ສາຍພົວພັນທີ່ໃກ້ຊິດລະຫວ່າງຊົນເຜົ່າຈຳ ແລະ ຈູຣູ

ບັນທຶກປະຫວັດສາດ, ເອກະສານ ແລະ ສິລະປະພື້ນເມືອງໄດ້ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງການມີໜ້າຂອງຊົນເຜົ່າຈຳໃນເຂດພູສູງພາກກາງ. ໂດຍສະເພາະແມ່ນສາຍພົວພັນລະຫວ່າງຊົນເຜົ່າຈຳ ແລະ ຈູຣູ ໄດ້ຝັງເລິກຕະຫຼອດປະຫວັດສາດ.

ພ້ອມກັບແຫຼ່ງຂໍ້ມູນທາງປະຫວັດສາດ, ພວກເຮົາໄດ້ໄປທັດສະນະສຶກສາຫຼາຍຄັ້ງກັບຊາວ Chu Ru ເພື່ອໃຫ້ມີຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບສາຍພົວພັນລະຫວ່າງຊາວ Chu Ru ແລະ ຊາວ Cham.

ຊົນເຜົ່າ Chu Ru ອາໄສຢູ່ໃນເຂດເນີນພູທີ່ຕ່ຳທີ່ສຸດຂອງເຂດພູສູງພາກກາງ ແລະ ມີຈຸດໝາຍປາຍທາງທາງປະຫວັດສາດທີ່ເປັນເອກະລັກ. ກຸ່ມຊົນເຜົ່ານີ້ໄດ້ປະສົບກັບຄວາມຂຶ້ນໆລົງໆຫຼາຍຢ່າງ, ຄືກັນກັບພູຜາໃນດິນແດນຂອງພວກເຂົາທີ່ຂະຫຍາຍໄປເຖິງທະເລ; ເບິ່ງຄືວ່າພວກເຂົາມີຮາກຖານຢູ່ບ່ອນໃດບ່ອນໜຶ່ງໃນເຂດທົ່ງພຽງ. ທ່ານ Ya Loan, ຄົນ Chu Ru, ອະທິບາຍວ່າ: “ໃນພາສາບູຮານ, ຄຳວ່າ ‘churu’ ໝາຍເຖິງ ‘ຜູ້ຮຸກຮານ.’ ບັນພະບຸລຸດຂອງພວກເຮົາອາດຈະເປັນຄົນແຄມຝັ່ງທະເລ. ໃນຊ່ວງເວລາໃດໜຶ່ງໃນຊ່ວງອານາຈັກ Champa, ພວກເຂົາຖືກບັງຄັບໃຫ້ອອກຈາກບ້ານເກີດເມືອງນອນຂອງພວກເຂົາ.” ບາງທີອາດເປັນຍ້ອນບັນພະບຸລຸດນີ້, ຊາວ Chu Ru ໃນປະຈຸບັນຍັງເວົ້າພາສາ Champa, ມີທັກສະໃນການຊົນລະປະທານ ແລະ ການປູກເຂົ້າ, ມີຄວາມຊຳນານໃນການຫາປາ, ຮູ້ວິທີຊອກຫາດິນເຜົາທີ່ດີສຳລັບການເຮັດເຄື່ອງປັ້ນດິນເຜົາ ແລະ ການເຜົາໄຟ, ຮູ້ວິທີຫລໍ່ແຫວນເງິນ, ແລະ ຮູ້ວິທີການຊື້ຂາຍສິນຄ້າທົ່ວພາກພື້ນ. ທັກສະເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ແມ່ນຈຸດແຂງຂອງກຸ່ມຊົນເຜົ່າພື້ນເມືອງຫຼາຍກຸ່ມໃນເຂດພູສູງພາກກາງ.

ຊົນເຜົ່າ ຈູຣູ ມີຄວາມຄ້າຍຄືກັນທາງດ້ານວັດທະນະທໍາຫຼາຍຢ່າງກັບຊົນເຜົ່າຈຳ.

ເມື່ອປຽບທຽບກັບຊົນເຜົ່າມາ, ໂກໂຮ, ມນົງ, ແລະ ເອເດ ທີ່ມີມາດົນນານແລ້ວ, ຊົນເຜົ່າຈູຣູ ແມ່ນສະມາຊິກໃໝ່ຂອງເຂດພູສູງພາກກາງ. ສະຖານະພາບ "ໃໝ່" ນີ້ມີມາຕັ້ງແຕ່ສາມຫຼືສີ່ສະຕະວັດ. ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ທົບທວນເອກະສານ ແລະ ຫຼັກຖານທາງດ້ານມະນຸດວິທະຍາເພື່ອພິສູດວ່າທັງຊົນເຜົ່າຈູຣູ ແລະ ຊົນເຜົ່າຈຳ ເປັນຂອງຊົນເຜົ່າອອສໂຕຣນີເຊຍ, ເຊິ່ງແບ່ງປັນພາສາມາເລໂອ-ໂພລີເນເຊຍ. ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ, ເຄື່ອງດົນຕີ, ນິທານພື້ນເມືອງ, ມະຫາກາບ, ເພງພື້ນເມືອງ, ແລະ ການຟ້ອນຂອງພວກເຂົາສະແດງໃຫ້ເຫັນຢ່າງຊັດເຈນເຖິງຄວາມສຳພັນທີ່ໃກ້ຊິດ ແລະ ສະໜິດສະໜົມລະຫວ່າງສອງຊົນເຜົ່າ. ນິທານພື້ນເມືອງຈູຣູຍັງເລົ່າເຖິງຊ່ວງເວລາສົງຄາມ ແລະ ຄວາມວຸ້ນວາຍ ເມື່ອກະສັດຈາມ ແລະ ຄອບຄົວຂອງພວກເຂົາຖືກຂົ່ມເຫັງ. ໃນລະຫວ່າງການເນລະເທດຂອງພວກເຂົາ, ພວກເຂົາໄດ້ເລືອກດິນແດນຈູຣູເປັນບ່ອນລີ້ໄພ, ໂດຍມອບໝາຍໃຫ້ມີການນະມັດສະການ ແລະ ການດູແລຊັບສົມບັດຂອງບັນພະບຸລຸດ. ບາງທີຄວາມໄວ້ວາງໃຈ ແລະ ການເພິ່ງພາອາໄສນີ້ອາດເກີດມາຈາກຮາກເຫງົ້າ ແລະ ຄວາມຜູກພັນໃນຄອບຄົວຮ່ວມກັນຂອງພວກເຂົາ?

ໃນບົດຄວາມໜຶ່ງ, ນັກຄົ້ນຄວ້າ Nguyen Vinh Nguyen ໄດ້ວິເຄາະວ່າ: “ເສັ້ນທາງທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ທົ່ງພຽງຫຼວງຫຼວງກັບຮ່ອມພູແມ່ນ້ຳ Cai - ເຊິ່ງເຄີຍຢູ່ໃນແຂວງ Ninh Thuan (ປະຈຸບັນແມ່ນແຂວງ Khanh Hoa ) - ເຄີຍເປັນເສັ້ນທາງທີ່ຫ່າງໄກຜ່ານເນີນພູທີ່ສູງຊັນ ແລະ ປ່າໄມ້ທີ່ອັນຕະລາຍ. ແຕ່ສຳລັບຊາວຈຳປາໃນເຂດຊາຍຝັ່ງທະເລຂອງ Phan Rang ແລະ Phan Ri, ມັນເປັນທາງຜ່ານລັບທີ່ສຳຄັນທີ່ກຳນົດການຢູ່ລອດຂອງຊຸມຊົນຂອງພວກເຂົາເມື່ອພວກເຂົາຖືກກອງກຳລັງຮຸກຮານຫຼອນ. ຊາວຈຳປາເອີ້ນວ່າ Dran (Lam Dong) Padrang. ໃນສະຕະວັດທີ 19, ພາກພື້ນ Dran ເປັນທີ່ໝັ້ນທີ່ຊາວຈຳປາໃນ Phan Ri ແລະ Phan Rang ໄດ້ຖອຍຫຼັງເພື່ອຊອກຫາບ່ອນລີ້ໄພ ແລະ ກໍ່ສ້າງກຳລັງຂອງພວກເຂົາຄືນໃໝ່ທຸກຄັ້ງທີ່ພວກເຂົາຖືກກອງກຳລັງຂອງລາຊະວົງ Nguyen ຫຼອນ. ສິ່ງນີ້ອະທິບາຍວ່າເປັນຫຍັງຊາວ Chu Ru ໃນພາກພື້ນ Dran ບູຮານຈຶ່ງມີຄວາມຝັງເລິກກັບວັດທະນະທຳຂອງຈຳປາ, ຕັ້ງແຕ່ການເຮັດເຄື່ອງປັ້ນດິນເຜົາຈົນເຖິງການທໍຜ້າແພ, ຄວາມເຊື່ອ, ແລະ ພາສາ…” ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ໃນນິທານພື້ນເມືອງຂອງຈຳປາ, ຍັງມີ Ariya (ບົດກະວີມະຫາກາບ) ທີ່ບອກເລື່ອງຂອງຜູ້ນຳຈຳປາຊື່ Damnuy Ppo Pan ຜູ້ທີ່ໄດ້ໄປທີ່ພາກພື້ນ Chu Ru ໃນເຂດລຸ່ມຂອງແມ່ນ້ຳ Da Nhim. ແທນທີ່ຈະສະແຫວງຫາຄວາມທະເຍີທະຍານໃນການຟື້ນຟູອານາຈັກ, ລາວໄດ້ດຳລົງຊີວິດທີ່ເສື່ອມໂຊມກັບຍິງສາວ Chu Ru, ຄຸນນະທຳຂອງລາວຊຸດໂຊມລົງ, ແລະອາຊີບຂອງລາວກໍ່ສູນເສຍໄປ...

ສິ່ງທີ່ໜ້າສົນໃຈແມ່ນ ທ່ານ ຢາລວານ ແລະ ທ່ານ ຢາກາ ໃນພາກພື້ນດອນເຢືອງ ທັງສອງໄດ້ເລົ່າເຖິງ "Nau draà" (ການໄປຕະຫຼາດ) ຂອງຊາວ Chu Ru. ການເດີນທາງເຫຼົ່ານີ້ໃຊ້ເວລາຫຼາຍເດືອນ, ແລະຈຸດໝາຍປາຍທາງຂອງພວກເຂົາແມ່ນເຂດແຄມຝັ່ງທະເລ. ບາງທີ, ຜ່ານການເດີນທາງກັບຄືນສູ່ທົ່ງພຽງເຫຼົ່ານີ້, ຊາວ Chu Ru ໄດ້ຕອບສະໜອງຄວາມປາຖະໜາຂອງພວກເຂົາຕໍ່ທະເລ, ຄວາມປາຖະໜາຕໍ່ຮາກເຫງົ້າຂອງພວກເຂົາທີ່ບັນພະບຸລຸດຂອງພວກເຂົາປະໄວ້ເມື່ອພວກເຂົາອົບພະຍົບຄືກັບນົກ, ແບກຫາບຊະຕາກຳຂອງປະຊາຊົນຂອງພວກເຂົາໄປສູ່ພູຜາປ່າດົງທີ່ຢູ່ໄກໆ?

ການມອບໝາຍອັນສັກສິດໃຫ້ແກ່ການນະມັດສະການ ແລະ ການປົກປ້ອງຊັບສົມບັດຂອງບັນພະບຸລຸດຂອງຊາວຈຳໃຫ້ແກ່ຊາວ Chu Ru ເປັນຫຼັກຖານທີ່ຊັດເຈນຫຼາຍຕໍ່ເລື່ອງນີ້.

ອີງຕາມເອກະສານເກົ່າ, ມີສະຖານທີ່ສາມແຫ່ງໃນ ເມືອງລາມດົ່ງ ທີ່ບັນຈຸຊັບສົມບັດຂອງລາຊະວົງຈຳປາ, ເຊິ່ງທັງໝົດລ້ວນແຕ່ເປັນບ່ອນຢູ່ອາໄສຂອງຊາວຈູຣຸ. ບ້ານເຫຼົ່ານີ້ຄື ບ້ານລໍບຸຍ (ປະຈຸບັນເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງຕາແສງດອນເຢືອງ); ວັດກະຣອຍ ແລະ ວັດສົບມາດຣົນໄຮ (ປະຈຸບັນເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງຕາແສງຕານັງ). ອາດເວົ້າໄດ້ວ່າມີການມອບໝາຍທາງປະຫວັດສາດລະຫວ່າງຊາວຈຳປາ ແລະ ຊາວຈູຣຸ.

ບັນດາຄັງສົມບັດທີ່ມີວັດຖຸໂບຮານຂອງຊົນເຜົ່າຈຳໃນເມືອງເລີມດົ່ງໄດ້ຖືກສຳຫຼວດຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກໂດຍນັກປະຫວັດສາດຝຣັ່ງໃນທ້າຍສະຕະວັດທີ 19 ແລະຕົ້ນສະຕະວັດທີ 20. ຕົວຢ່າງ, ໃນປີ 1902, ນັກຄົ້ນຄວ້າສອງຄົນຄື H. Parmentier ແລະ I.E.M. Durand ໄດ້ໄປຢ້ຽມຢາມວັດສອງແຫ່ງທີ່ໄດ້ກ່າວມາຂ້າງເທິງ. ກ່ອນທີ່ຈະມາຮອດ, ພວກເຂົາໄດ້ໄປທີ່ Phan Ri ແລະດ້ວຍການຊ່ວຍເຫຼືອຂອງເຈົ້າຍິງຈຳໃນອະດີດ, ພວກເຂົາໄດ້ຮັບການນຳພາຈາກຊາວ Chu Ru ເພື່ອເປີດວັດ. ໃນປີ 1905, ຜ່ານເອກະສານຄົ້ນຄວ້າຂອງລາວ "Letresor des Rois Chams" ໃນລາຍການ "EC cole Francaise Détrêeme Orient," Durand ໄດ້ເຜີຍແຜ່ຂໍ້ມູນກ່ຽວກັບຄັງສົມບັດເຫຼົ່ານີ້. ໃນປີ 1929-1930, ນັກໂບຮານຄະດີໄດ້ໄປຢ້ຽມຢາມຊັບສົມບັດເຫຼົ່ານີ້ ແລະ ຂຽນບົດຄວາມກ່ຽວກັບສິ່ງປະດິດທີ່ເກັບຮັກສາໄວ້ຢູ່ທີ່ນັ້ນ, ເຊິ່ງໄດ້ຖືກຕີພິມໃນລາຍງານຂອງໂຮງຮຽນສຶກສາຕາເວັນອອກໄກຝຣັ່ງ, ເຫຼັ້ມທີ 30. ໃນປີ 1955, ນັກຊົນເຜົ່າວິທະຍາ Jacques Dounes, ໃນປຶ້ມຂອງລາວທີ່ມີຊື່ວ່າ "En sui vant la piste des hounes sur les hauts plateaux du Vietnam," ຍັງໄດ້ກ່າວເຖິງລາຍລະອຽດຫຼາຍຢ່າງກ່ຽວກັບຊັບສົມບັດຂອງຊົນເຜົ່າຈຳໃນພາກພື້ນຕວຽນດຶກ (ໃນປະຈຸບັນແມ່ນເລີມດົ່ງ).

ຊາວ Chu Ru ນະມັດສະການຢູ່ວັດ Karyo, ອຸທິດໃຫ້ແກ່ກະສັດ ແລະ ລາຊິນີຂອງແຂວງຈໍາປາ.

ການສຳຫຼວດຢ່າງລະອຽດທີ່ສຸດຂອງຄັງສົມບັດຂອງຊົນເຜົ່າຈາມແຫ່ງນີ້ແມ່ນໄດ້ດຳເນີນໂດຍທີມງານຂອງສາດສະດາຈານ ງຽມທຳ ໃນເດືອນທັນວາ 1957. ໃນລະຫວ່າງການສຳຫຼວດນີ້, ທີມງານຂອງສາດສະດາຈານ ງຽມທຳ ໄດ້ໄປຢ້ຽມຢາມທັງສາມສະຖານທີ່ຄື: ບ້ານ ລົບຸຍ, ວັດ ກະຣອຍ, ແລະ ວັດ ຊັບມາດຣອນໄຮ. ອີງຕາມຄຳອະທິບາຍຂອງສາດສະດາຈານ ງຽມທຳ ໃນເວລານັ້ນ, ລົບຸຍ ມີຈຸດເກັບຮັກສາສົມບັດຂອງຊົນເຜົ່າຈາມສາມຈຸດຄື: ບ່ອນເກັບມ້ຽນວັດຖຸມີຄ່າ, ບ່ອນເກັບເຄື່ອງປັ້ນດິນເຜົາ, ແລະ ບ່ອນເກັບເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ. ສົມບັດຢູ່ທີ່ນັ້ນມີບໍ່ຫຼາຍ. ໃນກະຕ່າໄມ້ໄຜ່ມີຈອກເງິນສີ່ໜ່ວຍ, ຈອກທອງແດງ ແລະ ງາຊ້າງຂະໜາດນ້ອຍຫຼາຍໜ່ວຍ. ນອກຈາກນັ້ນ, ຍັງມີຂອບມົງກຸດສອງອັນ, ຈອກເງິນໜຶ່ງໜ່ວຍ ແລະ ຈອກໂລຫະປະສົມທອງແດງຄຳໜຶ່ງໜ່ວຍ. ສິ່ງຂອງເຊັ່ນ: ຖ້ວຍ ແລະ ຈານ ໄດ້ຖືກວາງໄວ້ໃນຂຸມທີ່ຂຸດໄວ້ກ່ອນໃນເຮືອນແຍກຕ່າງຫາກ. ສິ່ງຂອງສ່ວນໃຫຍ່ທີ່ພົບເຫັນແມ່ນຖ້ວຍ ແລະ ຈານເຊລາມິກຂອງຊົນເຜົ່າຈາມທົ່ວໄປ. ສຳລັບເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ, ສ່ວນໃຫຍ່ຂອງມັນໄດ້ເນົ່າເປື່ອຍໄປແລ້ວ. ຕາມຄຳກ່າວຂອງຊາວເຜົ່າ Chu Ru ໃນບ້ານ Lobui, ໃນແຕ່ລະປີໃນເດືອນກໍລະກົດ ແລະ ເດືອນກັນຍາ ຕາມປະຕິທິນຈຳ (ເຊິ່ງແມ່ນເດືອນກັນຍາ ແລະ ພະຈິກ ໃນປະຕິທິນ Gregorian), ຕົວແທນຂອງຊາວເຜົ່າຈຳຈາກທະເລຈະມາປະຕິບັດພິທີກຳຢູ່ສະຖານທີ່ທີ່ມີຄຳ, ເງິນ, ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ, ແລະ ເຄື່ອງປັ້ນດິນເຜົາໃນບ້ານແຫ່ງນີ້.

ທີ່ວັດ Sópmadronhay, ໂດຍອີງໃສ່ຂໍ້ມູນຈາກປະທັບຕາ ແລະເຄື່ອງໝາຍທີ່ຄົ້ນພົບ, ພ້ອມກັບການຄົ້ນຄວ້າປະຫວັດສາດ, ຄະນະຜູ້ແທນຂອງທ່ານ ຫງວຽນທ້ຽນເຍີນ ໄດ້ສະຫຼຸບວ່າ, ກາບປະທັບຕາ ແລະ ເຄື່ອງໝາຍດັ່ງກ່າວເປັນຂອງເຈົ້າຊາຍຊາວເຜົ່າ ມົ້ງ ທີ່ມີຊື່ວ່າ Môn Lai Phu Tử. ຄຳ​ອະທິບາຍ​ນີ້​ແມ່ນ​ອີງ​ໃສ່​ປະຫວັດສາດ​ຂອງ​ລາຊະວົງ​ຫງວຽນ, ດັ່ງ​ທີ່​ບັນທຶກ​ໄວ້​ໃນ “ດ່າ​ນາມ​ທ໋າຍ​ທ່ຽນ​ຈ່າງ​ບິງ” ​ແລະ “ດ່າ​ນາມ​ຈຽມ​ບິງ​ເລ​ດ​ເຕີ໋ນ”: ​ໃນ​ປີ 1790, ​ເຈົ້າ​ຊີວິດ​ຈ່າງ​ຕື໋ນ, ​ເມືອງ​ແທງ​ເຊີນ. ຜູ້​ຕິດ​ຕາມ​ແລະ​ປະ​ຊາ​ຊົນ​ເພື່ອ​ຕໍ່​ສູ້​ກັບ​ກອງ​ທັບ Tây Sơn ພາຍ​ໃຕ້​ການ​ກະ​ສັດ Gia Long​. ຕໍ່​ມາ​ທ່ານ​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ແຕ່ງ​ຕັ້ງ​ໃຫ້​ຂຶ້ນ​ເປັນ​ທ່ານ Chưởng có ແລະ​ໄດ້​ຮັບ​ນາມ​ມະ​ຍົດ​ໃຫ້​ແກ່​ຫວຽດ​ນາມ ຫງວຽນ​ວັນ​ຈ້ຽນ. ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ຫຼັງຈາກນັ້ນບໍ່ດົນ, Chiêu ໄດ້ກະທໍາຜິດແລະຖືກປົດອອກຈາກຕໍາແໜ່ງ. ບາງທີຫຼັງຈາກນັ້ນ, ມົນລາຍຝູຕູ່ ໄດ້ພາຍາດພີ່ນ້ອງຂອງລາວໄປທີ່ພູຜາເພື່ອຂໍລີ້ໄພ ແລະ ໄດ້ອາໄສຢູ່ກັບຊາວຈູຣູ. ດັ່ງນັ້ນ, ຕາປະທັບ, ເສື້ອຄຸມພິທີການ, ແລະ ສິ່ງປະດິດທີ່ເຮັດດ້ວຍຄຳ ແລະ ເງິນຂອງເຈົ້າຊາຍອົງນີ້ ຈຶ່ງຖືກພົບເຫັນຢູ່ທີ່ວັດຊໍບມາດຣອນເຮ ໃນບ້ານຊໍບ ຂອງຊາວຈູຣູ.

ເປັນເວລາຫຼາຍຮ້ອຍປີ, ຊາວເຜົ່າ Chu Ru ໄດ້ຮັກສາຄວາມຮັກອັນເລິກເຊິ່ງ ແລະ ຮັກສາຮີດຄອງປະເພນີຂອງຊາວເຜົ່າ Cham, ໂດຍບໍ່ລືມຄວາມຮັບຜິດຊອບຂອງເຂົາເຈົ້າໃນການນະມັດສະການລາຊະວົງ Cham…

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: https://baodaklak.vn/phong-su-ky-su/202510/moi-tham-tinh-cham-va-chu-ru-9350896/