Liệu trí tuệ nhân tạo có thay thế giáo viên?

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi cách dạy và học trên toàn cầu. Tuy nhiên, thay vì xóa bỏ vai trò giáo viên, AI nhiều khả năng sẽ buộc nghề giáo phải chuyển mình theo hướng mới.

Báo Nghệ An•02/06/2026

AI đang thay đổi lớp học như thế nào?

Câu hỏi liệu AI có làm thay đổi ngành giáo dục không còn là giả thuyết. Sự chuyển đổi này đang diễn ra từng ngày trong trường học và lớp học trên toàn thế giới.

Sự phát triển nhanh chóng của AI đã làm thay đổi cách học sinh tiếp cận thông tin, tốc độ nhận phản hồi và phương pháp học tập.

Trong bối cảnh đó, những giáo viên chỉ dựa vào phương pháp truyền đạt kiến thức truyền thống có thể đối mặt với nhiều thách thức hơn trước.

Ngược lại, các nhà giáo biết khuyến khích thảo luận, xây dựng tư duy phản biện và tạo kết nối với học sinh được đánh giá là sẽ giữ vai trò quan trọng hơn trong thời đại AI.

Theo Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF), các kỹ năng như tư duy phân tích, khả năng thích ứng và hợp tác sẽ trở thành những năng lực cốt lõi của lực lượng lao động tương lai, và đây cũng chính là những phẩm chất mà giáo viên cần giúp học sinh phát triển.

AI đã được sử dụng rộng rãi trong giáo dục

Việc ứng dụng AI trong trường học đang tăng rất nhanh.

Một khảo sát của Tạp chí về giáo dục Education Week của Mỹ thực hiện trên nền tảng LinkedIn vào đầu năm 2025 cho thấy khoảng 60% người tham gia đã sử dụng AI trong hoạt động giảng dạy, tăng mạnh so với mức 40% của một năm trước đó.

Hiện nay, nhiều giáo viên sử dụng ChatGPT để xây dựng giáo án; viết email cho phụ huynh; điều chỉnh tài liệu cho nhiều trình độ học sinh khác nhau; tạo câu hỏi và bài tập.

Trong khi đó, các nhà quản lý giáo dục cũng bắt đầu dùng AI để hỗ trợ lập lịch học, phân tích dữ liệu và theo dõi hoạt động vận hành của trường học.

Ở phía học sinh, việc thống kê mức độ sử dụng AI khó khăn hơn do nhiều em lo ngại việc công khai sử dụng công cụ AI có thể gây tranh cãi. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng, AI hiện đã xuất hiện ở hầu hết các giai đoạn của quá trình học tập.

AI có khả năng tạo nội dung rất nhanh, cá nhân hóa cách giải thích và giúp người dùng tiếp cận thông tin gần như tức thời.

Tuy nhiên, công nghệ này vẫn tồn tại giới hạn lớn, đó là AI không thực sự hiểu học sinh có nắm được kiến thức hay không.

Theo khảo sát năm 2024 của Trung tâm Nghiên cứu Pew (Mỹ) với gần 2.500 giáo viên trường công tại Mỹ, chỉ khoảng 6% cho rằng AI mang lại nhiều lợi ích hơn tác hại đối với giáo dục.

Điều này cho thấy dù AI được sử dụng ngày càng phổ biến, nhiều giáo viên vẫn thận trọng về ảnh hưởng thực sự của công nghệ này trong lớp học.

AI có thể thay thế giáo viên không?

Theo các chuyên gia giáo dục, khả năng AI thay thế hoàn toàn giáo viên trong tương lai gần là rất thấp.

AI có thể tái tạo khá tốt những mô hình giảng dạy mang tính lặp lại hoặc chuẩn hóa cao, chẳng hạn như truyền đạt kiến thức cơ bản; tạo bài kiểm tra; chấm điểm trắc nghiệm và cung cấp phản hồi tự động.

Tuy nhiên, những hoạt động đòi hỏi tương tác con người như hướng dẫn trực tiếp; giải quyết vấn đề theo thời gian thực; thảo luận nhóm; xây dựng động lực học tập; và hỗ trợ tâm lý học sinh vẫn là những lĩnh vực mà AI khó có thể thay thế giáo viên.

Ảnh minh họa10 — Theo các chuyên gia giáo dục, khả năng AI thay thế hoàn toàn giáo viên trong tương lai gần là rất thấp. Ảnh: Internet

Các chuyên gia cho rằng, những lớp học thiên về thực hành, dự án, làm việc nhóm và trải nghiệm thực tế sẽ tiếp tục cần vai trò trung tâm của nhà giáo.

Bên cạnh đó, nhiều vị trí nghề nghiệp mới cũng đang xuất hiện như chuyên gia thiết kế chương trình học tích hợp AI; cố vấn triển khai AI trong trường học và điều phối trải nghiệm học tập số.

Điều này cho thấy nghề giáo có thể không biến mất, mà đang dịch chuyển sang một mô hình mới.

Vai trò giáo viên đang thay đổi

Trong kỷ nguyên AI, giáo viên không còn là nguồn cung cấp thông tin duy nhất. Thay vào đó, vai trò của họ đang chuyển sang hướng dẫn học sinh đánh giá thông tin; giúp học sinh hiểu ý nghĩa phía sau dữ liệu; phát triển tư duy phản biện; xây dựng kỹ năng hợp tác và giải quyết vấn đề.

Theo Trung tâm Nghiên cứu EdWeek (Mỹ), khoảng 50% giáo viên đã tham gia các khóa đào tạo liên quan đến AI trong năm 2025, tăng mạnh so với chỉ 13% trong năm 2023.

Điều này cho thấy việc hiểu và sử dụng AI đang dần trở thành yêu cầu gần như bắt buộc đối với giáo viên hiện đại.

Nhiều trường học hiện cũng thay đổi cách giao bài tập, tập trung nhiều hơn vào khả năng vận dụng kiến thức; tư duy sáng tạo; làm việc nhóm; trách nhiệm cá nhân, thay vì chỉ yêu cầu học sinh đưa ra đáp án đúng.

Những kỹ năng giáo viên cần có trong thời đại AI

Theo WEF, ba kỹ năng sẽ giúp giáo viên thích nghi tốt nhất với môi trường giáo dục tích hợp AI gồm:

Khả năng thích ứng

Giáo viên cần liên tục cập nhật công nghệ mới và điều chỉnh phương pháp giảng dạy phù hợp với sự thay đổi nhanh của AI.

Kỹ năng giao tiếp

Khi thông tin có thể được AI cung cấp gần như tức thời, giá trị của giáo viên nằm ở khả năng giải thích, định hướng và giúp học sinh hiểu sâu vấn đề.

Khả năng phán đoán

Giáo viên cần biết cách thiết kế bài học và đánh giá theo hướng chú trọng quá trình tư duy, thay vì chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng, điều mà AI có thể hỗ trợ tạo ra rất nhanh.

AI khó thay thế yếu tố con người trong giáo dục

Các chuyên gia cho rằng, AI chắc chắn sẽ thay đổi mạnh cách vận hành của giáo dục trong tương lai. Tuy nhiên, điều công nghệ khó thay thế nhất vẫn là sự kết nối giữa con người với con người.

Một giáo viên giỏi không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn tạo động lực; xây dựng niềm tin; hỗ trợ cảm xúc và giúp học sinh trưởng thành về tư duy và kỹ năng sống.

AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ rất mạnh cho giáo dục, nhưng vai trò của người thầy trong việc dẫn dắt và truyền cảm hứng cho học sinh vẫn được xem là yếu tố khó có thể thay thế hoàn toàn./.