tiết của mùa đông và hơi lạnh từ những cơn mưa phùn rả rích ngoài trời đã thấm dần vào từng hạt kê làm ta có cảm giác nuốt đến đâu, cái mát lạnh và vị ngọt trôi theo đến đó khiến cho tinh thần thêm sảng khoái.

 Nguyên liệu để làm nên món chè kê chính là những hạt kê vàng óng. Nguồn: Internet
  

Kể cũng lạ, từ những hạt kê nhỏ xíu, chỉ bằng cái đầu tăm, lại có thể sinh ra những cây kê to khỏe, cần mẫn ngày đêm hút lấy tinh khí của đất trời, rồi trổ những bông to, nặng trĩu bao hạt nhỏ li ti. Đến tầm tháng 4, tháng 5 âm lịch, bông kê bắt đầu chuyển từ màu vàng sang màu nâu sậm là lúc hạt kê đã chín và phải thu hoạch nhanh để tránh làm mồi cho chim sẻ. Hạt kê nhỏ li ti, song khi nấu lên lại trở thành một món ăn vô cùng khoái khẩu, đã thưởng thức một lần là nhớ mãi...

Sau này khi lớn lên, rồi vào quân ngũ, lại ở mãi tận Trường Sa mênh mang sóng nước, cứ mỗi lần Tết đến, tôi lại ao ước được thưởng thức món chè kê của nội...

Tôi trở lại cuộc sống đời thường sau mấy năm quân ngũ. Và vẫn mê món chè kê nội nấu. Mỗi lần được thưởng thức, tôi lại chặc lưỡi tiếc cho những cái Tết không có món ăn mà mình ưa thích. Nội cứ cười vì cái sở thích đơn giản của tôi, nhưng mắt nội lại nhìn xa xăm, ngấn lệ.

Nội bảo, con cháu người ta mong có thịt cá, mâm cao cỗ đầy, cháu mình lại chỉ ham bát chè kê dành cho người nghèo. Nội xót xa vì hoàn cảnh gia đình khiến cho mơ ước của cháu đơn giản đến thế! Tôi hỏi lại nội: "Bà ơi, cụ ngoại ngày xưa là quan Đốc học, sao bà cũng biết nấu chè kê?". Nội nhìn tôi cười âu yếm: "Quan Đốc học ngày ấy cũng nghèo, cụ bà là nông dân, đâu có của ăn của để? Nội ngoại nhà mình thuộc diện nghèo kinh niên con ạ!". Thế mới biết, những bát chè kê ấy đã được kết tinh từ bao tháng năm gian khó…

Giờ đây cuộc sống đã đủ đầy. Các món cao lương mỹ vị, giàu chất dinh dưỡng được chuẩn bị kỹ lưỡng trong thực đơn ngày Tết đã làm cho chúng ta quên đi thú quê dân dã, ít ai còn nhớ tới bát chè kê từng được trân trọng đặt trên bàn thờ cúng ông bà ông vải trong những ngày Xuân.

Nội tôi cũng đã về cõi vĩnh hằng. Nhưng mỗi năm Tết đến, Xuân về, tim tôi lại nghẹn thắt khi nhớ đến những bát chè kê nội chắt chiu bằng cả cuộc đời gian khó, bằng cả tình thương con cháu và sự tận tụy hy sinh thầm lặng.

Mẹ thảng hoặc mới nấu chè. Mỗi lần đưa bát chè kê đặt lên bàn thờ, nhìn đôi mắt hiền từ của nội, tôi lại rưng rưng, khắc khoải nhớ một thời xưa cũ. Bát chè kê nâu vàng, sánh đặc, dù giản đơn, khiêm nhường giữa mâm cỗ ngút ngàn mỹ vị, nhưng vẫn luôn quyến rũ và dường như đã thấm vào máu thịt tôi, ngân lên da diết mỗi độ Xuân về...

Nguồn: https://www.qdnd.vn/van-hoa/doi-song/huong-che-ke-1025793