Hương trà trong bài học quê hương

Học sinh mầm non tham quan, trải nghiệm tại vùng chè của Hợp tác xã chè Thịnh An (xã Đồng Hỷ).

Bài học giữa vùng chè

Một buổi sáng tại Hợp tác xã chè Thịnh An (xã Đồng Hỷ), những học sinh bậc tiểu học háo hức theo chân người làm chè ra đồi, cẩn thận học cách hái từng búp chè non. Các em ríu rít hỏi nhau cách chọn “một tôm hai lá”, say sưa quan sát nghệ nhân sao chè và thích thú khi lần đầu tự tay pha trà. Qua những hoạt động thực tế ấy, học sinh dần cảm nhận được sự công phu, tỉ mỉ của nghề làm chè, đồng thời hiểu thêm về những vùng chè nổi tiếng của Thái Nguyên. Những bài học về quê hương vì thế cũng trở nên gần gũi, sinh động hơn.

Em Ma Mộc Nhiên, học sinh Trường Tiểu học Đồng Bẩm (phường Linh Sơn), vẫn nhớ rõ cảm giác thích thú khi lần đầu được tham quan vùng chè và trực tiếp xem các nghệ nhân sao sấy, đóng gói. Trước đây, hình ảnh cây chè với em chỉ là những đồi chè xanh nhìn từ xa hay chén trà quen thuộc của ông nội và bố uống mỗi sáng. Khi được tận tay hái chè, nghe giới thiệu từng công đoạn chế biến và theo dõi người làm chè bên hệ thống tôn quay nóng đỏ, em mới cảm nhận rõ sự công phu, vất vả phía sau mỗi chén trà. Điều khiến cô học trò nhỏ ấn tượng nhất là hương thơm của chè mới sao và sự tỉ mỉ của người làm nghề. “Sau chuyến trải nghiệm, cháu về kể cho bố mẹ nghe rất nhiều điều thú vị về cây chè và thấy yêu hơn nghề làm chè của quê hương mình” - Nhiên hào hứng chia sẻ.

Những năm gần đây, nhiều trường học trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên thường xuyên tổ chức cho học sinh đến với các vùng chè, hợp tác xã, không gian văn hóa trà như một phần của hoạt động giáo dục trải nghiệm. Không còn bó hẹp trong lớp học, bài học về quê hương được mở rộng giữa đồi chè, trong câu chuyện của nghệ nhân, trong tiếng máy vò chè và cả trong vị chát dịu của chén trà đầu tiên các em được nhấp thử.

Tại các chương trình như: “Em làm bạn nhỏ xứ trà” của Trường Tiểu học Phố Cò (phường Sông Công), “Khám phá văn hóa trà”…, học sinh được tham gia gần như toàn bộ quy trình sản xuất chè thủ công, từ thu hái, vò chè, sao sấy đến pha và thưởng trà. Có trường còn tổ chức cho học sinh thiết kế video, làm sản phẩm truyền thông, viết cảm nhận sau chuyến trải nghiệm. Những hoạt động ấy giúp văn hóa trà bước ra khỏi khuôn khổ của một khái niệm truyền thống để trở nên gần gũi, sống động hơn với thế hệ trẻ.

Điều đáng quý là từ những trải nghiệm trực tiếp ấy, học sinh bắt đầu hiểu sâu hơn về quê hương mình. Em Hoàng Thị Thu Hường, học sinh Trường THPT Tức Tranh (xã Vô Tranh) chia sẻ: “Gia đình em cũng làm chè và bản thân đã theo bố mẹ lên nương hái chè từ nhỏ. Qua chuyến trải nghiệm, em biết thêm rằng Thái Nguyên có nhiều vùng chè nổi tiếng, nhất là những cây chè Shan tuyết cổ thụ ở Bằng Phúc xã (Đồng Phúc) và cảm nhận rõ hơn giá trị văn hóa của cây chè quê hương”. Nhiều học sinh đã chủ động tìm hiểu sâu hơn về các dòng trà, quy trình chế biến và cách quảng bá sản phẩm trà Thái Nguyên. “Sau chuyến đi cùng lớp tại vùng chè Tân Cương, nhóm chúng em đã viết báo cáo giới thiệu các sản phẩm trà, tìm hiểu đặc điểm và giá trị của từng loại để mọi người có thêm thông tin tham khảo” - em Vũ Linh Chi, học sinh Trường THPT Gang Thép chia sẻ.

Có những điều, nếu chỉ học qua sách vở, có lẽ rất khó để cảm nhận đầy đủ. Nhưng khi đứng giữa đồi chè còn đẫm sương sớm, nghe người làm chè kể chuyện giữ nghề, nhìn những ngón tay chai sần thoăn thoắt đảo chè trên chảo nóng khi tái hiện lại quy trình chế biến thủ công, bài học về quê hương bỗng trở nên gần gũi và thấm sâu hơn rất nhiều.

Không phải ngẫu nhiên mà việc đưa văn hóa trà vào trường học ngày càng được tỉnh quan tâm. Trong buổi làm việc với ngành Giáo dục và Đào tạo (tháng 11-2024), lãnh đạo UBND tỉnh đã yêu cầu phải thổi văn hóa trà vào tâm thức học sinh Thái Nguyên, mang biểu tượng cây chè, tình yêu chè đến với các em thông qua giáo dục địa phương. Từ đó giúp học sinh thêm yêu cây chè quê hương, có thêm những sáng kiến, cách làm mới để nâng cao giá trị cây chè, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong tương lai.

Lan tỏa hương trà bằng góc nhìn trẻ

Nếu trước đây chén trà thường gắn với nếp sinh hoạt quen thuộc của người lớn tuổi, thì nay văn hóa trà đang dần đến gần thế hệ trẻ bằng những trải nghiệm mới mẻ và cách tiếp cận sáng tạo hơn. Sau các chuyến trải nghiệm, nhiều học sinh đã dùng điện thoại quay video về vùng chè quê hương, dựng clip giới thiệu trà Thái Nguyên, chia sẻ trên mạng xã hội bằng ngôn ngữ trẻ trung, gần gũi. Có em thiết kế poster, có em dựng hoạt hình, có nhóm học sinh còn ứng dụng trí tuệ nhân tạo để kể câu chuyện về trà theo cách rất riêng của mình.

Học sinh Trường THPT Gang Thép trải nghiệm tại vùng chè Tân Cương.

Video “Thái Nguyên đệ nhất danh trà - tinh hoa hồn Việt” của hai nữ sinh Vũ Thị Kim Chung và Chu Hà Linh, Trường THPT Sông Công tại Cuộc thi AImazing 2025 cho thấy cách các bạn trẻ đưa công nghệ đến gần hơn với văn hóa trà quê hương bằng góc nhìn sáng tạo và hiện đại. Hình ảnh đồi chè, nghệ nhân sao chè hay chén trà Thái Nguyên được tái hiện sinh động qua ngôn ngữ số nhưng vẫn giữ được nét mộc mạc, gần gũi của văn hóa trà truyền thống. Đại diện nhóm chia sẻ: Chúng em muốn lan tỏa tình yêu với trà Thái Nguyên bằng cách thể hiện trẻ trung, phù hợp với xu hướng tiếp cận của giới trẻ, để nhiều người hiểu rằng trà không chỉ là đặc sản mà còn là nét đẹp văn hóa của quê hương.

Qua những hoạt động trải nghiệm và sáng tạo nội dung số, cây chè quê hương đang đến gần hơn với học sinh theo cách tự nhiên và sinh động. Nhiều giáo viên cho rằng đây là hướng giáo dục văn hóa địa phương hiệu quả, giúp các em hiểu hơn về nghề làm chè, những giá trị được gìn giữ qua nhiều thế hệ và thêm tự hào về vùng đất quê hương. Từ những chuyến đi thực tế, trà dần trở thành chất liệu để học sinh khám phá lịch sử, văn hóa, lao động và bản sắc của xứ trà Thái Nguyên bằng những cảm nhận gần gũi, chân thực. Những bài học vì thế cũng trở nên mềm mại, dễ nhớ và giàu cảm xúc hơn đối với học sinh.

Thái Nguyên xác định chè là cây kinh tế chủ lực, đồng thời là giá trị văn hóa cần được gìn giữ và lan tỏa. Những định hướng phát triển ngành chè gắn với du lịch trải nghiệm, chuyển đổi số và giáo dục cộng đồng cho thấy tỉnh đang từng bước xây dựng hệ sinh thái văn hóa trà bền vững. Trong hành trình ấy, việc đưa học sinh đến gần hơn với cây chè mang nhiều ý nghĩa. Đây vừa là hoạt động trải nghiệm thực tế, vừa góp phần gieo tình yêu quê hương từ những điều gần gũi, bình dị. Khi hiểu vì sao người dân nâng niu từng búp chè và vì sao trà Thái Nguyên được nhiều người biết đến, học sinh sẽ dần hình thành ý thức gìn giữ những giá trị của quê hương mình.

Hoạt động trải nghiệm tại vùng chè giúp các em nhỏ thêm hiểu và yêu hơn văn hóa trà Thái Nguyên từ những điều gần gũi, giản dị.

Nhiều nghệ nhân, hợp tác xã chè hiện nay cũng chủ động mở cửa đón học sinh đến trải nghiệm. Nghệ nhân Nguyễn Thị Hải, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã chè La Bằng chia sẻ: Điều tôi mong muốn nhất là lớp trẻ hiểu hơn giá trị của cây chè quê hương và thêm yêu nghề truyền thống của địa phương. Qua những buổi trải nghiệm thực tế, các cháu được học cách làm chè, đồng thời cảm nhận sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và tình yêu nghề của người trồng chè gửi gắm trong từng công đoạn. Khi học sinh hiểu và tự hào về trà Thái Nguyên, những giá trị của vùng chè sẽ có thêm cơ hội được gìn giữ và tiếp nối lâu dài.

Có lẽ điều quý giá nhất sau những chuyến trải nghiệm không nằm ở việc học sinh nhớ được bao nhiêu kiến thức về chè, mà là những cảm xúc còn đọng lại cùng hương trà quê hương. Đó là sự thích thú khi lần đầu tự tay hái những búp chè non, là niềm ngạc nhiên trước sự công phu của nghề làm trà và cả niềm tự hào rất tự nhiên khi hiểu rằng quê hương mình có một sản vật mang đậm bản sắc văn hóa. Những trải nghiệm ấy sẽ theo các em như một phần ký ức tuổi học trò, để rồi mai này, dù tiếp tục gắn bó với cây chè hay đi tới những miền đất khác, hương trà Thái Nguyên vẫn trở thành sợi dây nhắc nhớ về quê hương và thôi thúc các em tiếp tục gìn giữ, lan tỏa giá trị của “Đệ nhất danh trà” theo cách của thế hệ mình.

Nguồn: https://baothainguyen.vn/van-nghe-thai-nguyen/chuyen-muc-khac/202605/huong-tra-trong-bai-hoc-que-huong-4ea59fb/