Lý do Hà Nội thành 'chảo lửa' nóng nhất cả nước

Theo chuyên gia, không chỉ do áp thấp nóng, hiệu ứng đảo nhiệt đô thị được cho là nguyên nhân khiến Hà Nội trở thành “chảo lửa” trong đợt nắng nóng diện rộng này.

Người dân chật vật khi di chuyển ngoài đường dưới cái nắng ở Hà Nội ngày 25/5.

Ngày 25/5, Hà Nội và nhiều tỉnh thành miền Bắc, miền Trung ghi nhận nắng nóng đặc biệt gay gắt. Đáng chú ý, thủ đô Hà Nội ghi nhận mức nhiệt lên tới 40,7 độ C tại trạm Láng, cao nhất cả nước.

Trao đổi với Tri Thức - Znews, Tiến sĩ Trương Bá Kiên - Phó giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, Bộ Nông nghiệp và Môi trường - cho rằng đợt nắng nóng này là kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố thời tiết và yếu tố đô thị.

Theo đó, từ khoảng ngày 21-22/5, hình thế mưa tiểu mãn suy yếu và kết thúc, sau đó vùng áp thấp nóng phía Tây mở rộng sang Bắc Bộ và Trung Bộ, làm nắng nóng gia tăng trên diện rộng.

Cùng với đó, gió mùa mùa hè hướng tây nam bắt đầu hoạt động rõ hơn. Khi gió mùa tây nam này vượt qua dãy Trường Sơn gây hiệu ứng phơn, khu vực Trung Bộ và Bắc Trung Bộ trở nên khô nóng rõ rệt.

"Với Bắc Bộ, nhất là khu vực Tây Bắc và một phần vùng núi phía Bắc, hiệu ứng phơn cũng xuất hiện khi dòng khí vượt qua địa hình dãy Hoàng Liên Sơn và các dãy núi phía tây, góp phần làm nền nhiệt tăng cao", ông Kiên lý giải.

Riêng Hà Nội, ngoài tác động của hình thế thời tiết chung, còn chịu ảnh hưởng mạnh của hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. Mật độ bê tông, đường nhựa, nhà cao tầng, giao thông, điều hòa nhiệt độ và các hoạt động sử dụng năng lượng làm bề mặt đô thị hấp thụ nhiệt mạnh vào ban ngày, sau đó tỏa nhiệt chậm về chiều tối và ban đêm. Trong khi đó, trời ít gió hoặc lặng gió, độ ẩm cao, cơ thể khó tỏa nhiệt, nên cảm giác oi nóng càng rõ hơn.

"Việc Hà Nội trở thành một trong những điểm nóng của đợt nắng nóng này là do hình thế áp thấp nóng mở rộng, cộng hưởng với đặc điểm đô thị hóa mạnh của thủ đô", ông Kiên kết luận.

Không bất thường

Trước tình hình thời tiết những ngày qua, nhiều người cho rằng nền nhiệt năm nay đến sớm và khắc nghiệt hơn các năm trước. Tuy nhiên theo chuyên gia, việc xuất hiện nắng nóng trong thời gian này không phải là bất thường.

Về quy luật khí hậu, cuối tháng 5 đến tháng 7 là thời kỳ miền Bắc thường bước vào cao điểm nắng nóng. Điểm đáng chú ý của đợt này là nắng nóng xuất hiện trên diện rộng, cường độ khá gay gắt ngay từ đầu mùa hè, có nơi vượt 40 độ C, trong khi cảm giác oi nóng tại đô thị cao hơn nhiều do độ ẩm, gió yếu và tích nhiệt bề mặt.

Các hình thế thời tiết kết hợp hiệu ứng đảo nhiệt đô thị khiến Hà Nội nắng nóng gay gắt.

"Nói cách khác, nếu chỉ xét sự xuất hiện của nắng nóng thì đây vẫn là hiện tượng phù hợp với quy luật mùa hè miền Bắc. Nhưng nếu xét về mức độ oi bức, tác động đến sức khỏe, sinh hoạt và tiêu thụ điện trong đô thị thì đợt này là đáng lưu ý", ông Kiên đánh giá.

Phó giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu cũng lưu ý trong bối cảnh biến đổi khí hậu và đô thị hóa nhanh, các đợt nắng nóng có xu hướng trở nên gay gắt hơn, kéo dài hơn hoặc gây cảm giác cực đoan hơn, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội.

Tuy nhiên, để kết luận một đợt nắng nóng cụ thể là “bất thường” hay “kỷ lục” cần dựa trên chuỗi số liệu quan trắc dài hạn, so sánh với trung bình nhiều năm và các kỷ lục lịch sử, chứ không chỉ dựa trên cảm nhận hoặc một vài ngày nhiệt độ cao.

Nắng nóng đến bao giờ?

Dự báo trong ngắn hạn, nắng nóng diện rộng ở Bắc Bộ và Trung Bộ còn duy trì trong một vài ngày tới. Tuy nhiên, từ khoảng ngày 28/5, nắng nóng có xu hướng giảm dần khi hình thế gây nóng suy yếu và có khả năng xuất hiện mưa dông cục bộ ở một số nơi.

Dù vậy, giảm nắng nóng không có nghĩa là trời mát hẳn. Nền nhiệt tại Hà Nội và nhiều khu vực Bắc Bộ vẫn còn khá cao, có thể phổ biến quanh 30-31độ C vào chiều tối hoặc ban đêm, kết hợp độ ẩm cao nên cảm giác oi nóng vẫn còn, nhất là trong khu vực nội đô sau nhiều ngày tích nhiệt liên tục.

Vì vậy, người dân cần hạn chế hoạt động ngoài trời trong khung giờ nắng gắt, thường từ khoảng 11h đến 16h; bổ sung đủ nước; che chắn khi di chuyển; tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột giữa ngoài trời và phòng điều hòa.

Đặc biệt, các nhóm dễ bị tổn thương như người cao tuổi, trẻ nhỏ, người có bệnh nền, người lao động ngoài trời cần được đặc biệt lưu ý. Với đô thị lớn như Hà Nội, cũng cần chủ động phòng nguy cơ quá tải điện, cháy nổ do sử dụng thiết bị làm mát liên tục.

Người dân nên hạn chế ra đường vào các khung giờ nắng nóng gay gắt, che chắn kỹ cơ thể.

Bên cạnh đó, nguy cơ xảy ra dông lốc, một số hiện tượng thời tiết cực đoan sau chuỗi ngày nắng nóng cũng cần được lưu tâm.

Ông Kiên giải thích sau nhiều ngày nắng nóng, nền nhiệt mặt đất cao, không khí gần mặt đất bị nung nóng mạnh, làm tăng bất ổn định khí quyển. Khi có rãnh thấp, hội tụ gió hoặc không khí lạnh yếu tác động, các khối mây đối lưu có thể phát triển nhanh, gây mưa dông mạnh.

Trong giai đoạn chuyển từ nắng nóng gay gắt sang có mưa dông, miền Bắc có thể xuất hiện các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như dông lốc, sét, mưa đá, gió giật mạnh và mưa lớn cục bộ trong thời gian ngắn. Ở khu vực đô thị như Hà Nội, nếu mưa lớn tập trung trong thời gian ngắn, nguy cơ ngập úng cục bộ tại các tuyến phố trũng, khu vực thoát nước kém là hoàn toàn có thể xảy ra.

"Người dân không nên chủ quan khi thấy trời chuyển mát sau nắng nóng, vì đây cũng là thời điểm dễ phát sinh dông mạnh. Khi có cảnh báo mưa dông, cần hạn chế trú dưới cây lớn, biển quảng cáo, cột điện; không di chuyển qua khu vực ngập sâu; và theo dõi thường xuyên bản tin dự báo, cảnh báo ngắn hạn của cơ quan khí tượng thủy văn", ông Kiên khuyến cáo.

Nguồn: https://znews.vn/ly-do-ha-noi-thanh-chao-lua-nong-nhat-ca-nuoc-post1654180.html