Lưu Quang Vũ - Xuân Quỳnh và thơ

“Lưu Quang Vũ đi khỏi cõi thế này đã hơn 30 năm. Nhưng mỗi mùa thu đến khi hoa cúc vàng nở rộ, tôi như lại nhìn thấy anh. Anh đang đi trên những con đường của Hà Nội. Anh, với nỗi đam mê cháy bỏng và những câu thơ đang nổi gió trong lòng...”

Đó là những lời tâm sự đầy thương yêu và cũng rất đỗi tự hào của PGS.TS Lưu Khánh Thơ - em gái của nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ trong Những bông hoa không chết - tập thơ của Lưu Quang Vũ, Xuân Quỳnh do bà biên soạn và viết lời kể chuyện vừa được Nhà xuất bản Kim Đồng phát hành đầu năm 2026.

Chuyện đời qua thơ

Những bông hoa không chết không chỉ có những bài thơ nổi tiếng của nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ và nữ thi sĩ Xuân Quỳnh mà còn có những câu chuyện đời, hé lộ những lát cắt cuộc sống lúc sinh thời của cặp đôi tài hoa - những nhà thơ tình bậc nhất của thơ ca Việt Nam đương đại.

Những trang đầu của tập thơ là các tác phẩm viết về quê hương, xứ sở, những mảnh đất gắn liền với tuổi thơ và khơi nguồn cảm hứng trong rất nhiều sáng tác tiêu biểu của Lưu Quang Vũ. Thôn Chu Hưng trăng sao rơi đầy giếng/ Nằm bốn bề rừng rậm nứa lao xao/ Đường ven suối quả vả vàng chín rụng/ Cọ xanh rờn lấp loáng nước sông Thao... (Thôn Chu Hưng, 1964). Thôn Chu Hưng - miền đất trung du Phú Thọ hiện lên qua lời thơ Lưu Quang Vũ rất thơ mộng, nghĩa tình. Đây là địa điểm sơ tán của người dân miền xuôi, phần đông là người dân thủ đô, trong đó có cả đoàn văn nghệ sĩ và gia đình Lưu Quang Vũ. Chính phong cảnh hữu tình, tình làng nghĩa xóm nồng ấm, chân chất đã góp phần làm nên tâm hồn của cậu bé Vũ ngày ấy. Độc giả sẽ hiểu hơn về cảm hứng và phong cách nghệ thuật của Lưu Quang Vũ gắn với mảnh đất đặc biệt này qua tiết lộ của Lưu Khánh Thơ: “Lên mười lăm tuổi, Lưu Quang Vũ viết bài thơ Thôn Chu Hưng gửi gắm bao niềm thương, nỗi nhớ của một người cất tiếng khóc chào đời ở miền đất này. Trong những dòng ký ức của mình, Lưu Quang Vũ luôn dành những trang viết chất chứa bao kỷ niệm tươi đẹp, êm đềm của tuổi thơ nơi núi rừng Chu Hưng...”.

Tiếp nối thôn Chu Hưng là những miền quê, phố thị, cảnh sắc nơi chàng trai trẻ Lưu Quang Vũ đã đặt chân qua. Đó là Qua sông Thương: Sao tên sông lại là Thương? Để cho lòng anh nhớ/ Người xưa bảo đây đôi dòng lệ nhỏ/ Những suối buồn gửi tới mênh mang... hay Đêm nay lại hành quân qua phố huyện/ Một vầng trăng bạc, mấy chòm sao (Phố huyện, 1966).

Cùng với những mảnh đất khơi nguồn thơ, Những bông hoa không chết tập hợp những bài thơ khắc họa gần như trọn vẹn những nguồn xúc cảm, phong cách thơ Lưu Quang Vũ. Đó là sự hòa quyện giữa cảm xúc mãnh liệt, suy tư sâu sắc và chân thành. Ông viết bằng trái tim của một người yêu tha thiết cuộc sống và cũng luôn day dứt trước cuộc sống. Chính vì thế, thơ ông không chỉ đẹp mà còn có sức ám ảnh lâu dài.

Yêu thương, tự hào

Không chỉ được đọc lại những vần thơ làm nên tên tuổi của Lưu Quang Vũ, chúng ta còn được biết về những hình tượng, những người thân có sức ảnh hưởng trong thơ của ông, đó là đất nước trong Đất nước đàn bầu, là mẹ trong Gửi mẹ, là cha trong Buổi chiều ấy, là những người bạn văn trong Đêm đông chí, uống rượu với bác Lâm và bác Khánh, nói về những cuộc chia tay thời loạn... hay bài thơ Nói với con cuối năm (tặng Lưu Minh Vũ)… Và trong Những bông hoa không chết - bài thơ được đặt làm nhan đề tập thơ lại chan chứa nghĩa tình đồng đội: “Những bạn bè đã chết/ Cũng sẽ trở về như những bông hoa/ Cắt xuân trước, tháng Giêng sau lại mọc/ Những bông hoa không chết bao giờ”.

Lưu Quang Vũ - Xuân Quỳnh và thơ... Một bên như những chiêm nghiệm, trăn trở trước cuộc đời và thân phận con người... Một bên là lời tâm tình chân thành, nồng hậu của người phụ nữ khát khao hạnh phúc, hết lòng trong tình yêu đôi lứa, gia đình, nhân gian. Với lời kể chuyện của Lưu Khánh Thơ, Những bông hoa không chết mở ra không gian nghệ thuật giàu chất thơ, đậm chất đời, nuôi dưỡng tâm hồn người đọc trong niềm tin vào vẻ đẹp của tình yêu và thiện lương.

Nhắc đến Lưu Quang Vũ và Xuân Quỳnh không thể thiếu tình yêu, đó không phải là những lời hoa mỹ, mà là những rung động rất thật, có khi hạnh phúc, có khi đau đớn, có khi đầy lo âu. Qua lời kể của người em gái Lưu Khánh Thơ, nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ là chàng trai tài hoa và nhạy cảm. Ông quan niệm rằng, sự đầy đủ của cuộc đời con người là ở chỗ tìm thấy tình yêu mặc dù tình yêu ấy có thể không ở lại cùng ta suốt cuộc đời. “Người ta vẫn nhắc nhiều tới anh, tới kịch của anh, thơ của anh và nhắc tới cả những người phụ nữ đã từng có mặt trong cuộc đời anh. Mà trong đó có không ít những điều thực hư lẫn lộn” - tác giả Lưu Khánh Thơ bộc bạch.

Tình yêu của Lưu Quang Vũ cũng được kể lại từ những cảm xúc bâng khuâng, mơ hồ của tuổi học trò, đến mối tình đầu nồng nàn, mê đắm - nguồn cảm hứng cho những sáng tác rất tình như: Vườn trong phố, Hơi ấm bàn tay... Đó còn là nỗi buồn dày đặc, chất chứa trong thơ khi cuộc tình tan vỡ cho đến nồng ấm trở lại khi tìm được “chân trời mãi mãi”. 

Trong nửa sau tập thơ là những sáng tác nổi bật của Xuân Quỳnh cùng những câu chuyện làm sáng rõ tâm hồn nữ thi sĩ, từ tuổi thơ ấu, những lo lắng, trăn trở và hơn hết là tình yêu. Trong Hoa cúc xanh, “Xuân Quỳnh đã làm sống lại những xúc cảm êm đềm, mới mẻ, hồn nhiên, nguyên sơ của trái tim tuổi trẻ”: Hoa cúc xanh có hay là không có/ Trong đầm lầy tuổi nhỏ của anh xưa/ Một dòng sông lặng chảy từ xa/ Thung lũng vắng sương bay đầy cửa sổ...

Có thể nói, Lưu Quang Vũ và Xuân Quỳnh là 2 tiếng nói khác nhau nhưng hòa chung trong một giai điệu - giai điệu của tình yêu, của niềm tin và của khát vọng sống. Họ đã để lại cho thơ ca Việt Nam không chỉ những tác phẩm đẹp mà còn là một câu chuyện đẹp về tình người, tình đời, khiến mỗi khi nhắc đến, người đọc vẫn không khỏi xúc động và trân trọng.

Trong lời kể của tập thơ Những bông hoa không chết, Lưu Khánh Thơ đã dành những trang viết về nữ thi sĩ Xuân Quỳnh với tình cảm trân quý, tôn trọng và tự hào. Qua những câu chuyện kể chân thật, giản dị, niềm tiếc thương đối với 2 tài năng của thơ ca Việt Nam cũng được bộc lộ, nhận được nhiều đồng cảm từ bạn đọc. “Lưu Quang Vũ - Xuân Quỳnh đã sống cuộc đời ngắn ngủi nhưng để lại cho đời những vần thơ rất sâu, rất dài” - bạn đọc Huỳnh Minh Vy (ở phường Trấn Biên, tỉnh Đồng Nai) chia sẻ.

Và đặc biệt, với mẹ, tình yêu dành cho người con tài năng và hiếu thảo - Lưu Quang Vũ qua lời kể của Lưu Khánh Thơ thật rõ nét: “Nỗi nhớ và những kỷ niệm về anh đã trở thành một phần máu thịt của cuộc đời mẹ tôi. Lúc sinh thời, mẹ vẫn kể, vẫn nhắc về anh trong từng bữa ăn, giấc ngủ, trong mỗi câu chuyện thường ngày. Tôi luôn nghĩ rằng mẹ phải chịu nỗi đau khổ lớn lao nhưng cũng có một niềm tự hào thật lớn lao...”.

Nhật Hạ

Nguồn: https://baodongnai.com.vn/dong-nai-cuoi-tuan/202603/luu-quang-vu-xuan-quynh-va-tho-e07339b/