Khúc ca về những dòng sông “đang khát”

Tác phẩm Nước và nước mắt là cuốn sách thứ 20 của nhà báo Mai Sông Bé, do Nhà xuất bản Đồng Nai ấn hành tháng 12-2025. Sách dày 210 trang, được chia làm 10 chương: Nước mắt của đá; Chớp mắt của thời gian; Nước nổi mùa hoài niệm; Văn minh miệt vườn; Nụ hôn của biển; Sông chảy qua miền đất Phật; Rưng rưng rừng khóc; Mạch máu bị nghẽn; Khối u trên lưng nhân loại; Nước và nước mắt.

Tác phẩm viết về các dòng sông ở khắp các quốc gia, trong đó điểm nhấn là các dòng sông ở đồng bằng sông Cửu Long (hay còn gọi là đồng bằng Nam Bộ) đang oằn mình trước biến đổi khí hậu và tác động của con người. Những năm gần đây, lượng nước từ thượng nguồn đổ về hạ lưu ngày càng ít, trong khi nước biển dâng cao đã dẫn đến đợt “hạn mặn trăm năm có một” năm 2016, khiến nước mặn xâm nhập sâu vào đất liền ở nhiều địa phương ven biển. Người dân miền châu thổ chịu đựng những hệ lụy nhọc nhằn, mệt mỏi.

Biển “ăn rừng”, “ăn đất”, cuốn phăng cả những nơi từng là chốn linh thiêng như chùa chiền, đình miếu. Sông cũng “ăn đất”, “ăn vườn”, “ăn nhà” của cư dân ven các nhánh sông Cửu Long, từ thượng nguồn giáp biên giới Campuchia đến những cửa sông đổ ra biển lớn. Việc ngăn dòng xây dựng thủy điện, thay đổi dòng chảy, cùng với biến đổi khí hậu, triều cường, băng tan… tất cả đều ít nhiều bắt nguồn từ bàn tay con người.

Nhà báo Mai Sông Bé ví Sông Mê Kông như một mạch máu đang bị tắc nghẽn bởi các “cục máu đông - những con đập thủy điện” trên dòng sông. Hình ảnh so sánh ấy không chỉ là một ẩn dụ báo chí mà là lời cảnh tỉnh về sự “tổn thương” của thiên nhiên khi phát triển thiếu bền vững.

Đan xen trong những trang viết về sông nước là các lớp trầm tích văn hóa. Tác giả nhắc đến nền văn hóa Phù Nam ngủ yên dưới lớp phù sa; gợi lại bóng dáng các nhà văn Nam Bộ như: Hồ Biểu Chánh, Sơn Nam, Lý Văn Sâm, Đoàn Giỏi; cùng những nhân vật lịch sử - văn hóa như: Nam Phương hoàng hậu, soạn giả Viễn Châu, danh ca Út Trà Ôn. Những loại hình nghệ thuật đặc trưng của vùng đất phương Nam như vọng cổ, đờn ca tài tử… cũng được nhắc nhớ như những mạch nguồn tinh thần song hành cùng mạch nước.

Theo nhà báo Mai Sông Bé, được làm một người Việt Nam sống trên hành tinh hình tròn - nơi 8 tỷ con người đầu thế kỷ XXI gọi là Tổ quốc chung của nhân loại là một hạnh phúc lớn, bởi trái đất có nước, có dấu hiệu của sự sống. Thế nhưng, trong tổng lượng nước mà địa cầu tích tụ, kể cả nước mặt và nước ngầm, có đến 97% là nước mặn của biển. Con người đã khóc, đang khóc và sẽ còn tiếp tục khóc vì thiếu nước ngọt.

Tác phẩm Nước và nước mắt vì thế không chỉ là ghi chép về sông ngòi mà đó còn là tiếng thở dài trước những đổi thay khắc nghiệt của tự nhiên, là lời nhắc nhở về trách nhiệm của con người và cũng là khúc ca lặng lẽ dành cho những dòng sông “đang khát” hôm nay.

Cẩm Thành

Nguồn: https://baodongnai.com.vn/van-hoa/202602/khuc-ca-ve-nhung-dong-song-dang-khat-197017c/