Nghị định số 350/2025/NĐ-CP về khuyến khích phát triển văn học được Chính phủ ban hành và có hiệu lực từ ngày 15/2/2026. Lần đầu tiên, lĩnh vực văn học được đặt trong một khuôn khổ pháp lý tương đối toàn diện, đồng bộ và có tầm nhìn dài hạn. Từ những quy định gần gũi, cụ thể, gắn liền với đời sống sáng tác, nghị định này được kỳ vọng sẽ tạo những đổi mới, khởi sắc đối với đời sống văn học nghệ thuật trong thời gian tới.
 |
| Các cuộc thi, giải thưởng văn học được quy định cụ thể, tổ chức quy củ hơn. |
Bước chuyển về thể chế cho phát triển văn học
Nghị định số 350 quy định về khuyến khích phát triển văn học gồm 7 chương và 35 điều, có sự bao quát đến những khâu then chốt trong hoạt động của đời sống văn học: từ khâu sáng tạo đến tiếp nhận, từ bồi dưỡng lực lượng sáng tác đến đưa tác phẩm đến với công chúng. Trong đó, các nội dung được thể hiện ở 5 chương: Hỗ trợ hoạt động khuyến khích phát triển văn học; tổ chức trại viết, trại sáng tác văn học; cuộc thi viết, cuộc thi sáng tác tác phẩm văn học; giải thưởng văn học; giới thiệu, quảng bá, phổ biến tác phẩm văn học.
Nghị định thể hiện rõ vai trò của Nhà nước đối với sự phát triển của văn học không chỉ ở khía cạnh quản lý hành chính, mà quan trọng hơn là trách nhiệm khuyến khích, hỗ trợ và đầu tư. Đặc biệt, nghị định tạo điều kiện, khuyến khích các tổ chức, doanh nghiệp tư nhân, cá nhân trong và ngoài nước tham gia mạnh mẽ hơn vào hoạt động sáng tác văn học, đồng hành, thúc đẩy phát triển văn học. Trong nghị định, phần kinh phí thực hiện khuyến khích phát triển văn học được nêu rõ, gồm 2 nguồn: Từ ngân sách nhà nước theo quy định và từ nguồn tài trợ, đóng góp tự nguyện, hợp pháp của các tổ chức, cá nhân trong nước và ngoài nước.
Một điểm nổi bật đáng chú ý là Nghị định số 350 đã khẳng định vai trò của Nhà nước trong việc tôn vinh các tác giả, tác phẩm văn học có giá trị cao về nội dung tư tưởng và nghệ thuật, đồng thời bảo vệ quyền tác giả và các quyền liên quan. Bên cạnh đó, nghị định đã có quy định về Giải thưởng Văn học quốc gia tại khoản 2, Điều 25: “Giải thưởng Văn học do Bộ Văn hóa-TT-DL tổ chức là Giải thưởng Văn học quốc gia. Giải thưởng Văn học quốc gia được tổ chức định kỳ 2 năm một lần”.
Việc khuyến khích viết, sáng tác tác phẩm văn học theo chủ đề, đề tài được Nhà nước hỗ trợ cũng có quy định rất cụ thể. Theo đó, Nhà nước ưu tiên hỗ trợ cho các đề tài về thanh niên, thiếu niên và nhi đồng, bên cạnh các đề tài tuyên truyền về truyền thống yêu nước, Đảng, Cách mạng, biên giới, hải đảo, chống diễn biến hòa bình, biến đổi khí hậu và môi trường, gương học tập theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Chủ tịch Hồ Chí Minh; đề tài nông nghiệp, nông thôn, phòng, chống bạo lực gia đình…
Nghị định nêu rõ, giới thiệu, quảng bá tác phẩm văn học thông qua các hoạt động triển lãm, hội chợ sách, xuất bản phẩm điện tử, thư viện số, xây dựng các chương trình, đề án và tổ chức thực hiện ở trong nước và nước ngoài theo quy định của pháp luật về xuất bản, thư viện, tổ chức triển lãm…
 |
| Khuyến khích phát triển văn học, đưa tác phẩm đến gần hơn với công chúng. |
Với những quy định khá rõ ràng, đây là yếu tố có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, vừa khẳng định vị thế xã hội của người cầm bút, vừa tạo nền tảng pháp lý vững chắc để văn học phát triển lành mạnh, bền vững.
Gắn lý luận phê bình với thực tiễn sáng tác địa phương
Nhà thơ An Thi- Phân hội trưởng Phân hội Văn học Vĩnh Long chia sẻ: “Trong đời sống văn học, sáng tác và lý luận phê bình có thể xem như hai cánh của cùng một con chim. Chim muốn bay cao, bay xa thì không thể thiếu một bên cánh. Nếu mỗi tác phẩm được sáng tác là chiếc thuyền trên dòng sông đang chảy của nghệ thuật, thì lý luận phê bình chính là bờ bãi, là la bàn, là bánh lái để giúp chiếc thuyền ấy không lạc hướng trong dòng chảy nghệ thuật. Nhìn vào thực tiễn văn học địa phương nói chung và tỉnh nói riêng, chúng ta phải thẳng thắn thừa nhận: mảng lý luận phê bình đang là “khoảng trũng”, vừa thiếu người viết, vừa yếu về tiếng nói học thuật, lại chưa tạo được ảnh hưởng xã hội tương xứng với vai trò vốn có của nó”.
Theo nhà thơ An Thi, những khó khăn cần nhận diện là: Thiếu lực lượng kế thừa, tâm lý ngại va chạm và thiếu không gian học thuật đúng nghĩa. Từ đó, để cải thiện và phát triển mảng lý luận phê bình văn học trong giai đoạn hiện nay, cần xây dựng lực lượng- đây có thể xem là giải pháp gốc rễ. Bên cạnh đó, tạo môi trường đối thoại học thuật lành mạnh, cần xây dựng tinh thần phê bình trên tinh thần khoa học, văn bản và học thuật, không quy chụp, không cảm tính, không công kích cá nhân. Hội Văn học Nghệ thuật nên định kỳ tổ chức tọa đàm, sinh hoạt chuyên đề xoay quanh một tác phẩm, một tác giả, một khuynh hướng sáng tác.
Một điều quan trọng là lý luận phê bình cần và phải gắn liền với thực tế và thực tiễn sáng tác. Cần hướng phê bình bám sát đời sống văn học tỉnh và khu vực ĐBSCL, từ đề tài nông thôn, đô thị hóa, thân phận con người đến biến đổi văn hóa- sinh thái. Khuyến khích những bài viết đọc lại tác phẩm địa phương bằng lý thuyết mới, nhưng phải nói bằng tiếng Việt sáng rõ, tránh sa vào thuật ngữ rườm rà.
Trong định hướng phát triển văn học nghệ thuật của tỉnh, bà Nguyễn Thị Quyên Thanh- Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, nhấn mạnh: Hoạt động văn học nghệ thuật phải bám sát thực tiễn cuộc sống, góp phần xây dựng, phát triển văn hóa, con người Vĩnh Long trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, của tỉnh. Phải nâng cao hiệu quả công tác chuyên môn, nhất là ở lĩnh vực lý luận, phê bình văn học- nghệ thuật. Hội Văn học nghệ thuật tỉnh phải tiên phong trong việc đấu tranh phản bác luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch. Thực hiện hệ thống hóa, số hóa tác phẩm, quảng bá rộng rãi các tác phẩm văn học, nghệ thuật đến đông đảo người dân trong và ngoài tỉnh, đặc biệt là trên các nền tảng mạng xã hội, diễn đàn số; nắm bắt cơ hội để các tác phẩm của tỉnh vươn xa về phạm vi, đến gần hơn đến đa dạng đối tượng độc giả.
Từ hành lang pháp lý tương đối đầy đủ, Nhà nước khẳng định vị thế văn học Việt Nam, nhìn nhận văn học như một lĩnh vực có vai trò thiết yếu trong đời sống tinh thần của xã hội, cần được đầu tư, bảo vệ và phát triển một cách bài bản. Từ ứng dụng thành tựu khoa học công nghệ, phát triển không gian sáng tạo, đổi mới tư duy về văn học để lan tỏa những tác phẩm có giá trị cao về nội dung tư tưởng và nghệ thuật, có giá trị định hướng thẩm mỹ, hình thành nhân cách, đạo đức, góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện.
Bài, ảnh: PHƯƠNG THƯ
Nguồn: https://baovinhlong.com.vn/van-hoa-giai-tri/202602/khuyen-khich-thuc-day-van-hoc-phat-trien-2473bc2/
Bình luận (0)